Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистрская диссертация 2.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).37

Yillar

Ajratilgan kreditlarning umumiy hajmi

"Har bir oila tadbirkori" dasturi asosida.

Fermerlar, fermer xo'jaliklari va xususiy tomorqa egalarini qo'llab-quvvatlash jamg'armasi hisobidan.

Hunarmandchilikni rivojlantirish

Mahalliy hokimiyat organlari va Bandlikka ko'maklashish jamg'armasi tasarrufidagi mablag'lar hisobidan.

raqam

miqdor

raqam

miqdor

raqam

miqdor

raqam

miqdor

raqam

miqdor

2021-yil

352 469

8566, 3

342976

8196, 3

3387

189,0

4584

134, 3

122

16, 8

2022-yil

424538

9893,3

410719

9379, 9

12011

411, 0

1670 ta

85, 4

138

17,0

2023-yil

472021

9864,3

452449

9259, 8

13349

579, 5

1500 ta

8, 8

73

16, 2

Asosiy kapitalga investitsiyalar bo‘yicha keltirilgan qator kichik va mikro korxonalarning investitsion faolligi o‘sganini ko‘rsatadi. Bunday o‘sish uskunalarni yangilash va faoliyat ko‘lamini kengaytirish imkonini berishi mumkin, biroq investitsiyaning samaradorligi loyihalar tarkibi, moliyalashtirish qiymati va kelgusidagi daromad bilan birga tahlil qilinishi zarur.

Oilaviy biznes dasturlari doirasida ajratilgan kreditlarning yillar bo‘yicha o‘zgarishi yordamga bo‘lgan talab va dastur qamrovining dinamikasini ko‘rsatadi. Kredit hajmidagi kamayish yoki ortishning sababini aniqlash uchun kredit oluvchilar soni, o‘rtacha kredit miqdori, dastur shartlari va qaytarish ko‘rsatkichlarini ham taqqoslash lozim.

2.7-jadval “Poytaxt Bank” AJ tomonidan biznes subyektlariga ajratilgan kredit va mikromoliyalashtirish hajmlarini taqqoslash imkonini beradi. Kreditlar hamda mikromoliya bir-biridan miqdor, muddat va talablar bo‘yicha farq qilgani uchun ularning dinamikasini faqat jami miqdor asosida emas, balki qaysi turdagi biznes ehtiyojlarini qamrab olgani orqali baholash zarur.

2.8-jadval.38

“Poytaxt Bank” AJ tomonidan biznes sub’ektlariga ajratilgan kreditlar va mikromoliyalash hajmmi bo‘yicha ma’lumotlar (mln.so‘m)

Yillar

Bank kreditlar hajmi

Mikromoliyalash hajmi

α

β

IF

IFS

2019

107 897,9

44 303,03

0,709

0,291

152 200,93

0,206

2020

110 246,1

43 974,37

0,715

0,285

154 220,47

0,204

2021

80 975,3

45 172,47

0,642

0,358

126 147,77

0,230

2022

74 167,8

41 781,43

0,640

0,360

115 949,23

0,230

2023

78 760,7

40 224,59

0,662

0,338

118 985,29

0,224

2024

302 606,3

64 398,26

0,825

0,175

367 004,56

0,144

2025

286 527,5

75 164,26

0,792

0,208

361 691,76

0,165


2019–2023-yillardagi ma’lumotlarda bank kreditlari hajmi bir tekis o‘zgarmagani ko‘rinadi: ayrim yillarda o‘sish, ayrim davrlarda esa pasayish kuzatilgan. Ushbu tebranishlarni tushuntirish uchun kredit siyosati, qarzga talab, foiz stavkalari va korxonalarning kreditga layoqatliligi kabi omillarni ham tahlil qilish kerak.

Mikromoliyalashtirish hajmi keltirilgan davrda bank kreditlari bilan bir xil yo‘nalishda o‘zgarmagan. Bu holat mikromoliyaviy vositalar ayrim kichik hajmdagi ehtiyojlarni qoplashda alohida o‘rin tutishini ko‘rsatishi mumkin, biroq uning barqarorligi kredit portfeli sifati va xizmatlarning geografik qamrovi orqali ham tekshirilishi zarur.

2024–2025-yillardagi ko‘rsatkichlar integral moliyalashtirish yondashuvini baholash uchun qo‘shimcha asos beradi. Bank krediti va mikromoliya hajmlarining o‘zgarishini taqqoslash orqali moliyalashtirish tarkibi qanday shakllanayotganini ko‘rish mumkin; ammo umumiy xulosa chiqarishdan oldin ma’lumotlarning o‘lchov birligi va qamrovi bir xil ekanini tekshirish talab etiladi.

Integrallashgan modelga ko‘ra:

α=BK/(BK+MM), β=MM/(BK+MM), IFS=α×β, IF=αBK+βMM.

bu yerda: α,β - moliyalashtirish samaradorligi koeffitsientlari. IFS — integrallashgan moliyalashtirish samaradorligi koeffitsienti

Mazkur holatlarning tahlili kichik biznes subyektlarini moliyalashtirish mexanizmlarini diversifikatsiya qilish va muqobil moliyaviy instrumentlardan foydalanish zarurligini asoslaydi. Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib, quyidagi ilmiy xulosalarni shakllantirish mumkin:

- kichik biznesni moliyalashtirishda faqat bank kreditlariga tayanish kredit resurslarining cheklanganligi, qarz mablag‘lari qiymatining o‘zgaruvchanligi va kredit risklarining yuqoriligi sharoitida moliyaviy barqarorlikni ta’minlash imkoniyatlarini cheklaydi;

- mikromoliyalashtirish instrumentlaridan foydalanish kichik biznes subyektlarining qisqa muddatli aylanma mablag‘larga bo‘lgan ehtiyojini tezkor qondirish, joriy to‘lovlarni amalga oshirish hamda operatsion faoliyatning uzluksizligini ta’minlashga xizmat qiladi;

- bank kreditlari va mikromoliyalashtirish vositalarini o‘zaro muvofiqlashtirgan integratsiyalashgan moliyalashtirish modelini joriy etish moliyaviy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish, moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish hamda kredit risklarini turli moliyaviy instrumentlar o‘rtasida taqsimlash uchun sharoit yaratadi.

Umuman olganda, kichik biznes subyektlarining moliyaviy barqarorligini mustahkamlash bank kreditlari va mikromoliyalashtirish instrumentlarining o‘zaro to‘ldiruvchanligiga asoslangan moliyalashtirish mexanizmini shakllantirishni taqozo etadi. Bunday yondashuv tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy ehtiyojlarini ularning faoliyat ko‘lami, pul oqimlari xususiyati va kreditni qaytarish imkoniyatlariga muvofiq qondirish orqali moliyaviy resurslardan foydalanish samaradorligini oshirishga imkon beradi.

Tahlil natijalariga ko‘ra: