- •Өндірістік есепті ұйымдастыру негіздері.
- •1.1. Өндірістің түрлері және олардың өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруға жасайтын ықпалы.
- •1.2. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.1. Өндірістік шығындарды жіктеу
- •1.2. Шығындарды экономикалық элементтер мен калькуляция баптары бойынша топтастыру
- •1.3. Өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өндірістік өзіндік құнына кіретін шығындар
- •1.4. Шығыны есептелетін объектілер және калькуляцияланатын объектілер
- •1.5.Өндірістік шығындардың есебінің жалпы схемасы.
- •1. Тағайындалған шығындар былайша жіктеледі:
- •2. Шығындар өнімнің өзіндік құнына жатқызу тәсілі бойынша былай жіктеледі:
- •2.1. Материалдық шығындардың есебі
- •2.1. Материалды өнім түрлері бойынша олардың нормативтік (жоспарлы) шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы.
- •2.2. Материалды коэффициенттер бойынша бөлудің типтік есебі
- •2.3. Қайтарылатын қалдықтарды олардың нормативтік шығысына пропорционал бөлуді есептеу мысалы
- •2.2. Өндірісте материалдың пайдалануын бақылауды ұйымдастыру
- •2.3. Өндірістік жұмысшыларға жалақы төлеу шығындары мен жалақыға төлеуге аударылатын ақшаның есебін жүргізу
- •2.4. Нақты есептелген жалақыны өнім түрлері бойынша бөлуді есептеу (теңгеде)
- •2.5. Жалақы есептеу жөніндегі шаруашылық операциялар
- •2.4. Үстеме шығыстардың құрамы мен оның есебі
- •2.6. Өндірістегі ақаумен байланысты шаруашылық операциялары
- •2.5. Үстеме шығыстарды бөлу тәртібі
- •2.6. Қосалқы өндірістердің шығынының есебін жүргізу және бөлу
- •2.7. Қосалқы цехтардың қызметтерін бөлу ведомосі
- •2.8. Бөлімшелердің өндірістік көрсеткіштері
- •2.9. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығынын тура әдіспен бөлуді есептеу
- •2.10. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығындарын қадамдық әдіспен бөлудің есебін жүргізу
- •2.7. Аяқталмаған өндірістің есебін жүргізу, түгендеу және бағалау
- •2.8. Өндіріс шығындарының жиынтық есебі
- •2.9. Әкімшілік шығыстардың есебін жүргізу
- •2.10. Өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстардың есебін жүргізу
- •3.1. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен оның түрлері
- •3.2. Өзіндік құны калькуляцияланатын объектілер, калькуляциялық бірліктер
- •3.3. Шығындардың есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері
- •3.4. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік калькуляциялаудың нормативтік әдісі.
- •3.5. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қайта бөлістік әдісі
- •3.6. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі
- •3.7. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі.
- •3.8. Өнімнің өзіндік құнын есептеу тәсілдері
- •3.9. Даяр өнімнің есебін жүргізу
- •3.1. Даяр өнімнің қозғалысы бойынша шоттар корреспонденциясы
- •4.1 Басқарушылық есеп, оның мәні, пәні мен әдісі
- •4.2. Басқарушылық есептік ақпараттың сипаттамасы
- •4.3. Басқарушылық есептің объектілері мен міндетттері. Бухгалтерлік және басқарушылық есептің «Эккаунтинг» жүйесінде алатын орны.
- •4.4. Басқарушылық есеп қағидалары
- •4.5. Басқарушылық және қаржы есебі жүйелерінің салыстырмалы сипаттамасы
- •4.6. Басқарушылық есептің шешім қабылдауда атқаратын рөлі
- •4.7. Басқарушылық есеп бухгалтерлерінің кәсіби этикасы
- •4.8. Өндірістік есеп пен оның басқаруда атқаратын рөлі, басқарушылық есептің өндірістік есептің байланысы
- •5.2. Шығындарды жіктеу
- •5.2.1. Запастар мен алынған пайданың өзіндік құнын анықтау үшін шығындарды жіктеу
- •5.2.2. Шешім қабылдау мен жоспарлау шығындарын жіктеу
- •5.2.3. Шығындарды бақылау мен реттеуді жүзеге асыру үшін жіктеу.
- •6.1. Материалдық шығындардың есебі
- •6.2. Жұмыс күшіне жұмсалатын шығындардың есебін жүргізу
- •6.3 Үстеме шығыстардың есебін жүргізу
- •6.4. Өндірістік үстеме шығыстарды бөлу
- •6.5. Үстеме шығыстарды бөлудің бірыңғай ставкалары
- •6.6 Үстеме шығыстарды нормативтік бөлу ставкалары
- •Бақылау сұрақтар:
- •Тестілер:
- •7.1 Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі
- •7.1.1 Нормативтіктен тыс кірістер
- •7.1.2 Балама бірлік ұғымы
- •1 Мысал:
- •7.1.3 Өнімнің өткен процестегі өзіндік құны
- •2 Мысал:
- •7.1.4 Аяқталмаған өндірісті (жартылай фабрикаттарды) бағалау әдістері
- •3 Мысал:
- •7.1.5 Баламалы өнім шығару мен нормативтік ысырап
- •7.1.6 Баламалы өнім шығару мен нормативтіктен тыс ысырап
- •5 Мысал:
- •7.1.7 Кешенді өндіріс өнімі мен қосалқы өнімнің шығыны және өзіндік құнының калькуляциясын есептеу
- •7.2 Өнімнің өзіндік құнының шығыны мен калькуляциясын есептеудің тапсырыстық әдісі
- •7.3 Шығындардың функциялар бойынша есептеу (авс – әдіс)
- •7.4 «Стандарт-кост» жүйесі бойынша шығындарды есептеу мен өзіндік құнды калькуляциялау
- •7.5 Шығындары толық бөлінетін өнімдердің және өзгермелі шығасылар бойынша «Директ-костинг» және «Өзіндік құнды калькуляциялау»
- •7.6 Маржиналдық кіріс, маржиналдық тәсілдемеде субъектінің операциялық пайдасын есептеу тәртібі.
- •7.7 Залалсыздықты талдау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •«Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар материалдың нақты шығындарының нормадан ауытқуына қандай факторлар ықпал етеді?
- •2. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша қай факторлар жалақы төлену жөніндегінақты шығындардың белгіленген нормадан (жоспарына) ауытқуына ықпал етеді?
- •3. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақының сағаттық ставкасының өзгеру есебінен жалақының өзгергені қалай анықталады?
- •4. «Стандарт-кост» жүйесі бойынша жалақы төлеу нормасының ауытқуына еңбек өнімділігі нормаларының өзгеруінің жасайтын ықпалы қалай анықталады?
- •5. Маржиналдық кіріс деген не?
- •6. Маржиналдық кіріс қалай есептеледі?
- •Бюджеттер мен бюджет, бюджеттердің түрлері.
- •8.2 Операциялық бюджет, оның құрамы, жасау тәртібі.
- •8.3 Икемді бюджеттер (сметалар).
- •8.4 Нормативтік шығындар және олардың маңызы.
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тестілер
- •Мазмұны
7.1.5 Баламалы өнім шығару мен нормативтік ысырап
Нормативтік ысырап өнімнің өзіндік құнына кіреді. Бұл жағдайда егер нормативтік ысырап өндірістік процестің бастапқы кезеңінде орын алса, онда ысырап аяқталмаған өндіріс пен тауарлық өнім шығарудың арасында бөлінеді. Егер ысырап өндірістік процестің соңғы сатысында орын алса және техникалық бақылауда анықталса, онда ысырап даяр өнімнің өзіндік құнына жатқызылады. Әдетте нормативтік ысырап өндірістік соңғы сатысында бақылау тексеріс кезінде орын алады деп саналады. Сондықтан нормативтік ысырап есепті кезеңнің соңындағы аяқталмаған өндіріске жатқызылмайды.
Айтылғанды 4 мысалында қарастырамыз.
Кезеңнің басында аяқталмаған өндіріс запастары жоқ бөлімше өндіріс процесіне 2000 өнім бірлігін енгізеді; 1500 бірлік өңдеуі толықтай аяқталған және 1000 ақауға жатқызылған (барлық ысырап нормативтік). Ысырап өндірістің соңғы сатысында анықталған, материалдардың құны – 300 000 теңге (барлық материалдар процестің басында енгізіледі). Өңдеудің құны 216 000 теңгені құрайды. Өнім бірлігінің өзіндік құнын анықтау үшін ведомость жасайық.
7.4-кесте. Өнім бірлігінің өзіндік құнын анықтау ведомосі
Өзіндік құнның элементтері
|
Жалпы құн, , теңге |
Даяр өнім, бірлік |
Нормативтік ысырап, бірлік |
Жартылай фабрикаттардың баламалы бірліктері |
Баламалы бірліктердің жалпы саны |
Өнімнің 1 бірлігінің өзіндік құны |
Материалдар |
300 000 |
1500 |
100 |
400 |
2000 |
150 |
Өңдеудің құны |
216 000 |
1500 |
100 |
200 |
1800 |
120 |
|
516 000 |
|
|
|
|
270 |
Осыдан:
Аяқталмаған өндірістің құны: теңге
Материалдар (1 бірлік үшін 150 бойынша 400 бірлік) 60 000
Өңдеудің құны (1 бірлік үшін 120 бойынша 200 бірлік) 24000
Жиыны 84000
2. Даяр өнім (1 бірлік үшін 270 бойынша 1500 бірлік) 405000
3. Нормативтік (1 бірлік үшін 270 бойынша 100 бірлік) 27000
Жиыны 432000
барлығы 516.000
Нормативтік ысыраптың құны бөлінгеннен кейін нормативтік ысырап ескерілген даяр өнімнің бірлігінің өзіндік құны 288 теңгені құрады (432000:1500 бірлік).
Егер нормативтік ысырапты аяқталмаған өндіріс пен даяр өнімнің арасында бөлетін болсақ, онда есепті былайша жасауға болады.
Өзіндік құнның элементтері |
Жалпы өзіндік құн, теңге |
Даяр өнім, бірлік |
Жартылай фабрикаттардың баламалы бірліктері |
Баламалы бірліктердің жалпы саны |
1 өнім бірлігінің өзіндік құны, теңге |
Материалдар |
300,000 |
1500 |
400 |
1900 |
157,895 |
Өңдеудің құны |
216,000 |
1500 |
200 |
1700 |
127,06 |
- |
516 000 |
- |
- |
- |
284,955 |
Осыдан:
1. Аяқталмаған өндірістің құны: теңге Материалдар (1 бірлік үшін 157 895 бойынша 400 бірлік) 63158 Өңдеудің құны (1 бірлік үшін 127-06 бойынша 200 бірлік) 25412
Жиыны 88570
2. Даяр өнім (1 бірлік үшін 284,955 бойынша 1500 бірлік) 427 430 Барлығы 516000
Ескерту*: Нормативтік ысырап аяқталмаған өндірісі пен даяр өнімнің арасында бөлінетіндіктен, кестеге нормативтік ысыраптың саны кірмеген.