5.3 Жер ресурстарын қорғау

Жер қойнауын қорғау дегеніміз – фонтанды ұңғы атқылауын,ұңғы оқпанының опырылып қалуын,бұрғылау кезінде өнімділік қабатты дұрыс ашпағандықтан,мұнайдың жер қойнауынан жоғалуын,өндіру процесі кезінде олардың уақытынан бұрын сулануын болдырмау үшін кешенді шараларды іске асыру.Сонымен қатар оған мұнай,газ,су қабаттарын бір-бірінен айыру, құбардың бетіндегісін қамтамасыз ету бірінші рет цементтеген кезде сапасының жоғары болуын және ұңғының техникалық жағдайларын жақсы сақтай білу жатады.

Топырақ пен жер қойнауын қорғау үшін жобада келесілер қарастырылған:

- ҚР нормативтік актлерін және заңдарын сақтау;

- қалдықтар шығармайтын және қабат флюидтеріңнің төгілуін болдырмайтын барлама ұңғымалар констукциясын және технологиялық құрылысын қолдану;

- улылығы аз бұрғылау ертінділерін және жуу сұйықтарын,сондай-ақ табиғи негізді ертінділерді қолдану;

- нақты жолдар бойынша көліктер қозғалысы;

- ұңғыларда ақаудың немесе басқа себептердің болуына байланысты мұнайдың жерге төгілуі және материалдар мен қалдықтардың сақталынуы;

- өндірістік операциялар аяқталғанан кейін қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу;

- мониторинг жүргізу.

Геологиялық ортаға әсер ететін мүмкін негативті әсерлер:

- кен орынды пайдалану кезінде және ұңғыларды бұрғылау кезінде – жыныстардың мұнаймен,қабат сулармен, бұрғылау ерітінділерінің токсикалық реагенттерімен ластануы тау жыныстардың табиғи жату жағдайын бұзу;

- автокөліктің қозғалысы кезінде топырақ түзуші субстраттардың бұзылуы, рельефке әсер етуі, топырақты ластауы.

Мұндай негативті әсерлерді азайту үшін келесі шараларды іске асыру керек:

- ластану потенциалы және қоршаған ортаға әсері минимал материалдарды,техникалық құралдарды,технологиялық процесстерді қолдану;

- ұңғыларды пайдалану кезінде ластаушы заттардың көлемін минималдау;

- қауіпсіз көму үшін максималды утилизациялау, қайта өңдеу.

Жер қойнауын ластайтын деңгейді төмендететін шаралар 4-ке бөлінеді:

- ұйымдастырылған шаралар;

- технологиялық шаралар;

- проектілі-конструкциялық шаралар;

- санитарлық-эпидемияға қарсы шаралар.

Ұйымдастырылған шаралар: қалдықтармен айналысатын ұйымдар,кен орын территориясы бойынша техникалар ұйымы.

Т о п ы р а қ т ы қ о р ғ а у. Кен орынды игеру прцесінде технологиялық процестің жетілмегендігінен және басқа да факторлар әсерінен құм мен топырақтың ластануы мүмкін.

Өзен ауданы негізінен эрозияға оңай түсетін топырақтан тұрады:

• сұр-қоңыр суглинкалы;

• сұр-қоңыр супесчанникті;

• солонецтер;

• құм,ұлутас.

Кенорынды игеруге бөлінген жерлер жайылымға жарамсыз. Топырақтың ластануы негізінен, келесі жолдармен жүреді:

• теңіздің нагонные құбылысы;

• рельефте мұнайдың төгілуі;

• қабат суының төгілуі;

• техника мен транспорттың тәртіпсіз қозғалысы;

• өндіріс қалдықтарын рұқсат етілмеген орындарда орналастыру;

Топырақтың ластануын төмендететін шаралар:

• ұйымдастырушылық;

• 8+хнологиялық;

• жоба-конструкторлық;

• санитария-эпидемияға қарсылық.

Ұйымдастырушылық:

1. Кенорын территориясы және одан тыс жерлерде автотранспорт пен техниканың тәртіпті қозғалысын жасау және оларға дұрыс қорғау.

2. Тиімді қозғалыс схемаларын жасау және оларға дұрыс қорғау.

3. Жем дайындаумен, шөп жинаумен байланысты рұқсат етілмеген жұмыстарды жою.

4. Экологиялық бақылау қызметін ұйымдастыру.

Технологиялық:

1. Келесі жұмыстар кезіндегі рельефтің ластануымен байланысты жүргізілетін жұмыстарды мұқият регламентациялау:

• бұрғылау;

• ҚҚҰ жүйесін жөндеу және пайдалануда;

• мұнай тасмалдауда;

• жер жұмыстарын жүргізуде;

• технологиялық рекультивацияда.

Жоба-конструкторлық:

1. Жобалық жұмыстарды бақылаушы табиғи қорғаныс қызметтері мен СЭС-те сәйкестендіру және экспертиза.

2. Топырақ ластануын төмендетуге бағытталған тиімді жобалық-конструкторлық шешімдерді таңдау.

Санитария-эпидемияға қарсы:

1. Кәсіпшілік және тұрмыстық қалдықтарды сақтау үшін бөлінген учаскелерді ұйымдастыру және таңдау.

2. Өте қауіпті инфекциялардан қызметкерлерді эпидемияға қарсы қорғанысты ұйымдастыру.

Кенорын территориясының ауылшаруашылығына жарамсыз, топырақтың төмен бонитеті әсерінен жерлерді биологиялық рекультивациялау қарастырылмаған, себебі бұл экономикалық тиімсіз. Тек қана жобамен қарастырылған техникалық рекультивация жүргізіледі:

• металлоломды жинау;

• территорияны жоспарлау;

• қалдықтарды сәйкес орындарда жинау және орналастыру. Бұл шараларға ассигнование техникалық жобамен қарастырылуы тиіс.

Жер учаскесін қалпына келтіру, топырақтың құнарлы қабатын қолдану, жануар әлемін қорғау. Кенорын ауданының топырағы ҚР ҰҒА-ның топтастыруы бойынша 1-ден аз бонитетке ие, яғни гумус 1%-тен аз. өнімді жайылымдарға жатады. Территорияның кейбір жерлерінде ғана салыстырмалы құнарлы қабат 0,06-0,08м қуатқа ие. Осыған байланысты стандартты техниканың жүріп өтуі 0,15м-ге дейінгі тереңдікті жоғарғы қабаттың техногендік деградациясына әкеліп соғады:

• жоғарғы горизонттардың босауы;

• төменгілердің тығыздалуы;

• 0,20 м-ден структураның өзгеруі;

• дефляция.

Құрылыс кезінде және аяқталғаннан кейін жобаға сәйкес стандарттық номенклатура жұмыстары бойынша техникалық рекультивация бойынша шаралар жүргізу қажет.