2. Пачатак рассялення славян на тэрыторыі Беларусі і славянізацыя балтаў. Усходне-славянская супольнасць

У пачатку бронзавага веку на тэрыторыю Беларусі пачынаюць пранікаць плямёны індаеўрапейцаў (прарадзіма – Малая Азія)

• Балты – група індаеўрапейскіх пляменаў. Рассяляюцца на тэрыторыі Беларусі у бронзавым веку, а ў жалезным займаюсь практычна ўсю яе тэрыторыю.

• Славяне – група пляменаў, якая выдзелілася сярод індаеўрапейцаў на пачатку н.э. самая старажытная іх назва – венеды, старажытныя гісторыкі іх яшчэ называліантамі або склавінамі.

Ёсць некалькі канцэпцый прарадзімы славян:

• У раёне Прыпяці і сярэдняга дняпра

• Міжрэчча Віслы і Одэра (Польшча)

• Прасторы ад Одэра да Дняпра

У 6-7 ст. яны падзяліліся на

• Заходніх (чэхі, палякі, славакі)

• Усходніх (беласуры, рускія, украінцы)

• Пауднёвых (баглары, сербы, харваты)

Рассяленне ішло з поўдня і паўднёвага захаду ў накірунку поўначы ўздоўж рэк.

У балцкі рэгіён пранікаюць у 6-7 ст., а у 8-9 ст. – массава рассяляюцца па ёй.

Большая частка балтаў была асімілявана, другая частка знішчана або выціснута на паўночны захад, дзе сфарміраваліся літоўцы, латышы. Трэцяя частка працягвала жыць на былых месцах.

Балты таксама прынімалі ўдзел у фарміраванні новага народу: славяне пераймалі геаграфічныя назвы, культы, прадметы матэрыяльнай культуры.

У вынікуславяна-балцкага сінтэзу да 9-10 ст. сфарміраваліся новыя слявянскія этнічныя супольнасці. У Заходняй Еўропе іх было каля 15. На тэрыторыі Беларусі – крывічі, радзімічы, дрыгавічы.

Крывічы

Першае шпамінанне – 859 г.

Засялялі поўнач Беларусі.

Назва племені па розных тэорыях паходзіць з:

• Крэўны – блізкі па крыві, радны

• Крыва-Крывейка – язычніцкі бог

• Крыў – старэйшына рода

• Крывой – характар мясцовасці

Дрыгавічы

980 г.

У басейне Прыпяці, поўдзень і частка цэнтральнай Беларусі.

Назва балцкага паходжання, ад слова “дрёгнас” – сыры, вільготны, забалочаны.

Да ўключэння ў склад Кіеўскай Русі знаходзіліся на высокім узроўні развіцця, было сваё княжанне.

Этнавызначальныя прадметы: скроневыя кольцы былі зярнёныя металічныя.

Радзімічы

885 г.

Пасожжа

Назва ад правадыра племені – Радзім (па Нестару “Аповесць мінулых часоў”)

Этнавызначальны прадмет : сяміпрамянёвая зорка.

У славян захоўваўся родавы лад, але існавала патрыярхальнае рабства (не класічнае, бо рабы мелі тыя ж правы, што і гаспадары)

З’яўляюцца свабодныя і залежныя абшчыннікі.

Органы кіравання: правадыр, савет старэйшын і народны сход; правадыр апіраецца на дружыну. Такая форма праўлення называецца ваеннай дэмакратыяй.

3. Сацыяльна-эканамічнае развіццё беларускіх зямель ў перыяд Ранняга Сярэднявечча. Феадальнае землеўладанне і гаспадарка.

Перыяду сярэднявечча ўласцівы

• Перавага аграрнага сектарана гандлёвым і прамысловым, аснова эканомікі – сельская гаспадарка

• Панаванне натуральная гаспадарскі (самазабяспечанне і не болей таго), слабае развіцце таварна-гандлевых адносін, назначная роля гарадоў

• Моцная роля царквы

• Іерархічная структура грамадства (сістэма васалітэту)

• Панаванне буйной землеўласнасці, якая знаходзілася ў руках феадалаў

• Селянін не ўласнік зямлі, а толькі трымальнік на розных умовах

• Ідзе фарміраванне нацыянальных дзяржаў, якія існуюць у форме анархіі

У Заходняй Еўропе перыяд характэрызуецца развіццем феадальных адносін і ўсталяваннем феадальнай уласнасці на зямлю.

Два шляхі фарміравання уласнасці:

• Канцентрацыя зямлі ў руках вярхушкі абшчыны

• Падараванне зямлі каралём або ішным буйным феадалам..

Самы галоўны феадал – кіраўнік дзяржавы – князь.

Спадчынны надзел зямлі даваўся на ўмовах працягу службы ў таго ж феадала.

Фарміраваліся два класа грамадства:

• Феадалы (духоўныя і свецкія)

• Сяляне

o Асабіста-незалежныя (мелі права па жаданні сыйсці ад гэтага феадала, г.зн. знайсці новага)

o Асабіста-залежныя (не мелі права перамяшчэння)

Смерды (проста залежныя)

Закупы (якія ўзялі купу, пазыку ў фаедала)

Радовічы (якія заключылі нейкі дагавор)

Халопы, чэлядзь (хатнія рабы)

Павіннасці

• Аброк (грашовыя)

• Паншчына (працоўная)

Сеялі жыта, авёс, пшаніцу, ячмень, лён, каноплі

З’яўляліся печы для абпалу керамікі

Першыя рамесніцкія спецыяльнасці:

• Кавальства

• Ганчарства

• Апрацоўка скуры

У 9-10 ст. узніклі гарады. Яны выконваюць адміністратыўную, гандлёвую, рэлігійна-культурную і абарончую функцыі. З’яўляюцца на перасячэнні дарог, берагоў рэк.

Горад падзяляецца на некалькі частак

• Дзядзінец – умацаваная частка горада з князем і дружынай

• Пасад – пасяленне рамеснікаў і гандляроў

• Торг – грамадскі цэнтр горада, дзе наладжваліся ярмаркі і збіралася веча