2.2 Ұңғыларды пайдалану кезінде қиындықтың алдын-алу шаралары және олармен күрес

Өндірісте көптеген қиыншылықтар кездеседі. Бұлардың бірі мұнайдың аномальды құрамы, жоғарғы парафинділігі, шайырлылығы, қабат коллекторларының әртектігі, құм тығындары, мұнай эмульсиялары, мұнайдағы механикалық қоспалар, т.с.с.

Бұл қиыншылықтарды химиялық, физикалық және термиялық жолдармен шешеді. Бұлар пештер орнату, қабатты гидрожару, қышқылмен өңдеу, ингибиторлар қосу, деэмульгаторларды пайдалану.

Өзен кен орнындағы мұнайдың құрамында парафиннің жоғары мөлшерде болуы мұнайды өндіргенде қиыншылықтарды туғызады.

Қабат қысымын ұстау үшін құрамы бойынша әр түрлі суларды қолдану өнеркәсіп жабдықтарында тұз шөгінділерінің пайда болуына алып келді.

Күкіртсутегінің пайда болуы және ұңғы өнімінің сулануы жоғарылауы жабдықтардың коррозиясына алып келді.

Сонымен, Өзен кен орнында мұнайды өндіруді жоғарылату жұмыстарына қарамастан, казіргі кезде төмендегі проблемалар маңызды болып келеді:

1. Мұнай кәсіптік жабдықтарының парафиндалуы

2. Жабдықтардың коррозиясы және қабат қысымын ұстау жүйесі

3. Жер асты және жер беті жабдықтардағы тұз шөгінділері

2.2.2.1 Парафин шөгінділерімен күрес және олардың алдын алу шаралары

Өзен кен орнындағы мұнай құрамында 28% дейін жоғарымолекулалы алифатикалық көмірсутек бар, осыған орай газсыздандырылған мұнайдың тұну температурасы 32⁰С тан жоғары.

Прафин шөгінділерімен күресу мұнайды өндіру кезіндегі маңызды мәселелердің бірі болып есептеледі.

1976 жылдан бастап жабдықтар мен құбырларда парафин шөгінділерінің алдын алу және жою үшін химиялық реагенттерді қолдану бойынша зерттеу жұмыстары басталды.

Арнайы жабдықтарды қолдану және химиялық реагенттердің бағасы жоғары екендігіне қарамай, парафин шөгіндісімен күресудің химиялық әдісі, басқа әдістермен салыстырғанда қолайлы әрі тиімді екені белгілі болды.

Америкалық фирма «Петролайт» пен контракт бойынша, БашНИПИнефть, ВНИСПТнефть және КазНИПИнефть сияқты ғылыми-зерттеу және жобалау институттарында 14 химиялық реагенттер зерттелген болатын. Лабараториялық жағдайда зерттелген реагенттердің тек бесеуі нәтіже берді және ары қарай тәжірибелік-өнеркәсіптік түрде зерттеу үшін Өзен кен орынға жеткізілді. Өз кезегінде, бес реагенттің тек екеуі ғана (ХТ-48 және VУ-3830) парафинді-шайырлы шөгінділерді бұзу қабілетіне ие екенін көрсетті

Реагенттер деэмульгациялау қасиетіне ие және аралас әсер ететін химиялық реагент тобына жатады. Реагенттер ұңғының құбыраралық кеңістігіне дозалық сораппен беріліп отырады.

Газлифтілі ұңғыларда реагент ерітіндісі газлифтілі коллекторларға газды тарататын батарея арқылы беріледі.

ХТ -48 реагентін қолданған кезде, СКҚ қимасын өлшеген кезде парафин шөгінділерінің түзілу жылдамдығы 0,4 -0,5 мм/тәу екенін көрсетті, ал реагентті қолданбағанда жылдамдығы 2-3 мм/тәу тең. Бірақ зерттеу нәтіжелері бойынша ХТ-48 реагенті түзілген шөгінділерді толық жоймайды және оларды жою үшін арнайы технологиялық шаралар (ыстық сумен немесе конденсатпен өңдеу) қолдану керек екені анықталды. Сондықтан реагентті айдаудан алдын түзілген парафин шөгінділерін жою қажет.

Сонымен қатар, VУ-3830, RP-968 және 66879 реагенттерін штангалы тереңдік сораптарымен жабдықталған ұңғымаларға сынақ ретінде қолданылды. Барлық жағдайларда реагентті қолданған кезде ұңғының тәуліктік дебиті өсті. Химиялық реагенттпен өңдеген соң ұңғының өнімділігі, бастапқы дебиті жоғары болған ұңғыда өсті. RP-968 реагентін қолданған кезде ұңғының сулануы дебитке әсер етеді. Ұңғының сулануы мұнай дебитін төмендетеді. № 751, №1071, №1072 ұңғыларда, сулануы 50% болғанда дебит Q=8 т/тәу, ал сулануы 20% болғанда Q =12 т/тәу және сулануы 10% болғанда Q =18 т/тәу тең болды. Реагенттер 7 тәулік бойы айдалып отырды. Әр түрлі диаметрлі шаблондарды қолдана отырып парафин шөгінділерінің түзілу жылдамдығын анықтайды.

Ұңғыны VУ-3830 реагентімен өңдеу кезінде парафин шөгінділерінің СКҚ-да орташа түзілу жылдамдығы төмендегідей:

482 ұңғымада - _орт=0,18 мм/тәу

1396 ұңғымада - _орт=0,49 мм/тәу

609 ұңғымада - _орт=0,99 мм/тәу

2214 ұңғымада - _орт=0,66 мм/тәу

Ұңғыны ХТ-48 реагентімен өңдеу кезінде парафин шөгінділерінің СКҚ-да орташа түзілу жылдамдығы төмендегідей:

1317 ұңғымада - _орт=0,29 мм/тәу

1849 ұңғымада - _орт=0,41 мм/тәу

1482 ұңғымада - _орт=0,76 мм/тәу

СКҚ-ні VУ-3830, ХТ-48 ингибиторларымен өңдеу ұңғының жұмысына жақсы әсер етті. Ұңғының өнімділігі өсті.