Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Химическая терминология в современном татарском языке. Монография
.pdf
121
143. Шамсутдинова Р.Р. Способы передачи физико-математи-
ческих терминов на татарский язык / Р.Р. Шамсутдинова // Исследования по татарскому языкознанию. – Казань, 1984. – С. 33–37.
144. Шамсутдинова Р.Р. Медицинская терминология в татарс-
ком языке: автореф. дис. ... канд. филол. наук / Р.Р. Шамсутдинова. –
Казань, 2000. – 21 с.
145. Шилов В.И. К вопросу о правильном произношении и
написании некоторых химических терминов / В.И. Шилов // Химия в
школе. – 1988. – № 5. – С. 59.
146. Щербак А.М. Очерки по сравнительной морфологии
тюркских языков / А.М. Щербак. – Л.: Наука, 1977. – 191 с.
147. Юлдашев А.А. Принципы составления тюркско-русских
словарей / А.А. Юлдашев. – М.: Наука, 1977. – 191 с.
148. Юматова М.К. Экономическая терминология в татарском
языке: автореф. дис. ... канд. филол. наук / М.К. Юматова. – Казань,
2007. – 24 с.
149. Юсупов Р.А. Лексико-фразеологические средства русского
и татарского языков / Р.А. Юсупов. – Казань: Тат. кн. изд -во, 1980. –
255 с.
150. Юсупов Р.А. Введение в теорию и практику перевода: учеб.
пособие / Р.А. Юсупов. – Казань, 1988. – 96 с.
151. Юсупова А.Ш. Татарско-русские и русско-татарские слова-
ри XIX века как лексикографические памятники и источники изучения
лексики татарского языка: дис. … д-ра филол. наук / А.Ш. Юсупова. –
Казань, 2008. – 526 с.
На английском языке
152. Symbols, signs and abbreviations recommended, for British scientific publications. A report by the symbols committee of the Royal Society representing the Royal Society, the Chemical Society, the Faraday Society, the Physical Society. London, 1951. – 19 p.
На татарском языке
153. Атнагулов С. Татар əдəби һəм фəн телен баету юлында яңа
атамалар билгелəүнең төп принциплары / С. Атнагулов // Татарстан. –
1929. – № 1. – Б. 12–17.

122
154. Əмирхан II Ф. Кимия гыйлеме – тереклек көзгесе /
Ф. Əмирхан. – Казан: Тат. матб. нəшр. комб., 1925. – 55 б. Гарəп
шрифтендə.
155. Əмирхан II Ф. Авыл хуҗалыгы кимиясе / Төз. Ф. Əмирхан. –
Казан: Тат. матб. нəшр. комб., 1925. – 40 б. Гарəп шрифтендə.
156. Əмирхан II Ф. Кимия гыйлеме – тереклек көзгесе /
Ф. Əмирхан. – Казан: Тат. матб. нəшр. комб., 1925. – 55 б. Гарəп
шрифтендə.
157. Əмирхан II Ф. Кимия сəнəгате / Ф. Əмирхан. – Казан:
Татиздат, 1927. – 40 б. Гарəп шрифтендə.
158. Əмирхан II Ф. Яшь химикларга истəлек / Ф. Əмирхан //
Русчадан файдаланып төзүчесе Ф.Əмирхан ред. Г.Дистанов. – Казан:
Татгосиздат, 1936. – 173 б. Яңалиф шрифтендə.
159. Əхмəтов Н.С. Неорганик химия: Химияне тирəнтен өйрəнү
мəктəплəренең 8–9 сыйныф укучылары өчен уку ярдəмлеге. –
2 кисəктə / Н.С. Əхмəтов. – Казан: Мəгариф, 1994. – 423 б.
160. Əхмəтов С.Ф. Асылташлар турында хикəялəр / С.Ф. Əх-
мəтов. – Казан: Татар. кит. нəшр., 1986. – 112 б.
161. Вəлитов Г. Кимия атамалары. 1 нче бүлек. Анорганик
кушылмаларның яңа номенклатурасы / Г. Вəлитов. – Казан: Тат. кит.
нəшр., 1931. – 57 б. Яңалиф шрифтендə.
162. Верховский В.Н. Органик химия. Урта мəктəпнең
10 классы өчен дəреслек /13 нче басмадан Г. Дистанов тəрҗ. /
В.Н. Верховский, Я.Л. Гольдфарб, Л.М. Сморгонский. – Казан: Тат.
кит. нəшр., 1948. – 151 б.
163. Верховский В.Н. Неорганик химия. II кисəк. Урта
мəктəпнең 8–10 класслары өчен дəреслек /тəрҗ. Г. Дистанов /
В.Н. Верховский. – Казан: Тат. кит. нəшр., 1949. –304 б.
164. Ганиев Ф.А. Хəзерге татар əдəби теле: Сүзьясалышы /
Ф.А. Ганиев. – Казан: Мəгариф, – 2000. – 271 б.
165. Гарифуллин Ф.Ə. Полимерлар фəненə кереш / Ф.Ə. Гарифуллин, Ф.Г. Əхмəдиев. – Казан: Татарстан газета-журналлар нəшр.,
1999. – 160 б.
166. Гаффарова Ф.Ф. Татар телендə җир эшкəртү атамалары /
фəнни ред. Ф.А. Ганиев / Ф.Ф. Гаффарова. – Казан: Матбугат йорты,
2000. – 176 б.
167. Гидролиз: Индивидуаль биремнəр / төзүчелəр Н.С. Əхмəтов, Н.Ш. Мифтахова. – Казан дəүлəт технол. ун-ты, 1998. – 20 б.

123
168. Дəүлəт Г. Кимия нəрсə? / Г. Дəүлəт. – М.: Центриздат,
1929. – 88 б. Гарəп шрифтендə.
169. Дəүлəт Г. Физика һəм кимиядан гамəли дəреслеклəр /
Г. Дəүлəт. – М.: Центриздат, 1930. – 48 б.
170. Дистанов Г. Химия терминнары. Русча-татарча сүзлек /
Г. Дистанов, Г. Вəлитов. – Казан: Татгосиздат, 1934. – 188 б. Яңалиф
шрифтендə.
171. Дияров И.Н. Нефть химиясе: лаборатор эшлəр өчен
кулланма / И.Н. Дияров, Ш.Г. Яһудин, Н.И. Дияров. – Казан: Фəн,
2007. – 224 б.
172. Зəкиев М.З. Туган тел үсеше / М.З. Зəкиев. – Казан: Тат.
китап нəшр., 1967. – 84 б.
173. Зəкиев М.З. Терминология К омиссиясе: кичə һəм бүген /
М.З. Зəкиев, И.М. Низамов // Проблемы лексико л ог и и и терминологи и
татарского языка. – Казан, 1994. – Б. 30–37.
174. Казанның атаклы химиклары / Пионер. – 1952. – № 12. –
Б. 17–20.
175. Казанский Г. Звонок һəм никель һөнəре. Хикмə гамəлиядəн
бер рисалəдер / Г. Казанский. – Казань: Городской пассаж. Литотипография И.Н. Харитонова, 1904. – 11 б. Гарəп шрифтендə.
176. Камай М. Башлангыч кимия. Эшчелəр өчен төзелгəн. Техниканы өйрəнү түгəрəклəре һəм рабфакларда файдалану өчен
кулланма / М. Камай, А. Усманов. – Казан: Татиздат, 1932. – 144 б.
Яңалиф шрифтендə.
177. Кимия гыйлемен башлап кемнəр нигезлəде? / тəрҗ.
Х. Җанбаев. – Оренбург: Тип. газеты «Вактъ», 1917. – 18 б. Гарəп
шрифтендə.
178. Кимиядан эш китабы. Колхоз яшьлəре мəктəплəренең II уку
елы өчен. 1 нче кис. (Күтəренке тип мəктəп дəреслеклəре). – Казан:
Татиздат, 1931. – 141 б. Яңалиф шрифтендə.
179. Кимиядан эш китабы. Колхоз яшьлəре мəктəплəренең III
(IV) уку елы өчен. 1 нче кис. (Күтəренке тип мəктəп дəреслеклəре) /
коллектив. – Казан: Татиздат, 1931. – 95 б. Яңалиф шрифтендə.
180. Корбангалиев С. Кимия. Икенче баскыч мəктəплəр,
рабфаклар, курслар һəм үзлектəн өйрəнер өчен кулланма / С. Корбангалиев. – Казан: Татарстан матбугат нəшр. комб. басмасы, 1925. –
360 б. Гарəп шрифтендə.
181. Корбангалиев С. Кимия. Урта мəктəплəр өчен (Бу китапны
төзүдə проф. Лебедевның химия кулланмасы əсəс ителде) / С. Корбангалиев. – Казан: Татгосиздат, 1926. – 360 б. Гарəп шрифтендə.

124
182. Корбангалиев Х. Хикмəт табигыя / Х. Корбангалиев. – Уфа:
Каримов, 1912. – 77 б. Гарəп шрифтендə.
183. Максуд Г. Фəнни дəстүрлəр / Г. Максуд // Мəгариф. –
1921. – № 1–2. – Б. 11–16.
184. Микрохимик эксперимент: укучылар өчен кулланма /
Татарча версиянең тəрҗемəче-төзүчелəре Н.Ш. Мифтахова, Л.З. Рязапова, О.В. Петрова. – Казан: Мəгариф, 2005. – 159 б.
185. Насыри К. Санаигъ галфания / К. Насыри. – Казань: Типолитография Имп. ун-та, 1900. – 32 б. Гарəп шрифтендə.
186. Неорганик кушылмаларның төп класслары / Основные
классы неорганических соединений: рус һəм татар теллəрендə методик
күрсəтмəлəр/ Казан дəүлəт технология университеты; төзүчелəр:
Н.С. Əхмəтов, Н.Ш. Мифтахова, Т.П. Петрова. – Казан, 1998. – 38 б.
187. Неорганик химия курсының актуаль мəсьəлəлəре. II. Химик
элементларның Д.И. Менделеев периодик системасы. III. Химик
элемент үзлеклəренең периодлылыгы: уку-укыту əсбабы / Казан
дəүлəт технол. ун-ты; төзүчесе Н.С. Əхмəтов. – Казан, 1998. – 24 б.
188. Низамов И. Терминны үзгəртергə ярыймы? / И. Низамов //
Мəгариф. – 1991. – № 11. – Б. 23–25.
189. Органик кушылмалар номенклатурасы / төзүчелəре
М.Б. Газизов, Р.Ф. Хəмидуллин, К.М. Газизов; Казан дəүлəт технол.
ун-ты. – Казан, 1998. – 176 б.
190. Органик химия. 11 нче сыйныф. Гомуми белем бирү
учреждениелəре өчен д-лек: база дəрəҗəсе / И.И. Новошинский,
Н.С. Новошинская. – 2 нче басма. Русчадан И.Д. Низамов тəрҗ. –
Казан: Хəтер, 2009. – 168 б.
191. Рамазанов Ш.А. Татар əдəби теле терминологиясенең үсеш
юнəлеше / Ш.А. Рамазанов // Мəгариф. – 1935. – № 6. – Б. 10–12.
192. Рəмиев Х. Гальвания, яки Алтын, көмеш һөнəре / Х. Рəмиев. – Казань: Лито-типография торг. дома «Бр. Каримовы», 1913. –
26 б. Гарəп шрифтендə.
193. Рəхимова Р.К. Татар телендə һөнəрчелек лексикасы /
Р.К. Рəхимова. – Казан: Тат. китап нəшр., 1983. – 158 б.
194. Таһиров Г. Күкерт əчелеген табу. Камера һəм контакт
юллары белəн / Г. Таһиров. – Казан: Татиздат, 1932. – 64 б. Яңалиф
шрифтендə.
195. Фасеев Ф.С. Алынма сүзлəр һəм терминнар / Ф.С. Фасеев //
Совет əдəбияты. – 1959. – № 9. – Б. 97–107.

125
196. Фасеев Ф.С. Хəзерге татар телендə термин төзү юллары /
Ф.С. Фасеев // Татар теле һəм əдəбияты. – Казан, 1959. – Б. 62–64.
197. Фасеев Ф.С. Татар телендə терминология / Ф.С. Фасеев. –
Казан, 1969. – 200 б.
198. Фəйзуллин Ф. Төп кимия технологиясе. Дəреслек / Ф. Фəй-
зуллин, Р. Сөлəйманова, М. Мостафин. – Казан: Татиздат, 1933. –
188 б. Яңалиф шрифтендə.
199. Хəйруллин М.Б. Яңа сүзлəр һəм терминнар ясау /
М.Б. Хəйруллин // Мəгариф. – 1995. – № 5. – Б. 22, 23.
200. Химик кушылмалар номенклатурасы: студ ентлар өчен уку
ярдəмлеге / М.Б. Газизов, А.А. Газизов, Р.Ф. Хəмидуллин һ.б. – Казан:
Мəгариф, 2001. – 247 б.
201. Химик тигезлəнеш: Студентларга үзлегеннəн əзерлəнү өчен
методик күрсəтмəлəр һəм контроль биремнəр / Казан дəүлəт
технология университеты; төзүчелəр: О .И. Малючева һ.б. – Казан,
2000. – 24 б.
202. Хи м и я: неорганик химия: татар урта гомуми белем бирү
мəкт. 8 нче с-фы өчен д -лек / Г.Е. Рудзитис, Ф.Г. Фельдман; Русча
11 нче басмадан Р.И. Хəлиуллин тəрҗ. – Казан: Мəгариф,
2008. – 176 б.
203. Химия: урта мəктəпнең 9 сыйныфы өчен дəреслек /
Русчадан Ф.Г. Иштирəкова тəрҗ. – Казан: Мəгариф, 1995. – 184 б.
204. Химия: органик химия: татар урта гомуми белем бирү мəкт.
10 нчы с-фы өчен д-лек: төп белем / Г.Е. Рудзитис, Ф.Г. Фельдман;
Русча 13 нче басмадан Р.И. Хəлиуллин тəрҗ. – Казан: Мəгариф,
2009. – 192 б.
205. Химия: гомуми химия нигезлəре: Татар урта гомуми белем
бирү мəкт. 11 нче с-фы өчен д-лек: төп белем / Г.Е. Рудзитис,
Ф.Г. Фельдман. Русчадан Р.З. Закирова, Ф.Г. Иштирəкова тəрҗ. –
Казан: Мəгариф, 2009. – 159 б.
206. Химия. 10 нчы сыйныф. Гомуми белем бирү учреждениелəре өчен д-лек: База дəрəҗəсе / И.И. Новошинский,
Н.С. Новошинская. – 2 нче басма. Русчадан И.Д. Низамов тəрҗ. –
Хəтер, 2009. – 175 б.
207. Химия гыйлемен башлап кемнəр нигезлəде / тəрҗ. Х. Җанбаев. – Оренбург: Тип. газеты «Вактъ», 1917. – 18 б. Гарəп шрифтендə.
208. Хисамиев Г.Г. Гомуми химия: югары уку йортлары өчен
дəреслек /Татарстан фəннəр академиясе / Г.Г. Хисамиев. – Казан:
Мəгариф, 1998. – 479 б.

126
209. Хисамиев Г.Г. Гомуми химия: мəсьəлəлəр һəм күнегүлəр /
Г.Г. Хисамиев. – Казан: Мəгариф, 2000. – 367 б.
210. Шнаси Г. Мохтасар химия (краткая химия): в ч. 1 /
Г. Шнаси. – Казань: Юл, 1910. – 172 с.
211. Шнаси Г. Ун ел эчендə татар телендə гыйльми атамалар
эшлəү нəтиҗəсе / Г. Шнаси // Мəгариф, 1927. – № 10 – 11. – Б. 66–71.
212. Ямбушев Ф.Җ. Органик химия: Күнегүлəр һəм мəсьəлəлəр:
Югары уку йортлары өчен уку əсбабы / Ф.Җ. Ямбушев. – Казан:
Мəгариф, 2001. – 175 б.
Лексикографические источники
На русском языке
213. Гиганов И. Словарь российско-татарский, собранный в Тобольском главном народном училище учителем татарского языка
И. Гигановым и муллами юртовскими / И. Гиганов. – СПб.: Имп. АН,
1804. – 627 с.
214. Габдельгазиз Шигабутдин. Перевод съ тата р ск а го на рус-
ский языкъ или словарь / Шигабутдин Габ дельгазиз. – Казань,
1893. − 72 с.
215. Махмутов М.И. Арабско-татарско-русский словарь
заимствований: в 2 т. Т. I. / М.И. Махмутов, К.З. Хамзин, Г.Ш. Сайфуллин. – Казань: Иман, 1993. – 448 с.
216. Мифтахова Н.Ш. Русско-татарский словарь химических
терминов / Н.Ш. Мифтахова. – Казань: КГТУ, 2000. – 176 с.
217. Мифтахова Н.Ш. Русско-татарский словарь химических
терминов / Н.Ш. Мифтахова; под общ. ред. Н.С. Ахметова / – Казань:
Магариф, 2002. – 199 с.
218. Насыри К. Татарско-русский словарь / К. Насыри. – Казань,
1878. – 120 с.
219. Насыри К. Полный русско-татарский словарь с д ополн ени-
ем из иностранных слов, употребляемых в русском языке как научные
термины / К. Насыри. – Казань, 1892. – 263 с.
220. Остроумов Н.П. Татарско-русский словарь / Н.П. Остроумов. – Казань, 1892. – 246 с.
221. Русско-арабский словарь по естественно-научным дисциплинам. Физика, химия, начертательная геометрия, черчение, биология. – М.: Рус. язык, 1982. – 246 с.

127
222. Русско-татарский словарь-минимум для работников
химической промышленности / cост. Р.И. Халиуллин, Н.Ш. Мифтахова. – Казань: Татар. кн. изд-во, 1996. – 126 с.
223. Русско-татарский словарь / сост. Ф.А. Ганиев, Ф.Ф. Гаффарова; науч. ред. Ф.А. Ганиев. – Казань: Татар. кн. изд-во, 1996. – 212 с.
224. Русско-татарский словарь / сост. Ф.А. Ганиев, Ф.Ф. Гаффарова; науч. ред. Ф.А. Ганиев. – Казань: Раннур, 2000. – 367 с.
225. Сайфуллин Р.С. Толковый словарь-справочник по
физике, химии и химической технологии на русском, татарском и
английском языках / Р.С. Сайфуллин, Г.Г. Хисамиев. – Казань: Фəн,
1996. – 272 с.
226. Севергин В. Словарь химический, содержащий в себе
теорию и практику химии, с приложением ея к естественной истории
и искусствам, сочинения Шарль-Луи-Кадета / В. Севергин. – СПб.:
Императорская АН, 1810. – 538 с.
227. Татарско-русский учебный словарь: А-Һ: Ок. 10000 слов /
сост.: Ф.А. Ганиев; под общ. ред. Ф.А. Ганиева. – 2-е изд. – М.: Рус.
яз.; Дигора, 1993. – 412 с.
228. Татарско-русский полный учебный словарь / сост. и ред.
Р.А. Сабиров. – М.: Толмач СТ; Казань: Татарнамэ, 2008. – 336 с.
229. Татарско-русский и русско-татарский школьный словарь
(для русскоязычных учащихся) / авт.-сост.: Ф.С. Сафиуллина,
К.С. Фатхуллова. – Казань: Магариф, 2008. – 207 с.
230. Толковый словарь по химии и химической технологии. Ос-
новные термины / под ред. Ю.А. Лебедева. – М.: Рус. яз., 1987. – 528 с.
231. Троянский А.Словарь татарского языка и некоторы хъ упо-
требительныхъ въ немъ реченiй ар абскихъ и персидскихъ, собранный
трудами и тщанiемъ учителя татарского языка въ Казанской семинарiи
священника Александра Тро янского и напечатанный съ дозволенiя
комиссiи духовныхъ училищъ: в 2 т. / А.Троянский. – Казань, 1833. –
Т. 1. – 629 с.; – Казань, 1835. – Т. 2. – 340 с.
232. Химическая энциклопедия. в. 3 т. / гл. ред. И.Л. Кнунянц. –
М.: Большая Российская энц., 1992. – 639 с.
233. Химический русско-татарский толковый словарь / под.
общ. ред. Г.Г. Хисамеева. – Казань: Магариф, 2004. – 344 с.
234. Школьный русско-татарский словарь / сост. М.И. Махмутов. – Казань, Татар. кн. изд-во, 1968. – 574 с.
235. Юнусов М. Татарско-русский словарь наиболее употребительных слов и выражений / М. Юнусов. – Казань, 1900. – 115 с.

128
На татарском языке
236. Əхмəтьянов Р.Г. Татар теленең кыскача тарихи-этимологик
сүзлеге / фəнни ред. Ф.Ə. Ганиев, В.Х. Хаков / Р.Г. Əхмəтьянов. –
Казан: Тат. кит. нəшр., 2001. – 272 б.
237. Максуди Һ. Камус, һəр фəннең истилахларын эченə алган
вə фəннəрнең үз тəртиплəре буенча мантыйгы мөнəсəбəтендə төзелгəн
сүзлек. – 1 – җилд. / Һ. Максуди. – Казан, 1928. – 328 б.
238. Мəхмүтов М.И. Татар əдəби теленə кергəн гарəп-фарсы
элементлары // Гарəпчə-татарча-русча алынмалар сүзлеге / М .И. Мəхмүтов. – Казан, 1965. – Б. 795 – 853.
239. Ногман М. XVII-XVIII йөзлəрдəге русча-татарча кулъязма
сүзлеклəр / М. Ногман. Казан: Казан ун-ты нəшр., 1969. – 112 б.
240. Русча-татарча химия терминнары сүзлеге / төз. Г. Дистанов. –
Казан: Тат. кит. нəшр., 1978. – 112 б.
241. Татар теленең аңлатмалы сүзлеге (1 томда) / баш мөхəррир
Ф.А. Ганиев. – Казан: Матбугат йорты, 2005. – 848 с.
242. Татар теленең зур диалектологик сүзлеге / төз.:
Ф.С. Баязитова, Д.Б. Рамазанова, З.Р. Садыйкова, Т.Х. Хəйретдинова. –
Казан: Тат. кит. нəшр., 2009. – 839 б.
243. Татар энциклопедия сүзлеге / баш мөхəррир М.Х. Хəсəнев; –
Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 2002. – 830 б.
128

129
ПРИЛОЖЕНИЕ
Татарско-русские химические термины
и терминологические словосочетания
А
Авогадро саны
число Авогадро
авыр су
тяжелая вода
авырлык
вес, тяжесть
агалтын
платина
агач пластик
дельта-древесина
агачны корылай куу
сухая перегонкадревесины
агрегат халəт
агрегатное состояние
агу
яд, отрава
агулаучы матдə
отравляющее вещество
агулылык
ядовитость
аеру
разделение
аз таркалучан матдə
малодиссоциирующее вещество
аз эрүчəн матдə
малорастворимое вещество
азокушылу
азосочетание
азотлы
азотистый
азотлылык
азотистость
айташ
лунный камень, минерал
аквакушылма
аквасоединение
аксым
белок
активлык
активность
акбалчык
белая глина, каолин
акбур
мел
аккургаш
олово
акрынайтучы
замедлитель
акташ
бутовый камень, бут
ала бару
регулярно брать
алмаштыручы
заменитель
алтын
золото
алтынчы
золотых дел мастер
алып бару
вести
алыштыру
замещение
аммиаклы су
аммиачная вода
аммононигез
аммонооснование

130
антиматдə антивещество
аскорбин кислотасы
аскорбиновая кислота
асылташ драгоценный кам
атом номеры ато
атом-төш ато
атом энергиясе ато
мный номер
мно-ядерный
мная энергия
атомара межатомное
ачыгайткыч осветлитель, п
роя
ачуташ квасцы
ашлама удобрение
Ə
əвер
елеш пр
əзерлəү пр
əлиф оли
əче ки
əчү,
əчешү брожение
евращение
иготовление
фа
слый
ень
витель
əфьюн оп
ий
Б
бактерияле бактериаль
ырташ медная руда
бак
ырчы медник
бак
балавыз воск
бар бу
лу на
барлыкка килү обра
башкарылыш исполнение, с
личествовать
зоваться
овершение
бəйлəмəүче пар несвязывающая пар
бəйлəнеш связь
бератомлы одноатомный
берəмлек единица
бета-ки
сəкчек бе
бета-нурланыш бе
та-частица
та-излучение
а
бета-нурлар бе
бета-таркалу бе
бетеп бару кон
та-лучи
та-распад
чаться
болгату взбалтывание
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]
