3. «Эталон» туралы түсінік. Эталондардың жіктелуі.

Метрология (грек. metron – өлшем және logos – сөз, ілім) – өлшеу туралы, өлшеудің бірлігі мен қажетті дәлдікке жету тәсілдері туралы ғылым.

Метрологияның негізгі мәселелеріне: өлшеудің жалпы теориясы; физикалық шамалардың және оның жүйелерінің бірліктерін ұйымдастыру; өлшеудің әдістері мен құралдары; өлшеудің дәлдігін анықтау әдістері (өлшеудің қателіктер теориясы); өлшеу бірлігін және өлшеу құралдарының метрологиялық жарамдылығын қамтамасыз ету (заңды метрология); эталондар мен өлшеу құралдарының үлгілерін жасау; эталондарды бірлік өлшемдерін тарату әдістері жатады.

Эталон (фр. etalon , stalo – үлгі) – ғылым мен техника дамуының белгілі бір кезеңіндегі ең жоғары дәлдік деңгейіне сай өлшеу бірліктерін алу, сақтау және беру үшін қолданылатын үлгі өлшемдері мен өлшеуіш приборлар. Оның бастапқы, қосалқы, арнаулы, мемлекеттік, куә, салыстыру, жұмыстықжәне көшірме эталон деп аталатын түрлері бар.

1Бастапқы эталон бірлікті ең жоғары дәлдікпен алуды қамтамасыз етеді. 2Қосалқы эталон – белгілерінің мәні бастапқы эталонмен анықталатын эталон.3Арнаулы эталон бірліктің ерекше жағдайдағы дәлдігін қамтамасыз етеді әрі сол жағдай үшін бастапқы эталонды алмастыра алады.4Мемлекеттік эталон белгілері бір ел үшін негізгі эталон ретінде ресми түрде тағайындалып, бастапқы эталонның не арнаулы эталонның қызметін атқарады.5Куә эталон – мемлекеттік эталонның сақталу дәрежесін тексеруге және оны бүлінген кезде (не жоғалғанда) алмастыруға арналған қосалқы эталон.6Салыстыру эталоны – эталондарды бір-бірімен салыстыруға мүмкіндік жоқ жағдайда, оларды өзара салыстыру үшін пайдаланылатын қосалқы эталон.7Жұмыстық эталон бірліктің дәл өлшемін дәлдігі жоғары үлгілік құралға түсіру үшін қолданылады.8Көшірме эталон – бірліктің өлшемін жұмыстық эталонға түсіруге арналған қосалқы эталон;

БИЛЕТ№5

1. Мемлекеттік сертификаттау жүйесінің негізгі мақсаттары.

ҚР Мемлекеттік сертификаттау жүйесі «Сертификаттау туралы»  (1999ж) ҚР Заңына сәйкес міндеттті сертификаттауды жүргізуге, сондай ақ ішкі және халықаралық нарық талаптарына сәйкес ерікті сертификаттауды жүргізуге қызмет етеді.

Мемлекеттік сертификаттау жүйесі сертификаттау облысында бірыңғай саясатты жүргізуді қамтамасыз етеді және сертификаттаудың негізгі ережелері мен процедураларын, сертификаттау бойынша органдарға, сынақ зертханаларына (орталықтарына) талаптарды, және олардың аккредиттеу процедураларын, сертификаттау бойынша эксперт аудиторлардың дайындау және аттестаттау процедураларын, Мемлекеттік сертификаттау жүргізу реестрін, аудитті және инспекциялық тексеруді жүргізу ережелерін, сондай ақ сертификаттау мақсаттарының іске асырылуына қажетті басқа талаптарды орнатады.

Сертификаттаудың негізгі мақсаттары болып табылады:

• өнім, процес, жұмыс, қызметтің адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіпсіздігін қамтамасыз ету, азаматтардың меншігін және қоршаған ортаны қорғау;

• тұтынушылардың мүдделерін өнім және қызмет сапасы мәселесінде қорғау;

• саудадағы техникалық кедергілерді жою, ішкі және сыртқы нарықта өнімнің бәсекеге қабілеттігін қамтамасыз ету;

• физикалық және заңды тұлғалардың қызметі үшін қажет жағдайларды туғызу.

ҚР МСЖ ұйымдық құрылымын құрайды:  

• стандарттау, метрология және сертификаттау бойынша мемлекеттік орган;

• өнімді, процесті, жұмыс, қызметті сертификаттау бойынша аккредиттелген органдар;

• аккредиттелген сынақ зертханалары (орталықтары).

Стандарттау, метрология және сертификаттау бойынша Мемлекеттік орган сертификаттау жөніндегі жұмыстарды жалпы басқаруды қамтамасыз етеді. Оның міндеттеріне төмендегілер жатады:

• Мемлекеттік сертификаттау жүйесін құру және оның жұмыс істеуін ұйымдастыру;

• сертификаттау облысындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және іске асыруға, сертификаттау дамуының перспективті жобаларын жасауға қатысу;

• міндетті сертификаттауға жататын өнім (жұмыс, тауар, қызмет) тізімін дайындау;

• органдарды орнатылған тәртіпте сертификаттау бойынша жұмыстарды және сертификациялық сынақтар жүргізу құқығына аккредиттеу;

• эксперт – аудиторларды аттестаттау;

• сынақ зертханаларының және өнім, жұмыс, қызметті сертификаттау бойынша органдардың қызметін мемлекеттік бақылауды ұйымдастыру;

• мемлекеттік сертификаттау жүйесінің реестрін жүргізу.

Стандарттау,метрология және сертификаттау бойынша Мемлекеттік орган келесідей құқықтарға ие:

• сәйкестік сертификаты және сәйкестік белгісі пішіндерін орнатуға, оларды беру және қолдану тәртібіне;

• сынақ зертханаларының және сертификаттау бойынша органдардың аккредиттеу аттестаты күшін тоқтату туралы шешім қабылдауға;

• құзыретті органдарға сертификаттау бойынша жұмыстарды жүргізуге рұқсат беруге;

• басқа ұйымдармен берілген сертификаттау бойынша құжаттар мемлекеттік сертификаттау жүйесінің талаптарына қарама қайшы келген жағдайда оларды кері қайтару туралы қаулы беруге;

• сертификаттау ережелері мен процедураларын бұзғанына кінәлі тұлғаларға заңнамамен анықталған құқықтық әрекет ету шараларын қолдануға.

Сынақ зертханалары сертификаттау сынақтарын жүргізеді. Сынақ зертханалары заңды тұлға мәртебесін иеленуі немесе заңды тұлғаның құрылымдық бөлімдері болуы мүмкін. Олар орнатылған тәртіпте аккредиттелуі қажет.