2.9. Әкімшілік шығыстардың есебін жүргізу

Әкімшілік шығыстарға жалпы кәсіпорын мен ұйымды басқарумен байланысты шығындар: ұйымды басқару аппараты қызметкерлерінің жалақысы мен жалақының аударымы; іссапар шығыстары; өкілдік шығыстар; қызмет бабында жол жүру мен жеңіл көлікті ұстау шығыстары; кеңсе, баспахана, пошта-телеграф шығыстары; жалпы зауытта (жалпы фирмада) пайдаланылатын негізгі құралдардың амортизациясы, оны ұстау мен пайдалану шығыстары; сынақ, тәжірибе, зерттеу жүргізу шығыстары; өнертабыс пен техникалық жетілдіру шығыстары; жалпы зауыт (жалпы фирма) мақсаттары үшін жұмсалатын еңбекті қорғау шығындары; кадр даярлау шығындары жатады. Жұмыс күшін ұйымдастырып жинау; өзге жалпы шаруашылық шығыстары; салықтар, жиындар мен өзге де міндетті аударымдар мен шығыстар; сыртқы себептер бойынша бос тұрудан болатын ысырап; зауыт қоймаларында сақатаған кезде материалдар мен өнімнің бүлінуінен болатын ысырап; зауыт қоймаларында материал мен өнімнің жетіспеуі; өзге өнімсіз шығыстар, сондай-ақ жалпы және әкімшілік сипаттағы басқа шығыстар кіреді.

Әкімшілік шығыстар «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 аттас актив шотта есептеледі.

Олардың есмебін келесі, бұрыннан қолданылатын шығыс баптары бойынша жүргізген орынды:

–жалпы зауыт қызметкерлерінің жалақысы;

– іссапарлар мен ауысуға жұмсалатын шығыстар;

– күзет ұстау;

– негізгі құралдар мен материалдық емес активтердің амортизациясы;

–жалпы зауытта пайдаланылатын ғимараттарды, құрылыстар мен құрал-саймандарды ұстау мен жөндеу;

– сынақ, тәжірибе, зерттеу жүргізу, жалпы зауыт зертханасын ұстау, өнертабыс мен техникалық жетілдіруге жұмсалатын шығыстар;

– еңбекті қорғау;

– өзге шығыстар;

– салықтар, жиындар мен өзге міндетті аударымдар мен шығыстар;

– бос тұрып қалудан болатын ысырап;

– зауыт қоймаларында сақтаған кезде материалдар мен өнімнің бүлінуі мен жетіспеуінен болатын ысырап;

– өзге өнімсіз шығыстар.

Салық заңнамасы бойынша «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шотта есептелетін кейбір шығыстар атап айтқанда: табыс алумен байланысты емес шығыстар; мемлекеттік бюджетке енгізілуге тиіс (енгізілген) айыппұлдар мен өсім; салық төлеушілер тегін берген мүліктің, орындаған жұмыстың, көрсеткен қызметтердің құны; табиғи монополиялар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген нормалардан болатын ысырап; іссапарда болған уақытта Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген нормадан тыс төленетін тәуліктік ақы; банкет, демалыс, сауық немесе демалыс ұйымдастыруға жұмсалған шығыстар; Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген нормадан тыс өкілдік шығыстар; белгіленген нормалардан тыс басқа да шығыстар салық салынатын табысты анықтаған кезде шегерілмеуге тиіс. Оларды «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шоттың жеке қосалқы шотында есептеген орынды. Олар есепті кезеңнің соңында осы шоттың кредитінен «Жиынтық табыс» (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебетіне есептен шығарылады.

«Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шот дебеті бойынша мына шоттардың кредитімен корреспонденттеледі:

–«Шикізат пен материал» деп аталатын 1310, «Тауарлар» деп аталатын 1330 және «Өзге запастар» деп аталатын 1350 шот – жалпы шаруашылықтық және әкімшілік мұқтажға пайдаланылған тауарлық-материалдық запастардың құнына;

– Қысқа мерзімді кредиторлық берешек» (жеткізушілерге, еншілес, қауымдастырылған және бірлескен ұйымдарға) деп аталатын 3310-330, «Қосымша өндірістер» деп аталатын 3310 шот – жеткізушілердің, мердігерлердің, еншілес қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың, қосалқы өндірістердің әкімшілік және жалпы шаруашылық мақсаттар үшін көрсеткен қызметтерінің құнына;

«Даяр өнім» деп аталатын 1320, «Негізгі өндіріс» деп аталатын 8110, «Қосалқы өндіріс» деп аталатын 8310 және «Тауарлар» деп аталатын 1310 шот – зертханалық талдау, тәжірибе, сынақ және т.б. өткізу үшін пайдаланылған меншікті өндірістің жартылай фабрикаттарының құнына;

– «Жылжымайтын мүлікке салынатын инвестициялардың амортизациясы» деп аталатын 2320 және «Негізгі құралдардың амортизациясы» деп аталатын 2420 шот – жалпы шаруашылықтағы тағайындалыстағы ғимараттардың, құрылыстардың және басқа да негізгі құралдары бойынша есептелген амортизацияның сомасына;

– «Өзге материалдық емес құралдардың амортизациясы» деп аталатын 2740 шот –жалпы шаруашылықтық тағайындалыстағы материалдық емес активтер бойынша есептелген амортизацияның сомасына;

– «Болашақтағы кезеңдердің шығыстары» деп аталатын 1120 шот – болашақтағы кезеңдердің есепті жылы танылатын шығыстары;

– «Жалақы төлеу жөніндегі қысқа мерзімді берешек» деп аталатын 3350 шот – әкімшілік қызметкерлері және зауытты басқаратын өзге қызметкерлерге демалыс уақытына есептелетін жалақының, сыйақының, материалдық көмектің сомасына;

–«Әлеуметтік салық» деп аталатын 3150 шот – есептелген әлеуметтік салықтың сомасына;

–«Жер салығы» деп аталатын 3160, «көлік құралдарының салығы» деп аталатын 3170 және 3180 шот – осы салықтар есептелген сомаға;

– «Қысқа мерзімді кредиторлық берешек» (жеткізушілерге, еншілес, қауымдастырылған және бірлескен ұйымдарға) деп аталатын 3310-330, «Қосымша өндірістер» деп аталатын 3310 шот – жеткізушілердің, мердігерлердің, еншілес қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың, қосалқы өндірістердің әкімшілік және жалпы шаруашылық мақсаттар үшін көрсеткен қызметтерінің құнына;

– «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» деп аталатын 1250 шот – әкімшілік-басқару қызметкерелрінің іссапар шығындарына;

– «Жалгерлік жөніндегі қысқа мерзімді дебиторлық берешек» деп аталатын 1260 шот – жалпы және әкімшілік мақсаттарда пайдаланылатын негізгі құралдарды жалға алу жөніндегі шығыстарға;

– «Ағымдағы банк шоттарындағы ақша қаражаты» деген 1030 шот – банк қызметтерін төлеуге;

–«Кассадағы ақша қаражаты» деп аталатын 1010, «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» деп аталатын 1250 шот – өкілдік шығыстарды төлеуге;

–«Қосылған құн салығы» деп аталатын 3130 шот – жеке және заңды тұлғаларға тегін берілген активтердің жетіспейтн құнына есептелген ҚҚС сомасына;

– –«Кассадағы ақша қаражаты» деп аталатын 1010, «Ағымдағы банк шоттарындағы ақша қаражаты» деп аталатын 1030, «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді кредиторлық берешек» деп аталатын 3310, «Өзге кредиторлық берешек» деп аталатын 3390 шот – консультациялық, аудиторлық, ақпараттық және басқа да қызметтердің құнына;

– «Өзге кредиторлық берешек» деп аталатын 3310 шот – орталық депозитордың немесе тәуелсіз тіркеушінің акционерлік бірліктің акцияларын ұстаушыларының тізбесін жүргізу және сақтау жөніндегі қызметтерінің құнына.