- •Kichik biznes sub’ektlari faoliyatini rivojlantirishning moliyaviy-iqtisodiy imperativlari
- •1.3. Xorijiy mamlakatlarda kichik biznesni rivojlantirish uchun qo'llaniladigan moliyaviy va iqtisodiy imperativlar.
- •Rivojlangan mamlakatlarda korxonalar sektorlar bo'yicha o'sish (foizda)12
- •2024 Yil 1 yanvar holatiga (mlrd. AqSh dollari)
- •O'zbekiston Respublikasining 2014-2024 yillardagi iqtisodiy ko'rsatkichlari24
- •O‘zbekistonda kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibi28
- •Kichik biznes va aholi uchun tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadlari.
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar.31
- •Kichik va mikro korxonalarning texnologik, marketing va tashkiliy innovatsiyalarga sarflagan xarajatlari to'g'risidagi ma'lumotlar34
- •Oilaviy biznesni rivojlantirish dasturlari doirasida ajratilgan kreditlar haqida ma'lumot (milliard so'm).37
- •O‘zbekistonda kichik biznes korxonalarida ishlab chiqarish va asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi, mlrd. So‘mda
- •2.3. Kichik biznesni rivojlantirishda banklar tomonidan mikrokreditlashning hozirgi holatining tahlili
- •Ikkinchi bob bo‘yicha xulosa
- •3.2 Kichik biznes sub’ektlarining faoliyatini rivojlantirish imperativlaridan samarali foydalanish istiqbollari
- •3.3. Kichik biznesni qo'llab-quvvatlash sohasida munitsipal moliyaviy siyosatni amalga oshirish istiqbollari
- •Xulosa va takliflar
- •Adabiyotlar ro'yxati
- •Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va boshqa meʼyoriy hujjatlar.
- •II. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining asarlari va nutqlari
- •III. Asosiy adabiyot
- •IV. Monografiya, ilmiy maqola, patent, ilmiy to'plamlar
- •40 Prezident Sh.Mirziyoyev 2022-yil 22-avgust kuni Xalqaro Kongress Markazida tadbirkorlar bilan ochiq muloqotdan chetlashtirildi.
Xulosa va takliflar
Birinchi taklif — kichik biznesni tartibga soluvchi iqtisodiy va huquqiy vositalarni yagona yondashuv asosida muvofiqlashtirish. Soliq qoidalari, kredit instrumentlari, kafolat va subsidiya mexanizmlari korxonalar faoliyati uchun tushunarli bo‘lishi, shu bilan birga shartnoma intizomi, raqobat va mulk huquqining himoyasini ta’minlashi kerak. Bunday muhit tadbirkorlarning uzoq muddatli rejalashtirish imkoniyatini oshiradi.
Ikkinchi taklif — moliyaviy ko‘makni korxonaning aniq ehtiyoji va rivojlanish bosqichiga moslashtirish. Imtiyozli kredit, foiz subsidiyasi, kafillik va soliq rag‘batlarini tanlashda dastur xarajati, foyda oluvchilar tarkibi va qo‘llab-quvvatlash natijasi hisobga olinishi lozim. Natijalarni muntazam o‘lchash mablag‘larni samarali yo‘nalishlarga qayta taqsimlash imkonini beradi.
Uchinchi taklif — kichik biznesning moliyaviy holatini baholash uchun uzluksiz monitoring tizimini rivojlantirish. Likvidlik, daromadlilik, qarz yuklamasi, pul oqimi va kredit intizomi to‘g‘risidagi ma’lumotlar birgalikda tahlil qilinsa, moliyaviy qiyinchiliklar erta aniqlanadi. Bu bank va tadbirkorga kredit shartlarini moslashtirish hamda riskni o‘z vaqtida boshqarish imkonini beradi.
To‘rtinchi taklif — kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash siyosatini iqtisodiy o‘zgarishlarga mos holda muntazam yangilash. Davlat va hududiy idoralar ma’muriy to‘siqlarni kamaytirish, xizmatlar infratuzilmasini rivojlantirish va moliyaviy yordamning natijalarini baholash bo‘yicha muvofiqlashgan ishlashi zarur. Bunday yondashuv korxonalarning bozor o‘zgarishlariga moslashish salohiyatini oshiradi.
Beshinchi taklif — venchur kapital va kraudfanding uchun ishonchli institutsional muhit yaratish. Investorlar va innovatsion korxonalarni bog‘laydigan platformalar, ma’lumotlarni oshkor qilish qoidalari va investor huquqlarini himoya qilish mexanizmlari takomillashtirilishi lozim. Bu yo‘nalish dastlabki bosqichdagi, bank krediti bilan moliyalashtirish qiyin bo‘lgan loyihalarga muqobil kapital jalb etishga yordam berishi mumkin.
Oltinchi taklif — intellektual mulk va boshqa nomoddiy aktivlardan moliyalashtirishda foydalanish imkoniyatlarini rivojlantirish. Buning uchun patent, dasturiy mahsulot va ilmiy ishlanmalarni baholash, huquqiy jihatdan himoyalash hamda tijoratlashtirish usullari aniqlashtirilishi kerak. Shu asosda innovatsion korxonalar uchun yangi moliyaviy manbalar yaratish va yuqori qo‘shilgan qiymatli ishlab chiqarishni kengaytirish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Yettinchi taklif — moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiyalash. Bank krediti bilan birga mikromoliya, lizing, faktoring, davlat dasturlari va investitsiya resurslaridan foydalanish korxonani bitta instrumentga haddan tashqari bog‘lanib qolishdan saqlashi mumkin. Manba tanlovi biznesning pul oqimi, maqsadi, riski va o‘sish bosqichiga mos ravishda amalga oshirilishi lozim.
Sakkizinchi taklif — garovga oid talablarni qarz oluvchining real riskiga moslashtirish. Yetarli likvid aktivlarga ega bo‘lmagan, biroq daromadi va kredit intizomi ijobiy bo‘lgan korxonalar uchun garov talabini tabaqalashtirish imkoniyatini ko‘rib chiqish zarur. Bunda risk baholash, pul oqimi tahlili va kredit maqsadi garov bilan birga hisobga olinishi kerak.
To‘qqizinchi taklif — kredit tarixiga qarab kafillikdan foydalanish imkoniyatini kengaytirish. “Yaxshi” yoki “a’lo” baholangan kredit tarixiga ega tadbirkorlarga qo‘shimcha kredit uchun kafillik taqdim etishda mavjud qarzlar, soliq intizomi va joriy to‘lov qobiliyati baholanishi lozim. Bunday mexanizm intizomli mijozlarni qo‘llab-quvvatlashi mumkin, shu bilan birga, kafillik fondlari riskini nazorat qilish shart.
O‘ninchi taklif — turli moliyaviy instrumentlarni kompleks model doirasida bog‘lash. Kredit, investitsiya, lizing, faktoring, kafillik va subsidiya bir-birini to‘ldiradigan tarzda qo‘llansa, kichik biznesning joriy va uzoq muddatli ehtiyojlarini aniqroq qoplash mumkin. Model tanlangan instrumentning xarajati, muddati va riskini korxonaning faoliyat xususiyatlariga moslashtirishi zarur.
O‘n birinchi taklif — xorijiy amaliyotdagi qo‘llab-quvvatlash vositalarini milliy sharoitga moslashtirish. Soliq rag‘batlari, grant, venchur kapital va davlat kafolati turli risk va maqsadga xizmat qiladi; shu bois ularni bir xil mexanizm sifatida qo‘llash to‘g‘ri emas. Innovatsion loyihalarda grant yoki venchur mablag‘i, garov yetishmaydigan holatlarda esa kafillik kabi vositalardan foydalanish maqsadga muvofiq.
O‘n ikkinchi taklif — kichik biznes siyosatini uzoq muddatli, barqaror va natijador yondashuv asosida tashkil etish. Buning uchun ishbilarmonlik muhitini yaxshilash, ma’muriy to‘siqlarni qisqartirish, hududiy infratuzilmani rivojlantirish va moliyaviy ko‘makning ta’sirini davriy baholash zarur. Umumiy siyosat tamoyillari hududlarning o‘ziga xos ehtiyojlari bilan birlashtirilsa, kichik biznesning raqobatbardoshligi va iqtisodiy o‘sishga qo‘shadigan hissasi kuchayishi mumkin.
