Тақырып: № 12 Жер, жер қойнауының эколого– құқықтық режимі

Мақсат – Жер, жер қойнауының эколого– құқықтық режимін студеттерге түсіндіру .

Жоспар:

1. Жер, жер қойнауы және орман құқықтық қорғаудың объектісі ретінде. «Жердің», «жер қойнауының», «орманның» заңи түсінігі

2. Жерге, жер қойнауына, орманға деген пайдалану құқығыжәне олардың түрлері. «Жерді қорғау», «жер қойнауын қорғау», «орманды қорғау» түсінігінің мазмұны

3. Жерді, жер қойнауын және орманды қорғау мен пайдалануды мемлекеттік бақылау

1 Сұрақ Жер, жер қойнауы және орман құқықтық қорғаудың объектісі ретінде. «Жердің», «жер қойнауының», «орманның» заңи түсінігі

Жер түрлі міндеттерді атқарады: адамның өмір сүретін орны мен жағдайы, өндіріс күштерінің ауысып отыруға қажетті базистік ауқымы, мемлекет территориясының ауқымдық шектері; ауыл және орман шаруашылығындағы басты өндіріс құралы болып табылады.

Жер кез келген мемлекеттің болашағында шешуші рольді атқарады, және жер сол мемлекеттің пайда болу, және қызметін одан ары жалғастыру мүмкіншілігін анықтайтын фактор ретінде жүреді. Біздің елеміз шындығында өзінің жер ресурстарының масштабымен мақтанса болады. Қазақстан Республикасы планетамыздағы жер жағынан қамтамасыз етілген елдердің бірі болып табылады. Бұрынғы Кеңес Одағы елдерінің ішінде жер аумағының көлемі бойынша тек Ресей Федерациясына ғана жол береді, ал бүкіл дүине жүзі бойынша 9 орын алады.

Республиканың жер қоры 272490,2 мың.га. Оның ішінен 201099,5 мың.га ауыл шаруашылығына тағайындалған (барлық жер қорынан 74 пайызға жуығы ғана). Орташа есептегенде республиканың әр тұрғынының өзіне 18,1 гектар жер келеді екен.

«Жер» термині түрлі мағынада түсіндіріледі: жер планетасы, жер беті, топырақ, территория, меншік объектісі, пайдалану, аренда, қоршаған табиғи ортаның құрамдас бөлігі ретінде. Заңи мағынада жерді топырақтың құнарлы жеміс беретін қабатын, бетін түсінеміз. Осы тақырыпты зерттеу барысында «жер» және «топырақ» сияқты терминдерді ажырата білу қажет. Егер «жер» түсінігі оны тұтас табиғи объект ретінде қамтып жатса, онда «топырақ» термині оның беткі қабатын ғана білдіреді.

Жердің экологиялық міндеттері:

• органикалық емес және органикалық материалдардың арасындағы қарым-қатынастық байланыс;

• көмір қышқылдарды жою;

• органикалық материяларды неограникалық материяларға қайта өңдеу.

Жердің экономикалық міндеттері:

• ауыл және орман шаруашылығындағы өндіріс құралы;

• жерді қорғаудың мазмұнын күзетудегі арнайы бағдарламаларды орындау, жердің жағдайын бағалау және бағдарламаларды орындау, жердің жағдайын бағалау және қорғау бойынша шаралардың тұрақтылығы және басқа да факторлар құрайды.

2 Сұрақ Жерге, жер қойнауына, орманға деген пайдалану құқығыжәне олардың түрлері. «Жерді қорғау», «жер қойнауын қорғау», «орманды қорғау» түсінігінің мазмұны

Жерді пайдалану құқығының режимі.

Жерді пайдалану құқығы заттық құқық болып табылады. Жерді пайдалану құқығына меншік құқығы туралы нормалар қолданылады, өйткені олар қазіргі заңға және заттық құқықтың табиғатына қарама-қарсы келмейді.

Жерді пайдалану құқығының түрлері.

Жерді пайдалану құқығы тұрақты немесе уақытша, алынатын немесе алынбайтын, өтелмелі және өтелетін түрде иелену болуы мүмкін.

Ешкім жерді пайдалану құқығынан айырылуы мүмкін емес, тек осы заңмен және басқа да заңи актілермен бекітілген негіздер бойынша ғана айырылуы мүмкін.

Жерді пайдалану құқығының субъектілері.

Жерді пайдаланушылар келесілерге бөлінеді:

1. мемлекеттік және мемлекеттік емес;

2. ұлттық және шет елдік;

3. жеке және заңды тұлғалар;

4. тұрақты және уақытша;

5. бастапқы және қосымша.

Жерді пайдалану құқығының пайда болуы.

Жерді пайдалану құқығы келесі жолдармен пайда болады:

1. жерді пайдалану құқығын алып беру;

2. жерді пайдалану құқығын біреуге беру;

3. құқыққа әмбебап иелену тәртібінде жерді пайдалану құқығының біреуге өтуі (мұраға, заңды тұлғаның ұйымын ауыстырыуы).

Жерді пайдалану құқығын алып беру, біреуге беру, ауысу (өту) жер учаскесін тағайындаудың мақсатын есепке ала отырып жүзеге асырылауы қажет.

Жерді пайдалану құқығы келесі негіздерде пайда болады:

1. мемлекеттік органдар актілерінің;

2. азаматтық-құқықтық келісімдерінің;

3. заңмен көзделген басқа да негіздерде.

Жер қойнауларын пайдалану құқығының түрлері.

Жер қойнауын пайдалану құқығы келесі операияларды өткізу үшін беріледі:

1. жер қойнауларын мемлекеттік геологиялық зерттеу;

2. барлау;

3. табыс;

4. барлау мен табысқа байланысты емес жер асты құрылыстарын құрастыру және пайдалану.