- •Өндірістік есепті ұйымдастыру негіздері.
- •1.1. Өндірістің түрлері және олардың өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруға жасайтын ықпалы.
- •1.2. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.1. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.2. Шығындарды экономикалық элементтер мен калькуляция баптары бойынша топтастыру
- •1.3. Өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өндірістік өзіндік құнына кіретін шығындар
- •1.4. Шығыны есептелетін объектілер және калькуляцияланатын объектілер
- •1.5.Өндірістік шығындардың есебінің жалпы схемасы.
- •2. Шығындар өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсілі бойынша былай жіктеледі:
- •2.1. Материалдық шығындардың есебі
- •1. Тағайындалған шығындар былайша жіктеледі:
- •2.1. Материалды өнім түрлері бойынша олардың нормативтік (жоспарлы) шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы.
- •2.2. Материалды коэффициенттер бойынша бөлудің типтік есебі
- •2.3. Қайтарылатын қалдықтарды олардың нормативтік шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы
- •2.2. Өндірісте материалдың пайдалануын бақылауды ұйымдастыру
- •2.3. Өндірістік жұмысшыларға жалақы төлеу шығындары мен жалақыға төлеуге аударылатын ақшаның есебін жүргізу
- •2.4. Нақты есептелген жалақыны өнім түрлері бойынша бөлуді есептеу (теңгеде)
- •2.5. Жалақы есептеу жөніндегі шаруашылық операциялар
- •2.4. Үстеме шығыстардың құрамы мен оның есебі
- •2.6. Өндірістегі ақаумен байланысты шаруашылық операциялары
- •2.5. Үстеме шығыстарды бөлу тәртібі
- •2.6. Қосалқы өндірістердің шығынының есебін жүргізу және бөлу
- •2.7. Қосалқы цехтардың қызметтерін бөлу ведомосі
- •2.8. Бөлімшелердің өндірістік көрсеткіштері
- •2.9. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығынын тура әдіспен бөлуді есептеу
- •2.10. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығындарын қадамдық әдіспен бөлудің есебін жүргізу
- •2.7. Аяқталмаған өндірістің есебін жүргізу, түгендеу және бағалау
- •2.8. Өндіріс шығындарының жиынтық есебі
- •2.9. Әкімшілік шығыстардың есебін жүргізу
- •2.10. Өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстардың есебін жүргізу
- •3.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен оның түрлері
- •3.2. Өзіндік құны калькуляцияланатын объектілер, калькуляциялық бірліктер
- •3.3. Шығындардың есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері
- •3.4. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік калькуляциялаудың нормативтік әдісі.
- •3.5. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қайта бөлістік әдісі
- •3.6. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі
- •3.7. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі.
- •3.8. Өнімнің өзіндік құнын есептеу тәсілдері
- •3.9. Даяр өнімнің есебін жүргізу
- •3.1. Даяр өнімнің қозғалысы бойынша шоттар корреспонденциясы
- •4.1 Басқарушылық есеп, оның мәні, пәні мен әдісі
- •4.2. Басқарушылық есептік ақпараттың сипаттамасы
- •4.3. Басқарушылық есептің объектілері мен міндетттері. Бухгалтерлік және басқарушылық есептің «Эккаунтинг» жүйесінде алатын орны.
- •4.4. Басқарушылық есеп қағидалары
- •4.5. Басқарушылық және қаржы есебі жүйелерінің салыстырмалы сипаттамасы
- •4.6. Басқарушылық есептің шешім қабылдауда атқаратын рөлі
- •4.7. Басқарушылық есеп бухгалтерлерінің кәсіби этикасы
- •4.8. Өндірістік есеп пен оның басқаруда атқаратын рөлі, басқарушылық есептің өндірістік есептің байланысы
- •5.2. Шығындарды жіктеу
- •5.2.1. Запастар мен алынған пайданың өзіндік құнын анықтау үшін шығындарды жіктеу
- •5.2.2. Шешім қабылдау мен жоспарлау шығындарын жіктеу
- •5.2.3. Шығындарды бақылау мен реттеуді жүзеге асыру үшін жіктеу.
- •6.1. Материалдық шығындардың есебі
- •6.2. Жұмыс күшіне жұмсалатын шығындардың есебін жүргізу
- •6.3 Үстеме шығыстардың есебін жүргізу
- •6.4. Өндірістік үстеме шығыстарды бөлу
- •6.5. Үстеме шығыстарды бөлудің бірыңғай ставкалары
- •6.6 Үстеме шығыстарды нормативтік бөлу ставкалары
- •Бақылау сұрақтар:
- •Тестілер:
- •7.1 Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі
- •7.1.1 Нормативтіктен тыс кірістер
- •7.1.2 Балама бірлік ұғымы
- •1 Мысал:
- •7.1.3 Өнімнің өткен процестегі өзіндік құны
- •2 Мысал:
- •7.1.4 Аяқталмаған өндірісті (жартылай фабрикаттарды) бағалау әдістері
- •3 Мысал:
- •7.1.5 Баламалы өнім шығару мен нормативтік ысырап
- •7.1.6 Баламалы өнім шығару мен нормативтіктен тыс ысырап
- •5 Мысал:
- •7.1.7 Кешенді өндіріс өнімі мен қосалқы өнімнің шығыны және өзіндік құнының калькуляциясын есептеу
- •7.2 Өнімнің өзіндік құнының шығыны мен калькуляциясын есептеудің тапсырыстық әдісі
- •7.3 Шығындардың функциялар бойынша есептеу (авс – әдіс)
- •7.4 «Стандарт-кост» жүйесі бойынша шығындарды есептеу мен өзіндік құнды калькуляциялау
- •7.5 Шығындары толық бөлінетін өнімдердің және өзгермелі шығасылар бойынша «Директ-костинг» және «Өзіндік құнды калькуляциялау»
- •7.6 Маржиналдық кіріс, маржиналдық тәсілдемеде субъектінің операциялық пайдасын есептеу тәртібі.
- •7.7 Залалсыздықты талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •«Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар материалдың нақты шығындарының нормадан ауытқуына қандай факторлар ықпал етеді?
- •2. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар жалақы төлену жөніндегінақты шығындардың белгіленген нормадан (жоспарына) ауытқуына ықпал етеді?
- •3. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақының сағаттық ставкасының өзгеру есебінен жалақының өзгергені қалай анықталады?
- •4. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақы төлеу нормасының ауытқуына еңбек өнімділігі нормаларының өзгеруінің жасайтын ықпалы қалай анықталады?
- •5. Маржиналдық кіріс деген не?
- •6. Маржиналдық кіріс қалай есептеледі?
- •Бюджеттер мен бюджет, бюджеттердің түрлері.
- •8.2 Операциялық бюджет, оның құрамы, жасау тәртібі.
- •8.3 Икемді бюджеттер (сметалар).
- •8.4 Нормативтік шығындар және олардың маңызы.
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •Мазмұны
Тестілер:
1. Басқарушылық есепте қосалқы материалдар қай шотқа жатқызылады?
а) «Қосалқы өндірістер» деп аталатын 8310 шоттың дт;
ә) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дт;
б) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дт;
в) «Жиынтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5010 шоттың дт;
г) бірде-бір жауап дұрыс емес.
2. Үстеме шығыстарды нормативтік ставкалар бойынша бөлген кезде нақты үстеме шығыстардың нормативтік ставкалар бойынша үстеме шығыстардан ауытқуы қай шотқа есепке шығарылады?
а) негізгі өндірістің шығынына (7010 шоттың дебеті);
ә) сатылған өнім мен көрсетілген қызметтің өзіндік құнына (7010 шоттың дебеті);
б) өнім сату қызмет көрсету жөніндегі шығыстарға (7110 шоттың дебеті);
в) жиынтық пайдаға (жиынтық залалға) (5010 шоттың дебеті);
г) бірде-бір жауап дұрыс емес.
3. Басқарушылық есепте қызметкердің кінәсінсіз бос тұрып қалу қай шотқа жатқызылады?
а) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дебеті;
ә) «Қосалқы өндірістер» деп аталатын 8310 шоттың дебеті;
б) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті;
в) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
г) «Жиынтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебеті.
4. Басқарушылық есепте мерзімнен тыс жұмыс үшін төленетін қосымша ақы қай шотқа жатқызылады?
а) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дебеті;
ә) «Қосалқы өндірістер» деп аталатын 8310 шоттың дебеті;
б) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті;
в) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
г) «Жиынтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебеті.
5. Басқарушылық есепте түнгі уақытта істеген жұмыстың қосымша ақысы қай шотқа жатқызылады?
а) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дебеті;
ә) «Қосалқы өндірістер» деп аталатын 8310 шоттың дебеті;
б) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті;
в) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
г) «Жиынтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебеті.
6. Басқарушылық есепте мерзімне тыс уақыт пен түнгі уақытта тапсырысшының өтінімі бойынша орындалатын жұмыс үшін төленетін қосымша ақы қай шотқа жатқызылады?
а) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
ә) «Өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстар» деп аталатын 7110 шоттың дебеті;
б) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті;
в) «Қосалқы өндірістер» деп аталатын 8310 шоттың дебеті;
г) «Жиынтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебеті.
7. Басқарушылық есепте жұмысшылардың кепілді және нақты жалақысының арасындағы айырма қай шотқа жатқызылады?
а) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дебеті;
ә) «Жиынтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебеті.
б) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
в) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті;
г) «Жалақы төлеу жөніндегі қысқа мерзімді берешек» деп аталатын 3350 шоттың дебеті.
8. Басқарушылық есепте нормативтік және нақты үстеме шығыстардың арасындағы айырма қай шотқа жатқызылады?
а) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дебеті;
ә) «Болашақтағы кезеңдердің шығыстары» деп аталатын 1620 шоттың дебеті;
б) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті.
в) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
г) «Жиынтық пайда (жиынтық залал)» деп аталатын 5610 шоттың дебеті.
9. Басқарушылық есепте көлік-дайындау шығыстары қай шотқа жатқызылады?
а) «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шоттың дебеті;
ә) «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың дебеті;
б) «Шикізат пен материалдар» деп аталатын 1310 шоттың дебеті;
в) «Негізгі өндірістер» деп аталатын 8110 шоттың дебеті;
г) «Қосалқы өндірістер» деп аталатын 8310 шоттың дебеті.
7-тарау. Өндіріске жұмсалатын шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері
Өндіріске жұмсалатын шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің басқарушылық есепте қолданылатын жалпы қабылданған жіктемесі әзірге әзірленбеген. Жекелеген экономистер оларды келесі үш белгі бойынша топтастыруға болады деп санайды:
Есептеу объектілері бойынша: процестік және тапсырыстық әдістер; Шығындарды есептеудің толықтығы бойынша: толық өзіндік құнды калькуляциялау мен толық емес өзіндік құнды калькуляциялау;
Шығындардың есебі мен оларды бақылаудың жеделдігі бойынша: нақты өзіндік құнды есептеу мен нормативтік шығындарды есептеу.