2.8. Бөлімшелердің өндірістік көрсеткіштері

	Қызмет көрсететін қызметтер (бөлімдер)		Өндірістік бөлімшелер		Барлығы
	Ақпараттық жүйе	Жөндеу қызметі	Механи-калық	Жинау
1.Бюджеттік (сметалық) жалпы өндірістік шығыстар (теңге)	12 000 000	1 620 000	4 200 000	9 000 000	16 020 000
Қызметтерді бөлу пропорциясы:
2. Ақпараттық жүйелер
а) Еңбек-сағаттарының бюджеттік шығындары	-	20 000	30 000	50 000	100 000
ә) Коэффициенттер
3.Жөндеу қызметінің
а) Жөндеу-сағаттағы бюджеттік шығындар	6000	-	24000	30000	60.000
ә) Коэффициент	1/10		4/10

Тура бөлу әдісі. Осы әдіс кеңінен қолданылады. Бұл жағдайда бір қызмет көрсететін қызметтің екінші қызметке көрсететін ыңғайласпа қызметтері ескерілмейді. Қызмет көрсететін қызметтердің барлық шығындары негізгі өндірістік бөлімшелерінің (цехтардың) есебіне жатқызылады.

Төменде келтірілген кестеде ақпараттық жүйе қызметтерін бөлу базасы ретінде негізгі цехтарда жұмсалатын адам-сағаттың жоспарлық (бюджеттік) саны қабылданған 80 000=(30 000+50 000).

Есептеген кезде жөндеу қызметі үшін жұмсалған 20 000 сағат назарға алынбайды. Негізгі цехтардың жабдықтарын жөндеуге жұмсалған 27000 сағат (24000+3000) мөлшеріндегі уақыт шығыны жөндеу қызметінің өндірістік шығыстарын бөлу үшін негізгі алынады.

Тура әдістің қарапайымдылығы оның негізгі артықшылығы болып табылады. Есеп былайша жүзеге асырылады.

2.9. Қызмет көрсетуші қызметтердің шығынын тура әдіспен бөлуді есептеу

		Қызмет көрсететін қызметтер (бөлімдер)		Өндірістік бөлімшелер		Барлығы
		Ақпараттық жүйе	Жөндеу қызметі	Механикалық	Жинау
Бөлу алдындағы бюджеттік (сметалық) жалпы өндірістік шығыстар		1 200 000	1 620 000	4 200 000	9 000 000	16020000
Ақпараттық жүйенің шығындарын бөлу	Бөлу коэффициенті			3/8	5/8	8/8
	Сомасы			450000	750000	1200000
Жөндеу қызметінің шығындарын бөлу	Бөлу коэффициенті			4/9	5/9	9/9
	Сомасы	-		720000	900000	1620000
Барлық шығын				5370000	10650000	16020000

Бөлуді мына тәсілмен жүзеге асыруға болады:

1) Өндірістік бөлімшелердегі ақпараттық жүйенің 1 сағат жұмысының шығындары 15=00 (1200000:80000) құрайды, осыдан механикалық цехқа қатысты шығындар 450000 (15х30000) және жинау цехының шығындары 750000 (15х50000) тең болады.

2) Өндірістік бөлімшелердегі жөндеу қызметінің 1 сағат жұмысының шығындары 30 (1620000:540000) құрайды, осыдан механикалық цехқа жатқызылатын шығындар 720000 = (24000х30) және жинау цехының шығындары 900000 = (30000х30) тең болады..

Қадамдық әдіс. Осы әдіс қызмет көрсетуші қызметтердің ыңғайласпа қызметтерін бөлу үшін пайдаланылады, ол шығындарды тура бөлу әдісіне қарағанда неғұрлым дәл, ал шығындарды бөлу циклы әдетте тұтынудан гөрі көп қызмет көрсететін қызметтен басталады (біздің мысалда бұл жөндеу қызметі). Бұдан кейін келесі қызметтің шығындары бөлінеді және бөлу қадам-қадаммен жалғасады. Бөлуді ең аз қызмет көлемін көрсететін бөлімше (қызмет) аяқтайды.