26. Кніжная справа ў хіх – пач. Хх ст. У Еўропе і зша

У першай палове ХІХ ст. прадаўжаюць дзейнічаць і атрымліваюць далейшае развіццё “сямейныя” выдавецтвы, выдаўцы-кампаньёны, узнікаюць выдавецкія кампаніі і акцыянерныя таварыствы.

Сярод старэйшых “сямейных” выдавецтваў у Англіі былі выдавецтва “Лонгмэна”, “Чапмэн і Хол”, выдавецкі дом “Мурэй”. Вядомейшым універсальным выдавецтвам з’яўляліся выдавецтва “Макмілан і К°”. На пачатку ХІХ ст. узнікаюць новыя прафесійныя аб’яднанні. Так, у 1812 г. створана першая “Асацыяцыя кнігагандляроў” (існавала да 1828 г.). У 1850 г. заснавана “Аб’яднанне кнігагандляроў і кнігавыдаўцоў”. Асаблівасцю кніжнай справы Германіі першай паловы ХІХ ст. было аддзяленне кнігавыдання ад кніжнага гандлю. Буйнейшымі выдаўцамі ў першай палове ХІХ ст. былі фірма “Таўхніца”, “Выдавецтва Літаратурнага музея” (выданне ў 1844–1847 гг. серыі “Таннай забаўляльнай бібліятэкі для адукаванага чытача” ў 61 тт.). Ствараюцца ў пачатку ХІХ ст. дзве буйнейшыя выдавецкія фірмы, якія спецыялізаваліся на выпуску энцыклапедый – “Ф. А. Бракгаўз” (у 1805 г. у Амстэрдаме, з 1808 г. – у Лейпцыгу), “Бібліяграфічны інстытут” Ёзэфа мейера (у 1826 г.). У Францыі ў часы панавання палітыкі Напалеона друк быў падпарадкаваны інтарэсам буйной буржуазіі. Аднак і пасля рэстаўрацыі ўлады Бурбонаў друк у Францыі быў пад ціскам цэнзуры. У 1847 г. у Францыі створана “Таварыства выдаўцоў і кнігагандляроў”, якое займалася выданнем шэрагу спецыяльных часопісаў. Буйнейшыя выдавецтвы – “Дзідо”, “Панкук”. У 1825–1828 гг. выдавецкай дзейнасцю займаўся Анарэ дэ Бальзак. У 20–30-я гг. ХІХ ст. узнікаюць новыя выдавецкія фірмы – “Пален і Этцэль”, “Ашэт” (з 1826 г.), “Ж. Шарпанцье” (з 1838 г.). У першай палове ХІХ ст. з’яўляюцца прафесійныя аб’яднанні ў ЗША – Амерыканская кампанія кнігагандляроў (1802), Бостанская асацыяцыя кнігагандляроў (1810). Вядучымі выдаўцамі былі такія “сямейныя” прадпрыемствы, як М. Карэй, “Б. Ліпінкот і К°” (з 1836 г.); універсальныя выдавецтвы – “Вілей і Путнэм”, “Харпер і К°”. У ЗША з’яўляюцца танныя выданні – “пені прэс” – штотыднёвыя кніжныя дадаткі да газет; атрымлівае распаўсюджанне новы тып кнігі – “экстракт” (літаральна – вынятак з газеты, першы выйшаў у 1841 г., кошт такіх выданняў не перавышаў 50 цэнтаў). Развіццё нацыянальнага друку адбываецца ў Балгарыі, Венгрыі, Румыніі, Чэхіі. Большая частка балгарскіх кніг друкуецца ў першай палове ХІХ ст. за мяжой. Толькі ў 50-я гг. ХІХ ст. у г. Русе была адкрыта друкарня, якая пачала выдаваць кнігі на балгарскай мове, што спрыяла вызначэнню Русы, як цэнтра балгарскай культуры. Развівалася рукапісная кніга. Толькі ў 1908 г. Балгарыя стала канчаткова самастойнай дзяржавай. Увенгрыі ствараецца першае навуковае выдавецтва “Акадэмічная кніга” (1828 г.). Актыўна ў 1848–1849 гг. развіваецца дэмакратычная перыёдыка. У пачатку ХІХ ст. у Румыніі з’яўляецца першая нацыянальная газета – “Румынскі кур’ер” (1829), а ў 1839 г. створана першая дзяржаўная друкарня. У канцы XVIII – пачатку ХІХ ст. адзначаецца нацыянальнае адраджэнне ў Чэхіі. Буйнейшае выдавецтва – “Маціца Чэшска”, якая выпусціла каля 2,5 тыс. назваў кніг і садзейнічала канчатковаму пераходу на лацінскі шрыфт. Па трох кірунках развівалася кніжная справа Польшчы: камерцыйным, ідэйна-асветніцкім, рэвалюцыйным. Буйнейшыя прадпрыемствы – Оргельбранта (з 1844 г.), Гебетнера і Вольфа (з 1857 г.), Юзафа Унглера (з 1842 г.). У 1895–1904 гг. у Польшчы выдадзена “Вялікая усеагульная энцыклапедыя” ў 46 тт; “Усеагульная энцыклапедыя” у 28 тт. Польскі рэвалюцыйны друк актыўна развіваўся за мяжой: у Лейпцыгу, Парыжы, Лондане, Мюнхене. У апошняе дзесяцігоддзе ХІХ ст. набывае росквіт кніга для юнацтва (у Францыі – выдавецтва “Ашэт і Этцэль” масава выдае творы Ж. Верна). Назіраецца рост выдання тэхнічнай, прыродазнаўчай, медыцынскай, гістарычнай, філасофскай, эканамічнай, юрыдычнай літаратуры, а таксама такіх відаў выданняў, як навуковыя, вучэбныя, масава-палітычны, вытворчыя. З’яўляюцца першыя нацыянальныя энцыклапедыі. У ЗША ствараецца “Бюро аўтарскага права” (1891). Развіваецца далейшая спецыялізацыя ў выдавецкай справе.