- •Өндірістік есепті ұйымдастыру негіздері.
- •1.1. Өндірістің түрлері және олардың өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруға жасайтын ықпалы.
- •1.2. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.1. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.2. Шығындарды экономикалық элементтер мен калькуляция баптары бойынша топтастыру
- •1.3. Өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өндірістік өзіндік құнына кіретін шығындар
- •1.4. Шығыны есептелетін объектілер және калькуляцияланатын объектілер
- •1.5.Өндірістік шығындардың есебінің жалпы схемасы.
- •1. Тағайындалған шығындар былайша жіктеледі:
- •2. Шығындар өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсілі бойынша былай жіктеледі:
- •2.1. Материалдық шығындардың есебі
- •2.1. Материалды өнім түрлері бойынша олардың нормативтік (жоспарлы) шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы.
- •2.2. Материалды коэффициенттер бойынша бөлудің типтік есебі
- •2.3. Қайтарылатын қалдықтарды олардың нормативтік шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы
- •2.2. Өндірісте материалдың пайдалануын бақылауды ұйымдастыру
- •2.3. Өндірістік жұмысшыларға жалақы төлеу шығындары мен жалақыға төлеуге аударылатын ақшаның есебін жүргізу
- •2.4. Нақты есептелген жалақыны өнім түрлері бойынша бөлуді есептеу (теңгеде)
- •2.5. Жалақы есептеу жөніндегі шаруашылық операциялар
- •2.4. Үстеме шығыстардың құрамы мен оның есебі
- •2.6. Өндірістегі ақаумен байланысты шаруашылық операциялары
- •2.5. Үстеме шығыстарды бөлу тәртібі
- •2.6. Қосалқы өндірістердің шығынының есебін жүргізу және бөлу
- •2.7. Қосалқы цехтардың қызметтерін бөлу ведомосі
- •2.8. Бөлімшелердің өндірістік көрсеткіштері
- •2.9. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығынын тура әдіспен бөлуді есептеу
- •2.10. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығындарын қадамдық әдіспен бөлудің есебін жүргізу
- •2.7. Аяқталмаған өндірістің есебін жүргізу, түгендеу және бағалау
- •2.8. Өндіріс шығындарының жиынтық есебі
- •2.9. Әкімшілік шығыстардың есебін жүргізу
- •2.10. Өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстардың есебін жүргізу
- •3.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен оның түрлері
- •3.2. Өзіндік құны калькуляцияланатын объектілер, калькуляциялық бірліктер
- •3.3. Шығындардың есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері
- •3.4. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік калькуляциялаудың нормативтік әдісі.
- •3.5. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қайта бөлістік әдісі
- •3.6. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі
- •3.7. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі.
- •3.8. Өнімнің өзіндік құнын есептеу тәсілдері
- •3.9. Даяр өнімнің есебін жүргізу
- •3.1. Даяр өнімнің қозғалысы бойынша шоттар корреспонденциясы
- •4.1 Басқарушылық есеп, оның мәні, пәні мен әдісі
- •4.2. Басқарушылық есептік ақпараттың сипаттамасы
- •4.3. Басқарушылық есептің объектілері мен міндетттері. Бухгалтерлік және басқарушылық есептің «Эккаунтинг» жүйесінде алатын орны.
- •4.4. Басқарушылық есеп қағидалары
- •4.5. Басқарушылық және қаржы есебі жүйелерінің салыстырмалы сипаттамасы
- •4.6. Басқарушылық есептің шешім қабылдауда атқаратын рөлі
- •4.7. Басқарушылық есеп бухгалтерлерінің кәсіби этикасы
- •4.8. Өндірістік есеп пен оның басқаруда атқаратын рөлі, басқарушылық есептің өндірістік есептің байланысы
- •5.2. Шығындарды жіктеу
- •5.2.1. Запастар мен алынған пайданың өзіндік құнын анықтау үшін шығындарды жіктеу
- •5.2.2. Шешім қабылдау мен жоспарлау шығындарын жіктеу
- •5.2.3. Шығындарды бақылау мен реттеуді жүзеге асыру үшін жіктеу.
- •6.1. Материалдық шығындардың есебі
- •6.2. Жұмыс күшіне жұмсалатын шығындардың есебін жүргізу
- •6.3 Үстеме шығыстардың есебін жүргізу
- •6.4. Өндірістік үстеме шығыстарды бөлу
- •6.5. Үстеме шығыстарды бөлудің бірыңғай ставкалары
- •6.6 Үстеме шығыстарды нормативтік бөлу ставкалары
- •Бақылау сұрақтар:
- •Тестілер:
- •7.1 Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі
- •7.1.1 Нормативтіктен тыс кірістер
- •7.1.2 Балама бірлік ұғымы
- •1 Мысал:
- •7.1.3 Өнімнің өткен процестегі өзіндік құны
- •2 Мысал:
- •7.1.4 Аяқталмаған өндірісті (жартылай фабрикаттарды) бағалау әдістері
- •3 Мысал:
- •7.1.5 Баламалы өнім шығару мен нормативтік ысырап
- •7.1.6 Баламалы өнім шығару мен нормативтіктен тыс ысырап
- •5 Мысал:
- •7.1.7 Кешенді өндіріс өнімі мен қосалқы өнімнің шығыны және өзіндік құнының калькуляциясын есептеу
- •7.2 Өнімнің өзіндік құнының шығыны мен калькуляциясын есептеудің тапсырыстық әдісі
- •7.3 Шығындардың функциялар бойынша есептеу (авс – әдіс)
- •7.4 «Стандарт-кост» жүйесі бойынша шығындарды есептеу мен өзіндік құнды калькуляциялау
- •7.5 Шығындары толық бөлінетін өнімдердің және өзгермелі шығасылар бойынша «Директ-костинг» және «Өзіндік құнды калькуляциялау»
- •7.6 Маржиналдық кіріс, маржиналдық тәсілдемеде субъектінің операциялық пайдасын есептеу тәртібі.
- •7.7 Залалсыздықты талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •«Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар материалдың нақты шығындарының нормадан ауытқуына қандай факторлар ықпал етеді?
- •2. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар жалақы төлену жөніндегінақты шығындардың белгіленген нормадан (жоспарына) ауытқуына ықпал етеді?
- •3. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақының сағаттық ставкасының өзгеру есебінен жалақының өзгергені қалай анықталады?
- •4. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақы төлеу нормасының ауытқуына еңбек өнімділігі нормаларының өзгеруінің жасайтын ықпалы қалай анықталады?
- •5. Маржиналдық кіріс деген не?
- •6. Маржиналдық кіріс қалай есептеледі?
- •Бюджеттер мен бюджет, бюджеттердің түрлері.
- •8.2 Операциялық бюджет, оның құрамы, жасау тәртібі.
- •8.3 Икемді бюджеттер (сметалар).
- •8.4 Нормативтік шығындар және олардың маңызы.
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •Мазмұны
1.5.Өндірістік шығындардың есебінің жалпы схемасы.
Өндірістік шығындарды есептеу және өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін келесі екі калькуляциялық шот: негізгі өндіріс шоты мен қосалқы өндіріс шоты қолданылады.
Өндірістің калькуляциялық шоттарының ішіндегі талдамалы есеп осы шығындар пайда болған жерлер, шығын орталықтары, жауапкершілік орталықтары, калькуляция баптары бойынша шығындарды шығын шегушілерге бөліп топтастыруды қамтамасыз етуге тиіс.
Өндіріс шығындарын көрсетілген бағыттардағы талдамалы есебін егжей-тегжейлеу дәрежесі өндіріс технологиясы мен оны ұйымдастырудың ерекшеліктеріне, сондай-ақ есеп саясатында қабылданған өнімнің өзіндік құнын есептеу әдістерімен анықталады.
Негізгі өндіріс шотының дебеті бойынша тиісті шоттардың кредитінен барлық тікелей шығыстар көрсетіледі. Атап айтқанда: өнім жасауға жұмсалған материалдық шығындар, өндірістік жұмысшылардың жалақысы, есептелген еңбекақы сомасынан бюджеттен тыс қорларға аударылған аударымдар.
Жанама шығыстар үстеме шығыстардың шотында алдын-ала есептеледі. Үстеме шығыстардың шоты машиналар мен жабдықтарды ұстау мен пайдалану шығыстарын; амортизациялық аударым мен өндірісте пайдаланылатын негізгі құралдарды жөндеу шығындарын; жылыту, жарықтандыру мен өндірістік үй-жайларды ұстау шығыстарын; өндірістік үй-жайлар мен басқа да жалға алынған мүліктің жалгерлік төлемін; өндіріске қызмет көрсетумен байланысты өндірістік қызметкерлердің жалақысын; ақаудан болатын ысырапты есептеу үшін пайдаланылады.
Үстеме шығыстардың құрамында жаңа бұйым өндірісін игерумен және дайындаумен, тау-кен даындау жұмыстарымен байланысты шығындар және осындай басқа шығыстар көрсетіледі. Осы шығыстар болашақтағы кезеңдердің шотында есептеледі, содан кейін бірте-бірте өндіріс шығынына жатқызылады.
Әкімшілік шығыстар, өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстар мен сыйлықақы шығыстары өнімнің өзіндік құнына кірмейді. Есепті кезеңнің соңында олар есепті жылдың пайдасының (залалының) есебіне жатқызылады.
Ай ішіндегі қосалқы өндірістік шығындары аттас шоттарда есептеледі және айдың соңында негізгі өндіріске, қосалқы шығыстарға, әкімшілік шығыстарға, өнім сату мен қызмет көрсету шығыстарына жатқызылады. Содан кейін үстеме шығыстар аяқталмаған өндіріс пен тауарлық шығарудың (жұмыс, қызмет) арасындағы, осыдан кейін – бірлкелкі өнім, жұмыс, қызмет түрлері немесе топтары арасында бөлінеді.
Шығарылған өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін ең алдымен түгендеудің немесе жедел есептің деректері бойынша аяқталмаған өндірістің есепті кезеңнің соңындағы қалдықтары анықталып, бағаланады. Содан кейін есепті кезеңнің басындағы қалдығына есепті кезеңде жасалған шығындар қосылады (одан ақауға жатқызылған өнімнің, қайтарылатын қалдықтың құны және т.б. шегеріледі). Есеп біркелкі өнім (жұмыс, қызмет) түрлері немесе топтары бойынша жасалады.
Бақылау сұрақтары
1. Өндірістік есептің мәні, мақсаты мен міндеттері.
2. Өндірістік есепті дұрыс ұйымдастыру үшін не қажет?
3. Өндіріс процесінде экономикалық рөл жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
4. Құрам бірлігі жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
5. Өндіріс көлеміне қатысты шығындар қалай жіктеледі?
6. Жекелеген өнім түрлеріне жатқызу тәсілі жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
7. Пайда болу кезеңділігі жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
8. Өндіріс процесіне қатысу жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
9. Өнімділігі (тиімділігі) жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
10. Жоспармен қамту жөніндегі шығындар қалай жіктеледі?
11. Негізгі шығыстар жекелеген өнім түрлері бойынша жанама жолмен бөліне ме, егер бөлінсе, онда қандай жағдайда?
12. Үстеме шығыстар өнімнің өзіндік құнына үнемі жанама жолмен кіре ме?
13. Негізгі шығыс деп аталатын не? Оның тікелей шығыспен ара салмағы қандай?
14. Үстеме шығыс деп аталатын не?
15. Есеп объектісіне не жатады?
16. «Шығын элементі» ұғымы нені білдіреді? Оны сипаттаңыз.
17. Калькуляциялау объектісі деп аталатын не?
18. Калькуляциялау баптарын атап өтіңіз, шығындарды калькуляциялау баптары бойынша топтастыру нені көрсетеді?
19. Шығын пайда болатын жер деп не аталады?
Тестілер: