3.1. Даяр өнімнің қозғалысы бойынша шоттар корреспонденциясы

№	Операцияның мазмұны	Шоттар корреспонденциясы
		Дебет	Кредит
1	Даяр өнімді кіріске жатқызу	1320	8110 8310
2	Сатылған, сатып алушылар қайтарған немесе түзету енгізілген даяр өнімнің өзіндік құнын көрсету	1320 7010	7010
3	Сонымен біруақытта сатып алушылар ақауға жатқызған ақаулы өнімнің өндіріміне нақты өзіндік құн бойынша түзетпе жазба енгізу
4	Даяр өнімді тегін беру	7470	1320
5	Даяр өнімді арзандату	7420	1320
6	Түгендеу кезінде анықталған артық даяр өнімді кіріске жатқызу	1320	6280
7	Даяр өнімді фирма ішінде пайдалану:
	– жалпы өндірістік мақсатта	8410	1320
	– жалпы шаруашылық мақсатта және зертханалық талдау жүргізуге	7210	1320
8	Даяр өнімнің жетіспеуін нақты өзіндік құн бойынша есептен шығару:
	– кінәлілер анықталмағанда	7210	1320
	– кінәлілер анықталып, берешектің өндірілетініне сенімділік болғанда	1250	1320
9	Табиғи зілзала нәтижесінде даяр өнімді есептен шығару	7470	1320
10	Сатылған өнімнің өзіндік құнын есептен шығару	7010	1320

Бақылау сұрақтары:

1. Өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнының калькуляциясы мен оның түрлері.

2. Алдын-ала калькуляция, оның сипаттамалары.

3. Есептеу объектісіне не жатады?

4. Калькуляция объектісіне не жатады?

5. Калькуляциялық бірліктердің түрлерін атап өтіңіз.

6. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қандай әдістері қолданылады?

7. Шығынды есептеу әдістеріне не жатады?

8. Өнімнің өзіндік құнының калькуляциялау әдісіне не жатады?

9. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік әдісі мен оның сипаттамасы.

10. Өндіріс шығындарының есебі нормативтік әдіс бойынша қалай ұйымдастырылады?

11.Өнімнің нақты өзіндік құны нормативтік әдіс бойынша қалай анықталады?

12.Өндіріс шығындарын есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың бөлістік әдісі, оны қолдану салалары.

13. Өндіріс шығындарын есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі, оны қолдану салалары.

14. Өндіріс шығындарын есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі, оны қолдану салалары.

15. Өнімнің өзіндік құнын шығындарды жинақтау тәсілімен есептеудің мәні, оны қолдану салалары.

16. Өнімнің өзіндік құнын шығындарды қосалқы өнімге жатқызу тәсілімен есептеудің мәні, оны қолдану салалары.

17. Өнімнің өзіндік құнын шығындарды пропорционалдық (индекстік) бөлу тәсілімен есептеудің мәні, оны қолдану салалары.

18. Өнімнің өзіндік құнын құрамдастырылған тәсілімен есептеудің мәні, оны қолдану салалары.

19. Өнімнің өзіндік коэффициенттік тәсілмен есептеудің мәні, оны қолдану салалары.

20. Даяр өнімге не жатады, оның қозғалысының есебін ұйымдастыру тәртібі.

Тестілер:

1. Калькуляцияның оның жасалу уақыты бойынша түрлері.

а) алдын-ала және кейінгі;

ә) сметалық және жобалық;

б) нормативтік және жобалық;

в) жоспарлы және сметалық;

г) жоспарлы және есептік.

2. Шығынды есептеу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері.

а) нормативтік,тапсырыстық;

ә) нормативтік, процестік, тапсырыстық;

б) нормативтік, процестік, қайта бөлістік;

в) нормативтік, қайта бөлістік, тапсырыстық;

г) тапсырыстық, қайта бөлістік.

3. Шығындарды есептеудің қайта бөлістік әдісінде калькуляциялау тәсілдері.

а) нормативтік;

ә) шығындарды жинақтау тәсілі;

б) коэффициенттік тәсіл;

в) шығындарды қосымша өнімге шығару тәсілі;

г) шығындарды пропорционалдық бөлу тәсілі

4. Нормативтік әдісте шығарылған өнімнің нақты өзіндік құны былайша анықталады:

а) нормалар мен нормалардың өзгеруінің барлық шығындарын қосумен;

ә) нормалар мен нормалардан ауытқу бойынша барлық шығындарды қосумен;

б) нормалар бойынша барлық шығындарды қосумен;

в) нормалар мен нормалардан ауытқу және нормалардың өзгеруінің шығындарын алгебралық қосумен;

г) барлық жауаптар дұрыс.

5. Жеке өндірісте бір бұйымның өзіндік құны қалай анықталады?

а) бір процестің шығынын бұйымның санына бөлу арқылы;

ә) бүкіл өндірістің өзіндік құнын бұйым санына бөлу арқылы;

б) барлық жауаптар дұрыс;

в) бірде-бір жауап дұрыс емес;

г) алғашқы екі жауап дұрыс.

6. Тапсырыстық есептеу әдісін пайдаланғанда өнім бірлігінің өзіндік құны қалай анықталады?

а) осы кезеңде өндірілген өнімге барлық шығындарын бөлу арқылы;

ә) бір процестің шығындарын бұйым санына бөлу арқылы;

б) нормативтік шығындар бойынша;

в) осы тапсырыс бойынша барлық шығындарды ол бойынша шығарылған өнімнің санына бөлу арқылы;

г) барлық жауап дұрыс.

7. Калькуляциялау объектісіне не жатады?

а) өнімдер немесе өнімдер кешені;

ә) бұйымдар, жартылай фабрикаттар, біркелкі бұйымдар топтары, аттас бұйымдардың сериялары;

б) жұмыстар мен қызметтердің түрлері;

в) шығындар орталығы;

г) өнім, жартылай фабрикат, жұмыс пен қызмет түрлері.

8. Шығын есептелетін және калькуляцияланатын объект қай әдіс пайдаланылғанда үйлеседі?

а) шығынды есептеу мен калькуляциялаудың нормативтік әдісін;

ә) шығынды есептеу мен калькуляциялаудың тапсырыстық әдісін;

б) шығынды есептеу мен калькуляциялаудың қайта бөлістік әдісін;

в) барлық жауаптар дұрыс;

г) алғашқы екі жағдайда дұрыс.

9. Шығындарды есептеудің тапсырыстық әдісінде шығын есептеу мен калькуляциялау объектісіне не жатады?

а) жауапкершілік орталығы;

ә) шығындар орталығы;

б) өндірістік тапсырыс;

в) жұмыстардың түрлері;

г) шығын пайда болатын жерлер.

10. Шығындарды есептеу мен өнімнің өзіндік құндын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі қайда қолданылады?

а) жаппай және ірі сериялық өндірістерде;

ә) жеке-дара және шағын сериялы өндірісі бар өнеркәсіптік кәсіпорындарда;

б) тапсырыстар жүйесі бойынша жұмыс істейтін ұйымдарда;

в) барлық жауаптар дұрыс;

г) бірде-бір жауап дұрыс емес.

2-бөлім. Нарықтық экономикасы бар елдерде өндірістік және басқарушылық есепті ұйымдастыру

4-тарау. Басқарушылық есеп жөніндегі жалпы ұғым