Основы перевода. Учебное пособие

6. Проанализируйте перевод стихотворения С. Есенина «Отговорила роща золотая» с русского языка на английский / немецкий. Какие виды лексических трансформаций использовал автор перевода? Как они отразились на содержании иноязычного текста?

71

7. Переведите текст. Какие приемы трансформаций лексических единиц вы использовали при переводе? Обоснуйте свой выбор.

Заплатки на памяти

Недавно наткнулась на потрясающий рассказ Джерома К. Джерома, написанный в 1899 году, на меже ХХ века. Там описывается будущее, где стремление к равенству доведено до абсурда. Сюжет эксплуатировался много раз: герой в результате несчастного случая уснул на тысячу лет, просыпается – и... Вместо имен у людей – номера. Мужчин от женщин можно отличить только по четности или нечетности этих номеров. Города представляют из себя «ряды баракообразных строений одинакового размера и вида». Вместо полей – огромный огород. «В полях теперь нет красоты. Мы упразднили красоту; она мешала нашему равенству. Теперь у нас все и везде одинаково, и нет места, которое чем-либо отличалось бы от другого».

Впрочем, герою Джерома все это приснилось, и он с удовольствием просыпается в мире неравенства и многообразия.

Мы ведь потому и едем путешествовать, чтобы увидеть новое. Чего в наших краях нет. И обязательно находим! Так же, как наши гости – у нас.

Правда, у нас частенько срабатывает комплекс провинциала: как людям из рассказа Джерома К. Джерома, нам кажется, что то, чем мы отличаемся, это недостаток, особенно в глазах приезжих. Нужно показать, что мы не хуже. Во времена П. Машерова сносили исторические, случайно уцелевшие районы, чтобы построить безликие дома вроде того, что стоит сейчас на Немиге. Это как в деревнях бабушки отправ-

72

ляли на чердаки дивные самотканые покрывала, потому что удалось купить «крамнае», магазинное, «как в городе».

И ноем: ах, почему у нас нет своего Колизея – Нотр-Дама – Эйфелевой башни... Вот если бы были, тогда! Берегли бы, гордились...

Знаете – дискуссионный вопрос. Слишком часто я убеждаюсь в правильности старой поговорки: «Что имеем, не храним, потерявши – плачем»... А иногда даже и не плачем. Волны забытья... С лика земли исчезли прекрасные замки, виллы, средневековые артефакты. И ни имен, ни легенд.

СБ. Беларусь сегодня»: [сайт]. URL: https://www.sb.by/articles/zaplatki-na-pamyati.html

8. Сделайте перевод отрывка из рассказа Н. Наркевич «Горкi апельсiн» на английский / немецкий язык, используя в качестве подстрочника русский язык.

Госцейкi, дарагiя! Нарэшце прыехалi, – лямантавала бабуля, абнiмаючы па чарзе то сына, то ўнукаў, то нявестку. – Як жа даехалi? Гарачыня, бач, якая: усё высахла, пагарэла. Нельга нават босай нагой на зямлю ступiць. А ступiш – запячэ, быццам варам хтось абалье. Заходзьце, заходзьце. У верандзе трошкi халадней, – казала баба Маруся, адчыняючы дзверы.

Сапраўды, у гэтым маленькiм пакойчыку было не так горача. Пахла яблыкамi, якiя ляжалi на падлозе, кропам, агуркамi.

–Сядайце. Вось вада, толькi што са студнi прынесена. Можаце асвяжыцца. А я на стол хуценька збяру, – не ўнiмалася старая. – Добра, што хоць агурочкi выраслi. А цяпер, вiдаць, усё iм. Агурочнiк пажаўцеў, – беручы са стала пузаценькiя агуркi, гаварыла бабуля.

–Давайце дапамагу, – прапанавала нявестка. – Дзецi вунь слюной зайшлiся ад гэтай смакаты.

–Пасабi, пасабi. Вунь бульбачка ў чыгунку. Патэльня на плiце. Зараз разагрэем. Салату рабi, – распараджалася бабуля. – А я ў сад, вiшнi нарву.

Прайшоўшы некалькi крокаў, вярнулася:

–Сынок, збегай да Моцi. Няхай прыйдзе. Сумна ёй адной. Ды i вас хацела пабачыць. Як-нiяк твая мацi хросная.

За стол селi дружна. Не адмовiлася ад запрашэння i баба Моця. Прыйшла са сваiмi варэнiкамi. Не паспелi разлiць па чарцы, як у брамку нехта пастукаў. Моцна забрахаў сабака.

–У каго гэта такi нос? – не ўтрымалася ад пытання гаспадыня. Паднялася i нехаця пакрочыла на стук.

–А Моця ў вас? – пачулася.

–У нас, у нас. А што такое?

73

–Нiчога страшнага, – адазваўся жаночы голас. Гуманiтарную дапамогу з Нямеччыны няхай iдзе атрымае. Машына каля яе хаты стаiць.

–Моця, а Моця! – паклікала сястра сястру. – Выйдзi, цябе. Прайшло паўгадзiны. Баба Моця не вярталася. Стыла бульба.

–Доўга ж яна подпiс той ставiць, – выказаўся Павел. – Мам, я пайду зiрну, што там здарылася.

–I я з табой, – выскокваючы з-за стала, выпалiла Паўлiнка, старэйшая дачка.

Хата бабы Моцi як бы схавалася ў густым зараснiку слiў. Невялiчкая, складзеная з чырвонай цэглы. Каля ганку – высокiя мальвы, абсыпаныя ружовымi кветкамi, быццам лапiкамі аксамiту. У хаце цiха. Пасля летняй спякоты нават холадна. У кожным куце абразы. Ля сцяны ложак. З гарой высокiх падушак. Канапа з другога боку. На ёй, прыхiлiўшы галаву i трымаючы руку на сэрцы, сядзiць збялелая баба Моця. Каля яе на падлозе ляжыць разарваны пакет, з якога выглядаюць батон салямi, банка кавы, шакалад, некалькi апельсiнаў, адзiн з якiх выкацiўся, быццам сонца, гарыць, цукеркi.

–Што з табой? Сэрца? – спытаў Павел.

–А ўжо нiчога, – i сухой рукой правяла па валасах, быццам па адбеленым кужалю. – Нiчога... Вось толькi кальнула нешта ў грудзях, калi з разарванага пакета выпаў гэты апельсiн... Здалося, ён з майго сэрца вырваўся.

–А пры чым ён? – наiўна спытала Паўлiнка.

–Пры чым? Гэта мой боль, крыўда, гэта кавалачак вайны. Ведаеш... – i яна апусцiла вочы. Зажмурыла. А потым дадала:

–Ён маё рабства нагадаў.

–Якое?

–Вiдаць, ты, Паўлiнка, не адчэпiшся, пакуль не даведаешся пра ўсё. Не хацелася б успамiнаць. Але раз так атрымалася, раскажу. Слухай, дзiцятка.

Мне было трошкi болей, чым табе, як пачалася вайна. Было страшна. А тут чутка пранеслася: моладзь забiраюць у Нямеччыну, на работу. Доўга не прыйшлося чакаць. Памятаю той дзень. Ранiца выдалася бязвоблачная. Май. Яблынькi, вiшнi, бы тыя нявесты, – вачэй не адвесцi. А ў мяне ад слёз нейкая заслона.

Вялi нас па вулiцы гуртам. Паабапал палiцаi. Шмат было дзяўчат. Баялiся, што будзем уцякаць. Потым цягнiк. Два тыднi дарогi жудаснай, невыноснай. I вось чужая старонка. Чужая мова, здзеклiвыя погляды. А мы слабыя, дохлыя. Каму такiя патрэбныя? Але спатрэбiлiся. На наступны дзень.

74

Трапiла я да нейкага Шульца. У сям’ю, з якой на фронт пайшоў сын. Злы дзед, яго жонка. Нявестка, унукi – глядзелi ваўкамi. З такой лютай нянавiсцю. Мурашкi ад такiх поглядаў па целе бегалi. Гаспадарка вялiкая. Работы – не перарабiць. Цяжкай, бруднай. Ад золку да золку. Гулi ногi i рукi. I гэта ў шаснаццаць з невялiчкiм гадкоў. А ежа? Што свiнням, то, бадай, i табе. Яда снiлася... – цяжка ўздыхнуўшы, сказала баба Моця. Сцiшылася неяк. А потым прадоўжыла:

–Аднойчы – было гэта ў нядзелю – за нечым я зайшла ў кухню.

Атам на стале розных прысмакаў. Здагадацца не цяжка было: рыхтавалi пасылку на фронт. Падышла я да стала i стала разглядаць усё. Чаго там толькi не было: цукеркi, каўбасы, пячэнне, кансервы, апельсiны. Тады я нават не ведала iх назву. Але мне так захацелася паспрабаваць iх, што я не ўтрымалася i ўзяла ў рукi аранжавы мячык. Укусiла. Раз, другi...

І тут у пакой зайшоў стары немец. Як ён крычаў, як трос мяне, быццам тую дзiкую грушу, i бiў па твары. Слёзы цяклi самi па сабе. Гарэлi шчокi. Не, не ад болю, а ад крыўды, ад злосцi на людзей, на ворагаў маiх... Я доўга плакала з непраглынутым кавалачкам апельсiна...

Баба Моця сцiхла. Нахiлiлася да пакета, падняла.

–На, Паўлючок, вазьмi дзецям. Я iх апельсiнамi сытая па горла яшчэ з вайны. Мне мая бульбачка смачней за гэтыя ласункі.

Перевод с английского / немецкого языка на белорусский / русский язык

Английский язык

1. Сравните перевод фрагмента повести Эрнеста Хемингуэя «Старик и море» с текстом оригинала. Какие приемы лексических трансформаций использовал переводчик? Предложите собственные варианты перевода отдельных лексических единиц.

75

* Хемингуэй, Э. Старик и море. Рассказы / Э. Хемингуэй; пер. с англ. М., 2015. 256 с.

2. Переведите предложения, используя указанные в скобках виды лексических трансформаций.

1. I knew from my sad experience how slowly September would drag its penniless length. (экспликация) 2. Singleton is a person who rejects an idea of marriage. (транскрипция / транслитерация) 3. Remember to meet them at the station tomorrow. (антонимический перевод) 4. Professionally, he is a prominent scientist. (добавление) 5. I had an appointment to see the doctor. (компенсация) 6. Sometimes they arrive at school so filthy, either playing with mud on the way, or through sheer neglect in washing, that they are not fit to handle their books. (модуляция) 7. Prosecutors (генерализация) are going to charge a disgraced cloning scientist. (добавление) 8. He sees himself an Ishmael in the land. (генерализация)

76

3. Представьте несколько вариантов перевода предложений и словосочетаний, используя различные лексические трансформации.

1.A long lobby runs the length of the building. 2. We took it in turns to do playground duty, watching out for any sly teasing, and routing out the indoor-lovers. 3. She realized that she could queen it here. 4. Housewives were hard at it bottling and jamming a bumper crop of apples, plums and pears. 5. It tells on your looks in the end. 6. Do you want a lift? 7. I thank my stars. 8. To work at problems. 9. They would certainly need a breathingspace on their own. 10. А full-time job. 11. I have a nine to five job.

12.I would rather withdraw my application. 13. The house was in bad repair. 14. They played the timeless make-believe games. 15. Questions broke out. 16. My knees got all sticky at the back. 17. It is echoed at every change of the Headmaster. 18. The doctor stood him on a desk to see if his feet were flat. 19. I made a mental note. 20. He is a religionist. 21. They organized a tremendous lawless syndicate to which must subscribe all gambling houses and resorts of vice. 22. He now decided to repeat his famous dying-duck-in-a-thunderstorm act. 23. He’s got through one wife and now he’s setting about another.

4.Переведите текст. Какие приемы трансформаций лексических единиц вы использовали при переводе? Обоснуйте свой выбор.

“They say he’s worth a million,” Lucia said. He sat there in the little damp Mexican square, a dog at his feet, with an air of immense and forlorn patience. The dog attracted your attention at once; for it was very nearly an English setter, only something had gone wrong with the tail and the feathering. Palms wilted over his head, it was all shade and stu ness round the bandstand, radios talked loudly in Spanish from the little wooden sheds where they changed your pesos into dollars at a loss. I could tell he didn’t understand a word from the way he read his newspaper – as I did myself picking out the words which were like English ones. “He’s been there a month.” Lucia said. “They turned him out of Guatemala and Honduras.”

You couldn’t keep any secret for five hours in this border town. Lucia had only been twenty-four hours in the place. But she knew all about Mr. Joseph Calloway. The only reason I didn’t know about him (and I’d been in the place two weeks) was because I couldn’t talk the language any more than Mr. Calloway could. There wasn’t another soul in the place who didn’t know the story – the whole story of the Halling Investment Trust and the proceedings for extradition.Any man doing dusty business in any of the wooden booths in the town is better fitted by long observation to tell Mr. Calloways’s tale than I am, except that I was in – literally – at the finish. They all watched the drama proceed with immense interest, sympathy and respect. For, after all, he had a million.

77

Every once in a while through the long steamy day, a boy came and cleaned Mr. Calloways’s shoes; he hadn’t the right words to resist them – they pretended not to know his English.

“Across the Bridge” by Graham Greene

5. Сравните перевод следующих предложений с оригиналом. Какие приемы лексических трансформаций использованы?

1.But you are facing the other way now! – Но ты ведь стоишь с про-

тивоположной стороны!

2.Anne Someone-or-other has come to see you. – Анна, или как там ее, пришла к вам.

3.Faced with a crisis, children always behave better. – Когда дети стал-

киваются с драматической ситуацией, они всегда ведут себя лучше.

4.Miss Pitt passed a fawn hand across her brow, as one who has to put up with fools. – Мисс Питт провела желтоватой рукой по лбу, как человек, которому волей-неволей приходится иметь дело с дураками.

5.I hoped our luck would hold. – Я надеялась, что счастье нас не подведет.

6.She found them too much for her. – Она не могла с ними справиться.

7.He beckoned me out. – Он делал мне знаки выйти из класса.

8.Dr. Curtis worked conscientiously on sight, hearing, hearts, posture, throats, height, and weight. – Доктор Кёртис тщательно проверяла зрение, слух, прослушивала сердце, проверяла осанку, осматривала горло

иизмеряла рост и вес школьников.

6.Переведите следующий текст, применяя приемы лексических трансформаций для выделенных слов. Обоснуйте свой выбор.

For a long time they lay in each other’s arms, their minds stirring them wider and wider awake.

Nellie got up first. She was dressed and out of the room before Vern knew how quickly time had past. He leaped out of bed, dressed and hurried to the kitchen to make the fire in the cookstove. Nellie was already peeling the potatoes when he got it going.

They did not say much while they ate breakfast. They had to move, and move that day. There was nothing else they could do. The furniture did not belong to them, and they had so few clothes it would not be troublesome to carry them.

Nellie washed the dishes while Vern was getting their things ready. There was nothing to do after that except to tie up the overalls and shirts in a bundle, and Nellie’s clothes in another, and to start out.

When they were ready to leave, Nellie stopped at the gate and looked back at the house. She did not mind leaving the place, even though it had been the only home she and Vern had ever had together. The house was so

78

dilapidated that probably it would fall down in a few years more. The roof leaked, one side of the house had slipped o the foundation posts, and the porch sagged all the way to the ground in front.

Vern waited until she was ready to leave. When she turned away from the house, there were tears in her eyes, but she never looked back at it again. After they had gone a mile, they had turned a bend in the road, and the pines hid the place from sight.

“Where are we going, Vern? she said looking at him through the tears. “We’ll just have to keep on until we find a place,” he said. He knew that she knew as well as he did that in that country of pines and sand the farms and houses were sometimes ten or fifteen miles apart. “I don’t know how far

that will be.”

While she trudged along the sandy road, she could smell the fragrance of the last summer flowers all around her. The weeds and scrub hid most of them from sight, but every chance she got she stopped a moment and looked along the side of the ditches for blossoms. Vern did not stop, and she always ran to catch up with him before she could find any.

In the middle of the afternoon they came to a creek where it was cool and shady. Vern found her a place to lie down and, before taking o her shoes to rest her feet, scraped a pile of dry pine needles for her to lie on and pulled an armful of moss from the trees to put under her head. The water he brought her tasted of the leaves and grasses in the creek, and it was cool and clear. She fell asleep as soon as she had drunk some.

It was late in the afternoon when Vern woke her up.

She sat up and put on her shoes and followed him to the road. She felt a dizziness as soon as she was on her feet. She did not want to say anything to Vern about it because she did not want him to worry. Every step she took pained her then. It was almost unbearable at times, and she bit her lips and crushed her fingers in her fists, but she walked along behind him, keeping out of his sight so he would not know about it.

At sundown she stopped and sat down by the side of the road. She felt as though she would never be able to take another step again. The pains in her body had drawn the color from her face, and her limbs felt as though they were being pulled from her body. Before she knew it, she had fainted.

When she opened her eyes, Vern was kneeling beside her, fanning her with his hat. She looked up into his face and tried to smile.

They had not passed a house of farm since they had left that morning. She did not know how much farther it was to a town, and she was afraid to think how far it might be even to the next house. It made her afraidto think about it.

“I thought you said it would be another two weeks?” Vern said. “Didn’t you, Nellie?”

“Wild Flowers” by Erskine Caldwell

79

Немецкий язык

1. Представьте несколько вариантов перевода предложений, используя различные приемы лексических трансформаций.

1.DerAnfangspunkt der Erdölfernleitung ist Surgut. Dieser Ort ist eines der bedeutenden Zentren im Sibirien. 2. Das Netz der Einrichtungen des Hochschulwesens wird immer dichter. 3. Seine Meinung ist nicht unbegründet. 4. Ihr Geschäft steht gegenwärtig auf der Kippe. 5. Die Russen sagen: „Schweigen ist teurer als Gold“.

2.Переведите предложения, используя следующие приемы лексических трансформаций.

1.Alle Truppen kann man in 10 Stunden in die Gefechtslage umstellen. (калькирование)

2.Standartenführer Max Otto von Stierlitz war sowjetischer Auskundschafter. (транскрипция, транслитерация)

3.Der neue Hausmeister erfüllt seine Pflichten sehr tüchtig. (экспликация)

4.Er erinnerte sich an die alten Eltern, die allein im Dorf wohnen. (ан-

тонимический перевод)

5.Unseren Käfer hat Vati noch in Bonn gekauft. (генерализация)

6.Seine Aufgaben waren Korrespondenz und Telefongespräche. (кон-

кретизация)

7.Alex ist der Lieblingstre punkt der Berliner. (добавление)

3. Сравните перевод Б.Л. Пастернака фрагмента романа И.В. Гёте «СтраданияюногоВертера»стекстоморигинала.Какиеприемылексических трансформаций использовал переводчик? Предложите собственныевариантыпереводаотдельныхлексическихединиц.

80