2.3. Өндірістік жұмысшыларға жалақы төлеу шығындары мен жалақыға төлеуге аударылатын ақшаның есебін жүргізу

«Өндірістік жұмысшыларға жалақы төлеу» бабы бойынша өндірістік жұмысшылардың негізгі және қосымша жалақысы есептеледі.

Негізгі жалақыға жұмысшылардың өнім жасаумен тікелей байланысты жалақысы жатады.

Өндірістік жұмысшылардың кесімді баға бойынша есептелген негізгі жалақысы нақты өнім түрінің өзіндік құнына бастапқы құжаттардың ( өндірім туралы рапорттың, нарядтың, бағдар парағының, ведомостің және т.б.) негізінде кіреді.

Тікелей жатқызу мүмкін болмаған жағдайда, өндірістік жұмысшылардың негізгі жалақысы бұйымдардың түрлері арасында өнім бірлігіне белгіленген нормативтік (сметалық) ставкаларға пропорционал бөлінеді. Бұл үшін шығарылған өнім бірлігі үшін белгіленген жалақының нормативтік ставкасын нақты шығарылған өнімнің көлеміне көбейту арқылы нақты шығарылған әр бір өнім түрінің көлемі үшін төленуге тиіс нормативтік (сметалық) жалақының сомасы есептеледі. Содан кейін жұмысшылардың нақты есептелген негізгі жалақысының сомасы өнім түрлері арасында нақты шығарылған өнім үшін төленуге тиіс нормативтік жалақыға пропорционал бөлінеді.

Мерзімді ақы төленетін қосалқы операциялар мен цехтағы қосалқы жұмыс істейтін өндірістік жұмысшыларға негізгі жалақы, сыйлықақы мен нақты өнім түрін жасаумен байланысты емес басқа да төлемдер өнім түрлерінің арасында жұмысшылардың негізгі кесімді жалақысының сомасына пропорционал бөлінеді.

Өндірістік жұмысшылардың қосымша жалақысына өндірісте жұмыс істемеген (келмеген) уақыт үшін төленетін төлемдер: жұмысшылардың кезекті және қосымша демалыстарын төлеу, пайдаланылмаған демалыстың өтемақысы, бала күтіміне байланысты демалысты төлеу, мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындаумен байланысты уақытты төлеу, жмыс істеген жылдары үшін төленетін сыйлықақы төлемдері және т.б. жатады.

Ұйымдар өндіріс шығынына жұмысшылардың кезекті және қосымша демалыстарын төлеу шығысын біркелкі кіргізу үшін жекелеген цехтар бойынша резерв құратынын атап өту керек. Демалысты төлеу резерві жұмысшыларға нақты есептелген жалақыны демалысты төлеуге арналған жылдық жоспарлы сомасының жұмысшылардың жалақысының жоспарлы қорына қатынасымен есептелген пайызға көбейту арқылы ай сайын жасалады. Резерв сондай-ақ жұмысшылар мен қызметшілерге жылына бір рет жұмыс істеген жылдары үшін сыйлықақы төлеу мен бюджеттен тыс қорларға (әлеуметтік салық және т.б.) тиісті аударым аудару үшін жасалады.

Жұмысшылар мен қызметшілердің қосымша жалақысының басқа түрлері есепті кезеңнің өнімінің өзіндік құнына нақты есептелген көлемде жатқызылады.

Мысалы:

1) Есеп бойынша жылдық қаражатттың сомасы:

Жұмысшылардың демалысын төлеуге 250 100 теңге;

Жұмыс істеген жылдарын төлеуге 50 000 теңге;

Әлеуметтік салықты аударуға 60 000 теңге;

Барлығы 360 100 теңге.

2) Жұмысшылардың жылдық жалақы қоры 5540 000 теңге;

Жоспарлы резерв пайызы 360 100/5 540 000 х 100% = 6,5-ті құрайды.

3) Есепті кезеңде жұмысшыларға есептелген жалақының нақты сомасы 450 000 теңгені құрады делік, бұл жағдайда резервтің сомасы (450 000 х 6,5 % : 100) = 29250 теңге болады, ол 3430 «Жұмысшылардың демалыстары бойынша есептелген берешек» (Қызметкерлерге төленетін сыйақылар бойынша қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері) деп аталатын 3430 шоттың кредиті бойынша көрсетіледі.

Жылдық түгендеу кезінде жыл соңында қалған демалысты төлеу резервінің сомасы нақтылануға тиіс. Бұл үшін барлық жұмысшылар есепті жылдың соңында пайдаланбаған адам-күннің саны жоспар бойынша бір күн демалыстың орташа төлеміне (әлеуметтік салық аударымын қосқанда) көбейтіледі. Демалыс төлеу үшін есептелген резервтің сомасы желтоқсан айындағы түгендеуде расталған сомадан асқан жағдайда, өндіріс шығындарының шотының дебеті мен 3430 шоттың кредиті бойынша түзету жазба жазылады, ал есептелген резерв жетіспеген жағдайда өндіріс шығындарының есебі жүргізілетін шоттардың дебеті мен 3430 шоттың кредиті бойынша қосымша жазу жазу арқылы қосымша ақша есептеледі.

Жыл сайын жұмыс істеген жылдары үшін төленетін сыйлықақы резервінің қалдығы жұмысшылардың демалысын алдағы төлемінің резерві сияқты тәртіппен түгенделеді.

Өндірістік жұмысшылардың қосымша жалақысы әдетте бұйымдар мен тапсырыстардың арасында өндірістік жұмысшылардың тиісті бұйымдарға (тапсырыстарға) жатқызылған негізгі жалақысының сомасына пропорционал бөлінеді.

Шығарылған өнім түрі мен аяқталмаған өндірістің арасында жалақыны бөлу мысалы ретінде мына деректерді пайдаланамыз.

Ұйымның негізгі цехы ай ішінде «А» – 500 дана, «Б» –300 дана «В» –800 дана және «Г» 1200 дана өнім шығарды. Тікелей кесімді жалақы бойынша 1192 632 теңге сомасында және мерзімді жалақы бойынша 35779 теңге, 18351 теңге сомасында қосымша жалақы есептелді. .

Есепті айдың соңында аяқталмаған өндірістің қалдығына нормативтік негізгі жалақы «А» өнімі бойынша – 50200 теңге, «Б» – 30540 теңге, «В» – 25800 теңге және «Г» – 28300 теңге құрады, оны есептеу тәртібі 2.4-кестеде келтірілді.