- •Тақырып: № 1 Экологиялық құқықтың түсінігі, пәні, әдістері
- •1 Сұрақ Қоғам мен табиғаттың арасындағы қарым-қатынасты эколого-құқықтық реттеудің түсінігі және маңызы
- •2 Сұрақ Экологиялық құқықтың пәні және объектісі. Экологиялық құқықтық қатынастар. Экологиялқ құқық қатынастарының объектісі және
- •3 Сұрақ Экологиялық құқықтың әдісі, жүйесі және қағидал
- •Қандай қоғамдық қатынастар экология құқығы пәні болып табылады
- •1 Сұрақ Адам экологиялық құқығының түсінігі және түрлері
- •2 Сұрақ Адам экологиялық құқықтарының құқықтық реттеуінің жағдайы
- •3 Сұрақ Азаматтардың экологиялық құқықтарының қорғалуы және кепілдігі
- •Тақырып: № 3 Табиғи ресурстарға деген меншік құқығы
- •1 Сұрақ Табиғи ресурстар – қоғамдық игілік. Табиғи ресурстарға деген меншік құқығының түсінігі, мазмұны және нысаны
- •1 Сұрақ Табиғатты пайдалану құқығының түсінігі
- •2 Сұрақ Табиғатты пайдалану құқығының түрлері оның ерекшілектері
- •1 Сұрақ Табиғатты қолдану қоршаған ортаны қорғауды мемлекеттің реттеудің мен басқаруының түсінігі, функциялары, түрлері мен тәсілдері
- •2 Сұрақ Қоршаған ортаны қорғауды мемлекет арқылы реттеу мен басқару органдарының жүйесі, снаттары мен құзыреттері
- •3 Сұрақ Экологиялық бақылаудың объектілері, түсінігі, мақсаты және оның түрлері
- •Тақырып: № 6 Қоршаған ортада әсерді бағалау
- •2 Сұрақ Қоршаған ортада әсерді бағалау құжаттамасы
- •3 Сұрақ Экологиялық сараптама
- •Тақырып: № 7 Экологиялық мониториг пен кадастрлар
- •1 Сұрақ Экология мониторингтің түсінігі, құрылымы, мазмұны
- •2 Сұрақ Мемлекеттік экологиялық мониторинг
- •3 Сұрақ Табиғи ресурстар кадастрлары: түсінігі және жалпы сиспаттама
- •Тақырып:№ 8 Экологиялық құқық бұзушылық және ол үшін жауаптылық
- •1 Сұрақ Қоршаған ортаны қорғау жөнінен заңды жауапкершіліктің түсінігі мен мәні.
- •2 Сұрақ Экологиялық құқық бұзушылық үшін заңды жауапкершіліктің түрлері
- •3 Сұрақ Экологиялық зиянның түсінігі мен түрлері. Оның орнын толтырудың тәсілдері мен принциптері
- •1 Сұрақ Жануарлар әлемі, құқықтық қорғау және қолданудың объектісі ретінде қр «Жануарлар әлемін қорғау туралы» заңы
- •2 Сұрақ Жануарлар әлемінен қолдану құқығы және қолданудың түрі мен мерзімі
- •3 Сұрақ Жануарлар әлемін қолдану және қорғау заңын бұзғаны үшін жауапкершілігі
- •Тақырып: № 10 Пайдалы қазбаларды пайдаланушылардан алынатын салық.Шығыс шикі мұнайға ренттік салық
- •1 Сұрақ Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жері
- •2 Сұрақ Сауықтыру мақсатындағы жер
- •Тақырып: № 11 Атмосфералық ауаның эколого – құқықтық режимі
- •1 Сұрақ Атмосфералық ауаның құқықтық қорғалуының қажеттілігі
- •2 Сұрақ Атмосфералық ауаны құқықтық режимінің ерекшелектері
- •Тақырып: № 12 Жер, жер қойнауының эколого– құқықтық режимі
- •1 Сұрақ Жер, жер қойнауы және орман құқықтық қорғаудың объектісі ретінде. «Жердің», «жер қойнауының», «орманның» заңи түсінігі
- •2 Сұрақ Жерге, жер қойнауына, орманға деген пайдалану құқығыжәне олардың түрлері. «Жерді қорғау», «жер қойнауын қорғау», «орманды қорғау» түсінігінің мазмұны
- •3 Сұрақ Қоршаған ортада жер қойнауын қорғау саласында негізгі мақсаттар және міндеттер
- •1 Сұрақ Орман пайдалану мен қорғаудың объектісі ретінде. Қазақстан Республикасының Орман кодексі
- •2 Сұрақ Орманның және орманнан тыс жерлердегі өсімдік әлемінің құқықтық режимінің ерекшеліктері
- •3 Сұрақ Орманды пайдалану құқығы және оның түрлері
- •1 Сұрақ Табиғаттың объектісі ретінде судың түсінігі және маңызы. Қазақстан Республикасының Су кодексі (жалпы мінездеме) және басқа да су заңнамалары
- •2 Сұрақ Судың құқықтық режимінің ерекшеліктері
- •3 Сұрақ Су пайдалану құқығы және оның түрлері
- •2 Қр су кодексі және басқа заңнамалар
- •1 Сұрақ Қазақстан Республикасының халықаралық экология құқығы; түсінігі, қайнар көздері
- •2 Сұрақ Қоршаған ортаны қорғауда халықаралық ынтымастық
- •3 Сұрақ Халықаралық шарттар табиғатты пайдалану мен қорғау салслсындағы құқықтық нысан
3 Сұрақ Азаматтардың экологиялық құқықтарының қорғалуы және кепілдігі
ҚР Конституциясының 40-бабына сай Қазақстан Республикасының Президенті адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілі болып саналады. Бірақта конституцияда да, басқа да заңды актілерде ел басының бұл құзыреттерді орындауы анықталмаған.
Республика Конституциясында азаматтардың экологиылқ құқықтарының заңды жүйесінің кепілі қарастырылған. Жекеше түрде құқықтарды қорғау шегінде мынадай заңды процедуралар анықталады:
құқықтар мен бостандықтардың соттық қорғауы;
сотқа мемлекеттік билік органдарының қызметі, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, қоғамдық бірлестіктер және лауазымды тұлғалар шығамдану құқығы;
мамандырылған заңдық көмек алуға құқығы;
мемлекетпен келтірілген зиянды толтыру, мемлекеттік билік органдарының заңсыз қимылдарымен немесе лауазымды тұлғалармен;
егер де мемлекет ішінде барлық құқық қорғау құралдары болмаған жағдайда, онда мемлекетаралық құқық қорғау органдарына барып көмек сұрау.
Адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына соттық кепіл бере отырып, ҚР Конституциясы әр адам өзінің құқықтары мен бостандықтарын барлық заңға қайшы келмейтін әдістермен қорғауға құқылы екендігін орнатады. Сотта азаматтардың конституциялық емес экологиялық құқықтарының шешілуі және мемлекеттік билік органдарының, жергілікті өзін өзі басқару органдарының, қоғамдық бірлестікредің және лауазымды тұлғалардың қимылы ғана қарастырылмайды, сонымен қатар олардың қимылсыз отырғандары үшін де қаралыстырады.
Азаматтардың экологиялық құқықтарын қорғау механизмі мен процедураларының біршама бөлігі – ол құқықтардың шынайы болуы үшін жасалып отыр. Механизмдердің біршама бөлігі азаматтардың экологиялық құқықтарын сақтау және қорғауды қамтамасыз ететін заңды кепілді құрайды.
Қазіргі заңның анализі қоршаған ортаны қорғау, адам және азамат құқықтары аумағында азаматтардың экологиялық құқықтарын қорғау әдісін екі негізгі әдіске бөледі:
а) өзін өзі қорғау;
б) мемлекеттік институттардың көмегі немесе мемлекеттік қорғау арқылы қорғану.
Азаматтардың құқықтары мен заңдық ынталарының әдісі мен ақпараттарын қорғау туралы көкейкесті сұрақ. Бұндай ақпараттар мен әдістерді қорғауға мыналар жатады:
әкімшілік қызметке соттық бақылау;
атқарушы биліктегі әкімшілік бақылау мен қадағалау;
қабылдау және қарастыруды ұйымдастыруды атқарушы билік органдарына беру;
заңдылық үшін прокурорлық қадағалау;
өкілеттік билік органдары жағынан, басқару аппаратынан бөлек, заңмен анықталғын, биліктің бөліну принципін ескере отырып бақылау жасау.
Биліктің бөліну қағидасы және сот билігі құрылымында бөліну конституциялық бекітуде сапалы өзгерісті болжайды, авторитеттің және соттардың қоршаған орта аумағындағы мемлекеттік есептерді шешудегі әсері азаматтарға өз экологиялық құқықтарын және ынталарын қорғауға жаңа және заңды жолдарын ашады.
Әдебиет:
Негізгі:
Культелеев С.Т. Экологическое право РК. Общ.ч.: Учебник.- Алматы: ТОО ИК-«НАS», - 2003, 328 с.
Кушумбаев А.А. Эклогическое право Республики Казахстан. Учебное пособие. Астана, 2001, 236 с.
Экологическое право РК. Учебное пособие. Под ред. Бекишева С.Д., Караганда. 2001, 9-10 с.
Экологическое право. Под ред. Боголюбов С.А., М.,1998, 9 с.
Нормативтік құқықтық актілер:
1 ҚР Экологиялық кодексі, 09.01.2007., БД "Заң", соңғы редакциядағы күні: 17.07.2009.
2 ҚР Орман кодексі, 08.07.2003., БД "Заң", соңғы редакциядағы күні: 17.07.2009.
3 ҚР Жер кодексі, 20.06.2003., БД "Заң", соңғы редакциядағы күні: 24.07.2009.
4 ҚР Су кодексі, 9.07.2003., БД "Заң", соңғы редакциядағы күні: 17.07.2009.
5 ҚР Азаматтық кодексі, (Жалпы бөлім), 27.12.1994, (2009 ж. 1 қыркүйегінің жағдайы бойынша) БД "Заң"
6 ҚР Азаматтық кодексі, (Ерекше бөлім), 27.12.1994, (2009 ж. 1 қыркүйегінің жағдайы бойынша) БД "Заң"
7 «Жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн молайту және пайдалану туралы» ҚР Заңы, 04.12.2002., БД "Заң", соңғы редакциядағы күні: 17.07.2009.
8 «Халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттығы туралы» ҚР Заңы, 09.07.2004., БД "Заң", соңғы редакциядағы күні: 04.12.2008.
Бақылау сұрақтары:
Адамның экологиялық құқығы қалай айқындалады
Адамның экологиялық құқығының қорғалу кепілдіктері қандай