- •Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirishning moliyaviy-iqtisodiy imperativlari
- •1.3. Xorijiy mamlakatlarda kichik biznesni rivojlantirish uchun qo'llaniladigan moliyaviy va iqtisodiy imperativlar.
- •Rivojlangan mamlakatlarda korxonalar sektorlar bo'yicha o'sish (foizda)12
- •2024 Yil 1 yanvar holatiga (mlrd. AqSh dollari)
- •O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari24
- •O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi28
- •Kichik biznes va aholi uchun tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadlari.
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar.31
- •Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar34
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).37
- •O‘zbekistonda kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi, mlrd. So‘mda
- •2.3. Kichik biznesni rivojlantirishda banklar tomonidan mikrokreditlashning hozirgi holatining tahlili
- •Ikkinchi bob bo‘yicha xulosa
- •3.2 Kichik biznes sub’ektlarining faoliyatini rivojlantirish imperativlaridan samarali foydalanish istiqbollari
- •3.3. Kichik biznesni qo'llab-quvvatlash sohasida munitsipal moliyaviy siyosatni amalga oshirish istiqbollari
- •Xulosa va takliflar
- •Adabiyotlar ro'yxati
- •Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va boshqa meʼyoriy hujjatlar.
- •II. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining asarlari va nutqlari
- •III. Asosiy adabiyot
- •IV. Monografiya, ilmiy maqola, patent, ilmiy to'plamlar
- •40 Prezident Sh.Mirziyoyev 2022-yil 22-avgust kuni Xalqaro Kongress Markazida tadbirkorlar bilan ochiq muloqotdan chetlashtirildi.
Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).37
Yillar |
Ajratilgan kreditlarning umumiy hajmi |
"Har bir oila tadbirkori" dasturi asosida. |
Fermerlar, fermer xo'jaliklari va xususiy tomorqa egalarini qo'llab-quvvatlash jamg'armasi hisobidan. |
Hunarmandchilikni rivojlantirish |
Mahalliy hokimiyat organlari va Bandlikka ko'maklashish jamg'armasi tasarrufidagi mablag'lar hisobidan. |
|||||
|
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
raqam |
miqdor |
2021-yil |
352 469 |
8566, 3 |
342976 |
8196, 3 |
3387 |
189,0 |
4584 |
134, 3 |
122 |
16, 8 |
2022-yil |
424538 |
9893,3 |
410719 |
9379, 9 |
12011 |
411, 0 |
1670 ta |
85, 4 |
138 |
17,0 |
2023-yil |
472021 |
9864,3 |
452449 |
9259, 8 |
13349 |
579, 5 |
1500 ta |
8, 8 |
73 |
16, 2 |
Asosiy kapitalga investitsiyalar bo‘yicha keltirilgan qator kichik va mikro korxonalarning investitsion faolligi o‘sganini ko‘rsatadi. Bunday o‘sish uskunalarni yangilash va faoliyat ko‘lamini kengaytirish imkonini berishi mumkin, biroq investitsiyaning samaradorligi loyihalar tarkibi, moliyalashtirish qiymati va kelgusidagi daromad bilan birga tahlil qilinishi zarur.
Oilaviy biznes dasturlari doirasida ajratilgan kreditlarning yillar bo‘yicha o‘zgarishi yordamga bo‘lgan talab va dastur qamrovining dinamikasini ko‘rsatadi. Kredit hajmidagi kamayish yoki ortishning sababini aniqlash uchun kredit oluvchilar soni, o‘rtacha kredit miqdori, dastur shartlari va qaytarish ko‘rsatkichlarini ham taqqoslash lozim.
2.7-jadval “Poytaxt Bank” AJ tomonidan biznes subyektlariga ajratilgan kredit va mikromoliyalashtirish hajmlarini taqqoslash imkonini beradi. Kreditlar hamda mikromoliya bir-biridan miqdor, muddat va talablar bo‘yicha farq qilgani uchun ularning dinamikasini faqat jami miqdor asosida emas, balki qaysi turdagi biznes ehtiyojlarini qamrab olgani orqali baholash zarur.
2.8-jadval.38
“Poytaxt Bank” AJ tomonidan biznes sub’ektlariga ajratilgan kreditlar va mikromoliyalash hajmmi bo‘yicha ma’lumotlar (mln.so‘m)
Yillar |
Bank kreditlar hajmi |
Mikromoliyalash hajmi |
α |
β |
IF |
IFS |
2019 |
107 897,9 |
44 303,03 |
0,709 |
0,291 |
152 200,93 |
0,206 |
2020 |
110 246,1 |
43 974,37 |
0,715 |
0,285 |
154 220,47 |
0,204 |
2021 |
80 975,3 |
45 172,47 |
0,642 |
0,358 |
126 147,77 |
0,230 |
2022 |
74 167,8 |
41 781,43 |
0,640 |
0,360 |
115 949,23 |
0,230 |
2023 |
78 760,7 |
40 224,59 |
0,662 |
0,338 |
118 985,29 |
0,224 |
2024 |
302 606,3 |
64 398,26 |
0,825 |
0,175 |
367 004,56 |
0,144 |
2025 |
286 527,5 |
75 164,26 |
0,792 |
0,208 |
361 691,76 |
0,165 |
2019–2023-yillardagi ma’lumotlarda bank kreditlari hajmi bir tekis o‘zgarmagani ko‘rinadi: ayrim yillarda o‘sish, ayrim davrlarda esa pasayish kuzatilgan. Ushbu tebranishlarni tushuntirish uchun kredit siyosati, qarzga talab, foiz stavkalari va korxonalarning kreditga layoqatliligi kabi omillarni ham tahlil qilish kerak.
Mikromoliyalashtirish hajmi keltirilgan davrda bank kreditlari bilan bir xil yo‘nalishda o‘zgarmagan. Bu holat mikromoliyaviy vositalar ayrim kichik hajmdagi ehtiyojlarni qoplashda alohida o‘rin tutishini ko‘rsatishi mumkin, biroq uning barqarorligi kredit portfeli sifati va xizmatlarning geografik qamrovi orqali ham tekshirilishi zarur.
2024–2025-yillardagi ko‘rsatkichlar integral moliyalashtirish yondashuvini baholash uchun qo‘shimcha asos beradi. Bank krediti va mikromoliya hajmlarining o‘zgarishini taqqoslash orqali moliyalashtirish tarkibi qanday shakllanayotganini ko‘rish mumkin; ammo umumiy xulosa chiqarishdan oldin ma’lumotlarning o‘lchov birligi va qamrovi bir xil ekanini tekshirish talab etiladi.
Integrallashgan modelga ko‘ra:
α=BK/(BK+MM), β=MM/(BK+MM), IFS=α×β, IF=αBK+βMM.
bu yerda: α,β - moliyalashtirish samaradorligi koeffitsientlari. IFS — integrallashgan moliyalashtirish samaradorligi koeffitsienti
Mazkur holatlarning tahlili kichik biznes subyektlarini moliyalashtirish mexanizmlarini diversifikatsiya qilish va muqobil moliyaviy instrumentlardan foydalanish zarurligini asoslaydi. Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib, quyidagi ilmiy xulosalarni shakllantirish mumkin:
- kichik biznesni moliyalashtirishda faqat bank kreditlariga tayanish kredit resurslarining cheklanganligi, qarz mablag‘lari qiymatining o‘zgaruvchanligi va kredit risklarining yuqoriligi sharoitida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash imkoniyatlarini cheklaydi;
- mikromoliyalashtirish instrumentlaridan foydalanish kichik biznes subyektlarining qisqa muddatli aylanma mablag‘larga bo‘lgan ehtiyojini tezkor qondirish, joriy to‘lovlarni amalga oshirish hamda operatsion faoliyatning uzluksizligini ta’minlashga xizmat qiladi;
- bank kreditlari va mikromoliyalashtirish vositalarini o‘zaro muvofiqlashtirgan integratsiyalashgan moliyalashtirish modelini joriy etish moliyaviy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish hamda kredit risklarini turli moliyaviy instrumentlar o‘rtasida taqsimlash uchun sharoit yaratadi.
Umuman olganda, kichik biznes subyektlarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlash bank kreditlari va mikromoliyalashtirish instrumentlarining o‘zaro to‘ldiruvchanligiga asoslangan moliyalashtirish mexanizmini shakllantirishni taqozo etadi. Bunday yondashuv tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy ehtiyojlarini ularning faoliyat ko‘lami, pul oqimlari xususiyati va kreditni qaytarish imkoniyatlariga muvofiq qondirish orqali moliyaviy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishga imkon beradi.
Tahlil natijalariga ko‘ra:
