Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Магистрская диссертация 2.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
08.11.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari24

Kichik korxonalar kundalik operatsiyalarni moliyalashtirish bilan bir qatorda, uskunalarni yangilash va ishlab chiqarish quvvatini kengaytirish uchun ham mablag‘ga muhtoj bo‘ladi. Bu ikki ehtiyojning muddati va risk darajasi farq qilgani sababli, moliyalashtirish vositasini tanlashda aylanma mablag‘ uchun qisqa muddatli resurslar bilan uzoq muddatli investitsiya kreditlarini ajratib ko‘rish kerak.

Bozor munosabatlarining shakllanishi kichik biznesning mustaqil iqtisodiy subyekt sifatidagi rolini kuchaytirdi. Keyingi rivojlanish bosqichlarida mulkchilik shakllari, tadbirkorlik faoliyati va bozor talabining o‘zgarishi ushbu sektorning tarkibiga ta’sir ko‘rsatdi. Mazkur jarayonni baholash uchun kichik biznesning YaIM, bandlik, ishlab chiqarish va eksportdagi ulushini bir vaqtning o‘zida kuzatish muhim.

2.1-rasm. Kichik tadbirkorlik sub’ektlarining YaIM dagi ulushi25

2.1-rasm ma’lumotlari kichik biznesning YaIMdagi ulushi yillar davomida bir xil bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Ko‘rsatkich pasaygan davrlarni izohlashda iqtisodiyotning yirik tarmoqlaridagi o‘sish, korxonalar tasnifi va statistik hisob metodikasidagi o‘zgarishlar kabi omillarni ham hisobga olish lozim; faqat ulushdagi o‘zgarishning o‘zi kichik biznes ishlab chiqarishi mutlaq kamayganini anglatmaydi.

Eksport ko‘rsatkichlari kichik tadbirkorlik subyektlarining tashqi bozorlardagi ishtiroki ortganini ko‘rsatishi mumkin. Eksport qiymatining o‘sishini baholashda narx, valyuta kursi, mahsulot tarkibi va korxonalar sonidagi o‘zgarishlarni ham inobatga olish kerak. Bu omillar eksportning o‘sishi ishlab chiqarish quvvatlaridagi real kengayish bilan qay darajada bog‘liqligini aniqlashga yordam beradi.

2.2-rasm. Kichik tadbirkorlik sub’ektlarining maxsulot eksportdagi xajmi (mln.$)26

Kichik biznesga ajratilayotgan kreditlar ulushi ushbu sektorning moliyaviy resurslarga amalda qay darajada ega bo‘layotganini baholash uchun zarur ko‘rsatkichdir. Bunda kredit hajmini korxonalar soni, kredit muddati, foiz stavkasi va kredit ta’minoti shartlari bilan birga tahlil qilish lozim.

2.3-rasm. Kichik biznes va tadbirkorlik faoliyatiga ajratilgan kreditlar ulushi, foizda.27

Kichik biznesning barqaror rivojlanishi moliyaviy imkoniyatlar bilan birga, tarmoq tarkibi, ishlab chiqarish salohiyati va qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarining natijadorligiga ham bog‘liq. Shu sababli keyingi tahlilda iqtisodiy faoliyat turlari, kreditlarning taqsimlanishi va davlat dasturlarining qamrovi alohida ko‘rib chiqiladi.

2.2-jadval

O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi28

2.2-jadval kichik biznes subyektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibini ko‘rsatadi. Tarmoqlar kesimidagi farqlarni talqin qilishda har bir faoliyat turi uchun zarur kapital miqdori, ishlab chiqarish sikli, mehnat sig‘imi va bozor xavfi bir xil emasligini hisobga olish zarur.

2.3-jadval