59. Стварэнне матэрыяльна-тэхнічнай базы індустрыяльна-аграрнага грамадства ў 1920-30 гг. Індустрыялізацыя

Пасля вайны аднаўляліся прадпрыемствы. За 22-27 гг. было пераабсталявана 119 фабрык і заводаў – палова прадпрыемстваў. Пераважала дробная прымысловасць, на якой было занята 73% рабочых і яна давала прыкладна 60% усёй прадукцыі. Найбольш хуткімі тэмпамі развіваліся харчовая прамысловасць, метала апрацоука, выпрацоўка торфу. Было неабходна правядзенне індустрыялізацыі.

Праграма “вялікага скачка” Сталіна мела метады паскораную індустрыялізацыю, кааперыраванне сялянства, пад’ём культуры і дабрабыту мас. Праграмм а будавалася на прынцыпах выкарыстання энтузіязму рабочага класа, умацавання партыйнай дзяржаўнай сістэмы і адміністрацыйна-камандных метадаў кіраўніцтва.

Мэты:

Пераадоленне тэхніка-эканамічнай адсталасці СССР. Ператварэнне краіны з аграрнай у індустрыяльную.

Стварэнне магутнай абарончай ,месніцкай вытворчасці.

Асноўныя крыніцы накаплення сродкаў:

Удасканаленне тэхналагічных працэсаў

Павышэнне прдукцыйнасці працы.

Барадзьба за рэжым эканоміі

Скарачэнне працоўных месц.

Першы пяцігадовы план 1928-1932 прадугледжваў павышэнне ўдзельна

вагі прамысловасці ў народнай гаспадарцы. Пабудаваны фабрыкі : “сцяг індустрыялізацім” , КІМ у Віцебску, завод штучнага валакна іі трубаліцейны ў Магілёве, Белдрэс, гомсельмаш, крычаўскі цэментны, бабруйскі дрэваапрацоўчы – усяго 78% буйных, і22% сярэдніх і дробных. Павялічыўся аб’ем вытворчасці прамысловасці, правысіу ў некалькі разоўся с\х прадукцыю.

Другая пяцігодка 1933-37: вядучае месца цяжкай прамысловасці. З мэтай паскарэння эканамічнага развіцця разгарнулася спаборніцтва і ўдарніцтва. Якое пасля рэформаў стаханава набыло масавы характар.

Пабудаваны Аршанскі льнокамбінат, гтмельскі шклозавод, магілеўскі аўтарамонтны, камунарка і спартак. Тэц 2 . усяго 1700 новых прадпрыемстваў і 90 – рэканструявана.

Трэцяя пяцігодка 38-42 была перарвана вайной.

Хутка развіваўся транспарт, былі праведзены новыя чыгункі (асіповічы – магілёў, гомель-чарнігаў, орша – лепель) у мінску быў пабудаваны аэрапорт (авіялінія мінск – масвка) гомельскі рачны порт.

У 1940 г 80% працэнташ прадукцыі народнай гаспадаркі прыходзілася на прамысловасць. СССР пераўстварылася ў індустрыяльна развітую краіну, але умацаваліся камандна адміністрацыйныя метады кіраўніцтва, таварна граўовыя адносіны былі выціснуты дырэктыўным планавым размеркаваннем рэсурсаз і прадукцыі. Цэны ўстанаўліваліся зверху. Для падтрымання высокіх тэмпаў скарачаліся фонды спажывання і ўстанаўлівалася жорсткая эканомія сродкаў, што негатыўна адбівалася на жыццёвым узроўні насельніцтва.

60. Калектывізацыя сялянскіх гаспадарак

На пачатак 20-х 89 %насельніцтва жыло на весцы. Да 1926 г. с\х вытвочцасць дасягнула даваеннага ўзроўню.

Калгаснае будаўніцтва актыўна пачалося яшчэ ў пачатку 20-х гг. у рамках нэпу і стымулявалася з боку дзяржаввы эканамічнымі метедамі: адмянялася арэндная плата за зямлю, інвентар, жывелу. А слабыя калгасы не плацілі падатак. Але агульны ўзровень сельскай гаспадаркі быў нізкім (частыя неўраджаі і зрываліся пастаўкі хлеба), таму узніклі супярэчнасці паміж патрабаваннямі да вескі і яе магчымасцямі.

Артыкул Сталіна(“Год вялікага пералому” – 1929 г) абгрунтаваў неабходнасць масавай калектывізацыі. Яе мэты:

Атрыманне сродкаў на індустрыялізацыю ў краіне

Ліквідацыя кулака як класа

Павышэнне эфектыўнасці працы

Летам 1929 абвяшчаецца лозунг суцэльнай калектывізацыі і ліквідацыі кулацтва як класа. Калектывізацыя ажыццяўлялася метадам адміністрацыйнага прымусу: арышт і высылка. Раскулачана 15 тыс гаспадарак на пачатак 30-х гг. дапамагчы правядзенню калектывізацыі былі прызваны брыгады дапамогі калектывізацыі і рабочыя 25-тысячнікі. За 30-ы г выбухнула 520 антысавецкіх сялянскіх высупленняў, адбыўся масавы забой жывелы, якая падляжала абагульненню

Дэталі стварэння калгасаў не былі растпрацаваны. Жывела і інвертар абагульняліся бясплатна, унесены пай не ўлічваўся пры размеркаванні, адсутнічалі формы рацыянальнай арганізацыі працы, яе уліку і аплаты. У сярэдзіне 30-х было 58% калектыўных гаспадарак, але створаныя сілай калгасы распадаліся. У ліпні 30-х іх засталося толькі 11 % ад былой колькасці, але калектывізацыю планавалася завяршыць да 31 г.

У сакавіку выйшаў артыкул Сталіна “галавакружэнне ад поспехаў”, у якім асуджалася прымусовая калектывізацыя і сітуацыя, якая склалася ў сельскай гаспадарцы, але гэты артыкул быў толькі тактычным ходам, які аслабіў напружанне ў весцы. Восенню пачалася новая хваля калектывізацыі, прычым гвалтоўнай: вобыскі падчас хлебанарыхтовак, арышты, высяленні і растрэлы

1929 – у Койданава створана першая МТС. Адной з мэт стварэння гэтых станцый было перакананне сялян у перавазе сацыялістычнага спосабу вытворчасці. А палітаддзелы пры МТС праводзілі раскулачванне і наглядалі за мясцовым партыйным кіраўніцтвам. У 1932 г. было ўжо 57 МТС – прыкладна 1,5 тыс трактароў, якія абслугоўвалі 33% калгасаў.

Вясной 1931 г. адбылася другая хваля ракулачвання. Раззбурана прыкладна 95 тыс. сялянскіх гаспадарак. У канцы 1934 г. было створана 11 тыс. калгасаў (аб’ядналі 73% сялянскіх двароў). Да канца другой пяцігодкі калектывізацыя была ў асноўным завершана, але калектыўная праца яшчэ доўга заставалася нерэнтабельнай. Ці была суцэльная калектывзацыя так неабходна? – без тэхнічнай рэканструкцыі на весцы і пераўтварэнняў абясціся юыло немагчыма. Гаспадаранне на дробных кавалачках зямлі з дапамогай прымітыўнай тэхнікі асуджала сялян на цяжкую ручную працу і стрымлівала агульнае эканамічнае развіцце краіны. Разам з тым не вытрымліваюць аніякай крытыкі тыя сродкі і метады, якія выкарыстоўваліся пры правядзенні гэтай палітыкі (гвалт, раскулачванне і інш.) – калектывізацыя павінна была прайсці натуральным добраахвотным шляхам пры эканамічнай зацікаўленасці