- •Өндірістік есепті ұйымдастыру негіздері.
- •1.1. Өндірістің түрлері және олардың өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруға жасайтын ықпалы.
- •1.2. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.1. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.2. Шығындарды экономикалық элементтер мен калькуляция баптары бойынша топтастыру
- •1.3. Өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өндірістік өзіндік құнына кіретін шығындар
- •1.4. Шығыны есептелетін объектілер және калькуляцияланатын объектілер
- •1.5.Өндірістік шығындардың есебінің жалпы схемасы.
- •2. Шығындар өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсілі бойынша былай жіктеледі:
- •2.1. Материалдық шығындардың есебі
- •1. Тағайындалған шығындар былайша жіктеледі:
- •2.1. Материалды өнім түрлері бойынша олардың нормативтік (жоспарлы) шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы.
- •2.2. Материалды коэффициенттер бойынша бөлудің типтік есебі
- •2.3. Қайтарылатын қалдықтарды олардың нормативтік шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы
- •2.2. Өндірісте материалдың пайдалануын бақылауды ұйымдастыру
- •2.3. Өндірістік жұмысшыларға жалақы төлеу шығындары мен жалақыға төлеуге аударылатын ақшаның есебін жүргізу
- •2.4. Нақты есептелген жалақыны өнім түрлері бойынша бөлуді есептеу (теңгеде)
- •2.5. Жалақы есептеу жөніндегі шаруашылық операциялар
- •2.4. Үстеме шығыстардың құрамы мен оның есебі
- •2.6. Өндірістегі ақаумен байланысты шаруашылық операциялары
- •2.5. Үстеме шығыстарды бөлу тәртібі
- •2.6. Қосалқы өндірістердің шығынының есебін жүргізу және бөлу
- •2.7. Қосалқы цехтардың қызметтерін бөлу ведомосі
- •2.8. Бөлімшелердің өндірістік көрсеткіштері
- •2.9. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығынын тура әдіспен бөлуді есептеу
- •2.10. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығындарын қадамдық әдіспен бөлудің есебін жүргізу
- •2.7. Аяқталмаған өндірістің есебін жүргізу, түгендеу және бағалау
- •2.8. Өндіріс шығындарының жиынтық есебі
- •2.9. Әкімшілік шығыстардың есебін жүргізу
- •2.10. Өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстардың есебін жүргізу
- •3.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен оның түрлері
- •3.2. Өзіндік құны калькуляцияланатын объектілер, калькуляциялық бірліктер
- •3.3. Шығындардың есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері
- •3.4. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік калькуляциялаудың нормативтік әдісі.
- •3.5. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қайта бөлістік әдісі
- •3.6. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі
- •3.7. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі.
- •3.8. Өнімнің өзіндік құнын есептеу тәсілдері
- •3.9. Даяр өнімнің есебін жүргізу
- •3.1. Даяр өнімнің қозғалысы бойынша шоттар корреспонденциясы
- •4.1 Басқарушылық есеп, оның мәні, пәні мен әдісі
- •4.2. Басқарушылық есептік ақпараттың сипаттамасы
- •4.3. Басқарушылық есептің объектілері мен міндетттері. Бухгалтерлік және басқарушылық есептің «Эккаунтинг» жүйесінде алатын орны.
- •4.4. Басқарушылық есеп қағидалары
- •4.5. Басқарушылық және қаржы есебі жүйелерінің салыстырмалы сипаттамасы
- •4.6. Басқарушылық есептің шешім қабылдауда атқаратын рөлі
- •4.7. Басқарушылық есеп бухгалтерлерінің кәсіби этикасы
- •4.8. Өндірістік есеп пен оның басқаруда атқаратын рөлі, басқарушылық есептің өндірістік есептің байланысы
- •5.2. Шығындарды жіктеу
- •5.2.1. Запастар мен алынған пайданың өзіндік құнын анықтау үшін шығындарды жіктеу
- •5.2.2. Шешім қабылдау мен жоспарлау шығындарын жіктеу
- •5.2.3. Шығындарды бақылау мен реттеуді жүзеге асыру үшін жіктеу.
- •6.1. Материалдық шығындардың есебі
- •6.2. Жұмыс күшіне жұмсалатын шығындардың есебін жүргізу
- •6.3 Үстеме шығыстардың есебін жүргізу
- •6.4. Өндірістік үстеме шығыстарды бөлу
- •6.5. Үстеме шығыстарды бөлудің бірыңғай ставкалары
- •6.6 Үстеме шығыстарды нормативтік бөлу ставкалары
- •Бақылау сұрақтар:
- •Тестілер:
- •7.1 Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі
- •7.1.1 Нормативтіктен тыс кірістер
- •7.1.2 Балама бірлік ұғымы
- •1 Мысал:
- •7.1.3 Өнімнің өткен процестегі өзіндік құны
- •2 Мысал:
- •7.1.4 Аяқталмаған өндірісті (жартылай фабрикаттарды) бағалау әдістері
- •3 Мысал:
- •7.1.5 Баламалы өнім шығару мен нормативтік ысырап
- •7.1.6 Баламалы өнім шығару мен нормативтіктен тыс ысырап
- •5 Мысал:
- •7.1.7 Кешенді өндіріс өнімі мен қосалқы өнімнің шығыны және өзіндік құнының калькуляциясын есептеу
- •7.2 Өнімнің өзіндік құнының шығыны мен калькуляциясын есептеудің тапсырыстық әдісі
- •7.3 Шығындардың функциялар бойынша есептеу (авс – әдіс)
- •7.4 «Стандарт-кост» жүйесі бойынша шығындарды есептеу мен өзіндік құнды калькуляциялау
- •7.5 Шығындары толық бөлінетін өнімдердің және өзгермелі шығасылар бойынша «Директ-костинг» және «Өзіндік құнды калькуляциялау»
- •7.6 Маржиналдық кіріс, маржиналдық тәсілдемеде субъектінің операциялық пайдасын есептеу тәртібі.
- •7.7 Залалсыздықты талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •«Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар материалдың нақты шығындарының нормадан ауытқуына қандай факторлар ықпал етеді?
- •2. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар жалақы төлену жөніндегінақты шығындардың белгіленген нормадан (жоспарына) ауытқуына ықпал етеді?
- •3. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақының сағаттық ставкасының өзгеру есебінен жалақының өзгергені қалай анықталады?
- •4. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақы төлеу нормасының ауытқуына еңбек өнімділігі нормаларының өзгеруінің жасайтын ықпалы қалай анықталады?
- •5. Маржиналдық кіріс деген не?
- •6. Маржиналдық кіріс қалай есептеледі?
- •Бюджеттер мен бюджет, бюджеттердің түрлері.
- •8.2 Операциялық бюджет, оның құрамы, жасау тәртібі.
- •8.3 Икемді бюджеттер (сметалар).
- •8.4 Нормативтік шығындар және олардың маңызы.
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •Мазмұны
7.1.3 Өнімнің өткен процестегі өзіндік құны
Әдетте өндірістің бір қайта бөлісінде (процесінде) өңдеуі аяқталған өнім келесі қайта бөліске (процеске) одан әрі өңдеу үшін жіберіледі. Өткен «А» процесінде өңделген өнім одан әрі өңдеу үшін «Б» процесіне жіберілді делік. «А» процесінен көшкен өнімнің өзіндік құны «Б» процесі бойынша шығындарда осы процесс (Б) бойынша өзіндік құнның жеке элементі ретінде қарастырылады. «А» процесінің даяр өнімін «Б» процесінде қалай қаарстыру керек екенін қарастырайық.
2 Мысал:
«Б» процесі туралы ақпарат:
Кезең басындағы аяқталмаған өндіріс жоқ
А процесінен көшірілген өнім, бірлік 12000
Өңдеу аяқталған және
Кезең соңындағы аяқталмаған, бірлік 2000
Даяр өнім қоймасына тапсырылған өнім 10000
Есепті кезеңнің шығындары:
«А» процесінен кейінгі өнімнің өзіндік құны, теңге 220500
Материалдар, теңге 52500
Өңдеудің құны
Әдетте бірінші процестен кейін материалдар әр түрлі өндіріс процестерінде пайдалануы мүмкін. Біздің мысалда «Б» процесі барысында материалдар ол аяқталғанға дейін пайдаланылмайды. Сондықтан материалдардың шығындары аяқталмаған өндірістің өзіндік құнына ықпал етпейді. Демек кезең соңында аяқталмаған өндірістің балама бірліктеріндегі материалға жұмсалған шығындар нөлге теңелді. Есептеуге сәйкес аяқталмаған өндірістің даярлық дәрежесі – 50 %.
Даяр өнім мен аяқталмаған өндірістің өзіндік құнының есебін жасаймыз.
7.2-кесте. Даяр өнім мен аяқталмаған өндірістің өзіндік құнының есебі
Өзіндік құнның элементтері |
Жалпы шығындар, теңге |
Даяр өнім, бірлік. |
Жартылай фабрикаттарға арналған баламалы бірліктер |
Баламалы бірліктердің жалпы саны |
1 бірліктің өзіндік құны, теңге |
Өткен процестің өзіндік құны Материалдар Өңдеудің құны
Барлығы |
2205000
325000
550000
3080000 |
10000
10000
10000 |
2000
1000 |
12000
10000
11000 |
183,75
32,50
50,00
266,25 |
Осыдан:
1. Аяқталмаған өндірістің өзіндік құны:
Өткен процестің өзіндік құны
(1 бірлік үшін 183-75 бойынша 2000 бірлік) 367 500
Материалдардың құны жоқ
Өңдеу құны (1 бірлік үшін
50 теңге баға бойынша 10000 бірлік) 50000 417500
2. Даяр өнім (1 бірлік үшін
266-25 баға бойынша 10000 бірлік) 2662500
Барлығы 3 080 000
Әдетте материалдық шығындардың негізгі бөлігі бірінші процесте және кейінгі процестерде шамалы ғана жұмсалады. Кейінгі процестерде материалдық шығындар тек шығарылған өнімге ғана жатқызылады. Сөйтіп кезең соңындағы материалдық шығындар аяқталмаған өндірістің қалдығына жатқызылмайды, яғни жартылай фабрикаттардың (аяқталмаған өндірістің) баламалы бірлігіне жұмсалған материалдардың шығыны нөлге тең болып қабылданады.