73. Распад ссср. Заканадаўча-прававое афармленне рб. Прыняцце канстытуцыі і ўвядзенне прэзідэнцкай формыіравання.

На мяжы 80-90 гг. рэспублікі ССр апынуліся ў вострым сацыяльна-эканамічным крызісе. Паралельна с сацыяльна-эканамічнымі праблемамі абвастрылася і нацыянальнае, праявіўся крызіс саюзнай сістэмы міжнацыянальных адносін (15 рэспублік) . у канцы 80- Латвія , Літва і Эстонія адкрыта паставілі пытанне аб выхадзе з Саюза у красавіку 1990 быў прынята закон аб размеркаванні паўнамоцтваз паміж СССр і суб’етктамі федэрацыі, які значна пашырыў правы саюзных рэспублік, адначасовва паўстала пытанне падрыхтоўкі новага саюзнага дагавора, але падзеі разгортваліся па-іншаму. Пачынаецца так званы “парад суверэнітэтаў” – у межах адной дзяржавы адна рэспубліка аб другой аб’яўляюць аб сваёй незалежнасці: 12 чэрвеня – расія, 16 ліпеня – Україна.

27 ліпеня 1990 г. Вярхоўны Савет СССР прыняў дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце, вышэйшай мэтай якого прызнавалася забеспячэнне свабоднага развіцця і дабрабыту грамадзян рэспублікі. Суверэнітэт (незалежнасць) азначаў вяршэнства, паўнату і самастойнасць дзяржаўнай улады, правамоцнасць яе законаў і незалежнасць на міжнароднай арэне. Разам з тым, абвяшчэнне суверэнітэту не было накіравана на разрыў сувязяў з іншымі рэспублікамі, наадварот былі падпісаны дагаворы аб супрацоўніцтве у розных сверах.

У сакавіку 1991 быў праведзены рэфэрэндум аб лёсе СССР (“будучае Саюза магло быць толькі ў форме федэрацыі). уБССР прагаласавала за захаванне саюзаў каля 80% насельніцтва (ўвогуле па Саюзе каля 75%).

Распад СССР паскорыў жнівеньскі путч (безвыніковая спроба дзяржаўнага перавароту). Янаеў, Лук’янаў, Язаў стварылі ДКНС (дзярж камітэт па надзвычайнаму становішчу), абвясцілі аб хваробе гарбачова і пераводзе улады у свае рукі, такім чынам была прадпрынята спроба з дапамогай сілы падавіць дэмакратычныя рухі і аднавіць таталітарызм. Ельцын абвініў кіраўніцтва КПСС у спробе перавароту і забараніў дзейнасць гэтай партыі на тэрыторыі Расіі. Гэты орган ДКНС падтрымалі малілёўскі, Гродзенскі, Брэсцкі абкомы партыі. ЦК забараніў выхад “Знамя Юності”, якая актыўна падтрымала перабудову, толькі мінскі гарадскі савет народных дэпутатаў асудзіў пераварот.

25 жніўня 1991 г. вярхоўна савет бсср прыняў закон аб наданні статусу канстытуцыйнага заккона дэкларацыі 27 ліпеня аб дзяржаўным сувеоэнітэце, і прыняў пастанову аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР, ва уласнасць рэспублікі перайшла агульнасаюзная маёмасць , дзейнасць КПБ прыпынялася.

12 верасня было прынята рашэнне аб перайменаванні БССР у РБ а у скарочаных назвах у беларусь. Былі зацвержаны законы аб дзяржаўным гербе (пагоня) і сцягу (бел-чырвона-бела). Гэтая сімволіка заствалася дзяржаўнай да рэфэрэндуму 1995г.

Страшынёй вярхоўнага савета (і главой дзаржаве) на альтэрнатыўнай аснове быў абраны Шушкевіч.

74. Шляхі і асаблівасці фарміравання прававой дзяржавы і грамадзянскай супольнасці у бр. Складанне шматпартыйнасці і вынікі рэспубліканскіх рэферэндумаў.

Абвяшчэнне суверэнітэту спрыяла далейшаму развіццю дэмакратычных адносін. Беларусь успупала ў новы этап свайго развіцця.. хутка развівалася незалежная прыватная прэса. Быў стпрошчаны выезд грамадзян за мяжу. Адначасова ідзе працэс фарміравання шматпартыйнасці (была ліквідавана манаполія камуністычнай партыі). Першай партыяй стаў БНФ (адраджэнне). У 1990 г. выходзіць закон аб грамадскіх аб’яднаннях. У 1990 годзе налічвалася 5 партый, 95 – 34, 98 – 42. Зараз 15 палітычных партый, якія зарэгістрыравалі Мінюстам (3 камуністычныя, справядлівы свает, рэспубліканская, аграрная, працыі правядлівасці, аб’яднаная грамадзянсмкая, сацыяльна-спартыўная, зяленых, 2 БНФ, 3 сац-дэмакрат)

1994 выйшаў закон аб палітычных партыях , які дапоўнены у 1999 г. мінімальная колькасць членаў – заснавальнікаў =1000 чал, у прадстаўніцве павінны быць прадстаўнікі не меней чым 4 абластных цэнтраў. Законы гарантавалі свабоду палітычных поглядаў і актыўнага удзелу ў палітычным жыцці.

Дзейнасць КПБ была забаронена і уся заканадаўчая улада пераходзіла да вярхоўнага савета, а выканаўчая – да урада. З 1996 вышэйшымі органамі улады з’яўляюцца 1) заканадаўчая Нацыянальны сход (4 гады ): две палаты – верхняя і ніжняя. Ніжняя – Палата прадстаўнікоў (110 дэпутатаў), верхняя – Савет Рэспублікі (64 дэпутата) – тэрытарыяльнае прадстаўніцтва.

2) выканаўчая – урад = Савет міністраў

3) суд : канстытуцыйны (12 чал на 11 гадоў).

Уве арганізацыі і установы , якія былі на тэрыторыі беларусе, але знаходзіліся у саюзным падпарадкаанні былі аб’яўлены маёмасцю рэспублікі. Пачалося стварэнне беларускай арміі. У 1992 заснавана міністэрства абароны і абвешчана ваенная дактрына , па якой РБ аб’яўлалася безядернай нейтральнай краінай. (не уступаць у ваенныя блокі і не прадстаўляць сваю тэрыторыю для замежных ваенных баз). Былі падпісаны пагадненні аб вывадзе да канца 1997г на тэрыторыю расіі стратэгічных ракет і ядзерныхбаегаловак. Ствараецца дзяржаўна-пагранічны камітэт і у 1991, дзяржаўна-мытны. Важнай праявай суверэнітэту стала фарміраванне уластнай грашовай сістэмы: у абарачэнне былі уведзены разліковыя білета нацбанка БР, якія з 1994 г. сталі адзіным плацежным сродкам на тэрыторыі беларусі.

Вярхоўны савет прыняў канстытуцыю – асноўны закон РБ. У першым артыкуле Беларусь абвяшчалася унітарнай (адзіная), дэмакратычнай, сацыяльнай прававой дзяржавай.

Трэці артыкул – улада = народ.

Уводзуўся прынцып трохгаліновай улады.кіраўніком дзяржавы і выканаўчай улады абвяшчаўся прэзідэнт. А таксама абвяшчаўся прэарытэт правоў і свабод, роўнасць перад законам , ўзаемная адказнасць дзяржавы і асобы, палітычны і эканамічны плюралізм.

10 ліпеня 1994 першым прэзідэнтам абраны Лукашэнка. Прэм’ер-міністрам стаў Чыгір. Было праведзена ррэфармаванне сістэмы дзяржаўнай улады. У 1995 г. стваралася так званая “вертыкаль” – строга цэнтралізаваная сістэма дзяржаўнага кіравання.

Рэферэндумы- народнае галасаванне па найбольш важных пытаннях дзяржаўнага і грамадскага жыцця.

95 г:

Наданне рускай мове роўнага статусу з беларускай (дзяржаўная)

Увядзенне новай сімволікі

Аб дэтэрміновым спыненідзейнасці парламенту

Аб эканамічнай інтэграцыі с расіяй

96 г

Перанос нацыянальнага свята з 23 ліпеня на 3 чэрвеня

Аб прыняцці новай рэдакцыі канстытуцыі

Рашэнні прыняты

Аб адмене смяротнага пакарання (80% прагаласавала супраць)

Аб свабодным абароце зямлі (куплі-прадажы) – таксама супраць

Эканоміка

У 1990 г. была прынята урадавая праграмма аб пераходзе да рыначных адносін. Асноўнымі прынцыпамі сталі свабода прадпрымальніцтва, аб свабодзе эканамічнага выбару, свабоднае цэнаутварэнне, адкрытасць рыначнай сістэмы, суверэннае права распрацоўваць і ажыццяўляць свае законы. Была прынята пастнова па сацыяльнай эканоміка і ____________

Рэфармаванне эканомікі вызначылі наступныя зконы : аб уласнасці, аб нацыянальным банку, мытны кодэкс, аб прадпрымальніцтве, аб праве на зямлю і фермерскай гаспадарцы, аб прыватызацыі дзяржаўнай уласнасці і інш. Але у пачатку 90-х назіраеццца эканамічны крызіс, прычынамі якоша сталі: разрыў старых эканамічных сувязяў, высокія цэны на энегрганосьбіты, тэхнічная адсталасць і неканкурэнтаздольнасць значнай часткі прадукцыі і мілітарызацыя эканомікі. Крызіс фінансавай сэстэмы, наступствы аварыі на ЧАЭС і недастаткова распрацаваная заканадаўчая база пераходу да рынку