2.6. Өндірістегі ақаумен байланысты шаруашылық операциялары
р/с№ |
Операцияның мазмұны |
Байланыстырылатын шоттар |
|
Дт |
Кт |
||
1 |
2 |
3 |
4 |
|
А. Сыртқы жөнделмейтін ақау жөніндегі операциялардың есебін жүргізу |
||
1 |
Сатып алушы қайтарған ақаулы өнімнің нақты өзіндік құнына түзету енгізіледі. |
7010 |
|
2 |
Сонымен біруақытта: а) ақаулы өнімді шығару жазбасына нақты өзіндік құн бойынша түзету енгізіледі |
|
|
ә) қайтарылған тауарлардың құны есепте көрсетіледі: – сатып алушылар мен тапсырысшылар төлемеген. |
6020 |
1210-1240 |
|
– сатып алушылар мен тапсырысшылар бұрын төлеген |
6020 |
3310-3340 |
|
б) сатып алушылар мен тапсырысшылар қайтарылған тауарлар бойынша ҚҚС есептен шығарылады: – төленбеген өнім бойынша. |
3130 |
1210-1240 |
|
– бұрын төленген өнім бойынша |
3130 |
3310-3340 |
|
в) сатып алушылар мен тапсырысшылар қайтарған бағалар мен сатудан жеңілдіктер есептен шығарылады: – төленбеген өнім бойынша. |
1210-1240 |
6030 |
|
– бұрын төленген өнім бойынша |
3310-3340 |
6030 |
|
3 |
Түпкілікті ақаулы өнім нақты өзіндік құны бойынша есептен шығарылады. |
8410 |
8110, 8310
|
4 |
Сатып алушылар мен тапсырысшылардың ақаулы өнімді жеткізушіге кері қайтару жөніндегі шығыстары. |
8410 |
3310-3340 |
Ә. Есепте ішкі жөнделмейтін ақауды көрсету |
|||
5 |
Ішкі жөнделмейтін ақау нақты өзіндік құны бойынша есептен шығарылады. |
8410 |
8110, 8310
|
Б. Ішкі және сыртқы жөнделетін ақау жөніндегі операциялардың есебін жүргізу |
|||
6 |
Ақауды жөндеуге жұмсалған материалдардың құны |
8410 |
1310,1350 |
7 |
Өнімнің ақауын жөндеуге қатысатын қызметкерлерге жалақы төлеу шығыстары |
8410 |
3350 |
8 |
Өнімнің ақауын жөндеуге қатысқан қызметкерлердің жалақысынан аударылатын аударым |
8410 |
3150 |
9 |
Сатып алушылардың өнімнің ақауын өздері жөндеумен байланысты шығыстары. |
8410 |
3310-3340 |
10 |
Өнімнің ақауын жөндеу жөніндегі қосалқы өндірістердің қызметтері |
8410 |
8310 |
11 |
Ақаулы өнімнен алынған материалдар мен құнды қалдықтар кіріске алынды |
1350 |
8410 |
12 |
Ақаудан болатын ысырапты өтеу үшін кінәлі адамдардан ұсталған сома |
3350 |
8410 |
13 |
Жеткізушіге ақаудың пайда болуына себеп болған сапасыз шикізат, материал, жартылай фабрикат жеткізгеніжұмыстар мен қызметтерді сапасыз орындағаны үшін талап қойылды (талаптың сомасының өтелетініне сенімділік болса) |
1280 |
8410 |
Бос тұрған уақыт ысырабының есебін жүргізу. Бос тұрып қалудан болатын ысырап өндірістік жабдықтардың жекелеген түрлерінің, цехтардың немесе бүкіл өндірістің жоспардан тыс бос тұру нәтижесінде пайда болады. Бос тұруға жабдықтардың ақауы, шикізатпен, материалмен, отынмен, энергиямен, газбен, сумен және т.б. қамтамасыз етілмеуі себеп болуы мүмкін.
Бос тұрып қалу бос тұру парағымен немесе актімен ресімделеді, онда бос тұрған уақыттың басталуы, аяқталуы мен ұзақтығы, оның коды мен кінәлілер көрсетіледі. Жұмысшының кінәсінсіз бос тұрып қалу, егер жұмысшылар басқа жұмыста пайдаланылмаса, онда осы жұмысшыларға қолданыстағы заңнама нормасы бойынша брс тұрған уақыттан болатын ысырапқа жататын орташа жалақыға дейінгі қосымша ақы белгіленеді.
Бос тұрып қалудың ысырабына сондай-ақ пешті қыздыруға және агрегаттар бос тұрғаннан кейін іске қосуға жұмсалған отынның, энергияның шығысы, егер жабдық толық қуатына болмаса да жұмыс істеуді жалғастырған жағдайда жұмысшылар бос тұрып қалған уақыттағы отын мен электр энергиясының шығысы және жабдықтардың жұмысымен байланысты шығыстар мен үстеме шығыстардың белгіленген бөлігі жатады.
Өндірістегі барлық бос тұрып қалу ішкі және сыртқы себептер бойынша бос тұрып қалуға бөлінеді. Кінәлілер (жеткізушілер, кінәлі адамдар) өтемейтін ішкі себептер бойынша бос тұрып қалудан болатын ысырап ҚР Ұлттық қаржы есептілігінің № 2 стандартының 224-бабына сәйкес өздері пайда болған кезеңнің шығысы ретінде запастардың өзіндік құнынан шығарылады және «Үстеме шығыстар» деп аталатын 8410 шот пен шығындардың есебі жүргізілетін басқа шоттардың кредитінен «Жыинтық пайда (жиынтық залал) деп аталатын 5610 шоттың дебеті бойынша көрсетіледі.
Сыртқы себептер бойынша бос тұрып қалудан болатын ысырап «Әкімшілік шығыстар» деп аталатын 7210 шотқа жатқызылады.
Егер бос тұрып қалудан болатын ысырап үшін кінәлілерге талап қойылып, өтелсе, онда бос тұрып қалудан болатын ысырап осы сомаға азайтылады.
Табиғи зілзалалардың нәтижесінде бос тұрып қалудан болатын ысырап төтенше шығыстар ретінде «Өзге шығыстар» деп аталатын 7470 шотта есептеледі.
Запастардың бүлінуі мен жетіспеуінен болатын ысыраптың есебі. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес материалдық-жауапты және лауазымдық тұлғалардың кінәсінен аяқталмаған өндіріс пен даяр өнімнің, бүлінуден болатын жетіспеу пен ысырап, сондай-ақ запастардың нормативтіктен тыс ысырабы солардың есебінен өтелуіге тиіс. Егер бүліну мен жетіспеу үшін кінәлілер анықталмаса, онда осы ысырап бухгалтерлік есепте: «Жиынтық пайда» (жиынтық кіріс) деп аталатын 5610 шоттың дебетіне есепке шығарылады.
Үстеме шығыстардың (өзге шығыстардың) құрамында запастардың нормалар шектеріндегі ысырабы ғана есептеледі.
Өнімсіз шығыстарға сондай-ақ бұйымға кепілді қызмет көрсету мен жөндеуді жатқызуға болады.
Кепілді қызмет көрсету мен жөндеуге жұмсалатын шығынға ұйымның белгіленген кепілді мерзім шегінде тұтынушыдағы бұйымдардың қалыпты пайдаланылуын ( нұсқаулық, техникалық қызмет көрсету, реттеу, дұрыс пайдалануды тексеру және т.б.) қамтамасыз ететін қызметкерлерді ұстаумен байланысты кепілді қызмет көрсету мерзімі белгіленген өнміді жасайтын ұйымның шығыстары жатады.
Кепілді жөндеудің шығындары «Даяр өнім сату мен қызмет көрсету жөніндегі шығыстар» деп аталатын 7710 шоттың дебеті бойынша есептеледі.