- •1.Органикалық қосылыстардың жіктелуі.
- •1.Массаалмасу аппараттары. Насадкалы ректификациялық колонна және оның негізгі элементтері. Насадкалардың түрлері.
- •1.Парафиндер. Жалпы сипаттамасы. Төменгі және жоғарғы парафиндер. Төменгі парафиндердің бөліну технологиясы.
- •1.Мұнайды ұңғылар басында тасымалдауға және өңдеуге дайындау. Мұнайларды сусыздандыру және тұзсыздандыру процестерінің теориялық негіздері мен технологиясы.
- •2.Алкандар. Изомерлері. Номенклатурасы. Физикалық қасиеттері.
- •Изомерлері
- •2.Массаалмасу аппараттары. Клапанды табақшалы ректификациялық колонна және оның негізгі элементтері, жұмыс істеу принципі.
- •2.Олефиндердің жалпы сипаттамасы. Төменгі және жоғарғы олефиндер. Көмірсутегі атомдары бірдей олефиндермен парафиндердің айырмашылықтары.
- •2.Мұнай эмульсияларының түрі мен оларды ыдырату әдістері.
- •3.Алкендер. Изомерлері. Номенклатурасы. Алыну тәсілдері.
- •Изомерлері
- •3.Массаалмасу аппараттары. Қалпақшалы табақты ректификациялық колонна және оның негізгі элементтері, жұмыс істеу принципі.
- •3 Парафиндерді изомерлеу процесінің маңызы және жалпы сипаттамасы. Процестің катализаторлары мен температурасы.
- •3 Мұнай және мұнайөнімдерінің физико-химиялық қасиеттері (Мұнай мен мұнайөнімдерінің компонентік құрамдарын, қаныққан буларының қысымдарын, критикалық параметрлерін анықтау.)
- •4 Алкандардың химиялық қасиеттері.
- •Нитрлеу реакциясы.
- •Тотығу реакциясы.
- •Крекинг реакциясы.
- •4.Массаалмасу аппараттары. Қалпақсыз табақты ректификациялық колонна және оның негізгі элементтері, жұмыс істеу принципі.
- •4 Ароматты көмірсутектерді алудың басты әдістері. Пиролиз өнімдері - ароматты көмірсутектердің негізгі көзі.
- •4 Мұнай мен мұнайөнімдерінің жылулық қасиеттерін анықтау (энтальпия, жылусиымдылык, жану жылуы).
- •5 Алкиндер. Изомерлері. Номенклатурасы. Ацетилен алу. Алкиндердің химиялық қасиеттері.
- •5.Жылу аппараттары. Қапталған құбырлы (кожухтрубчатый) жылу алмастырғыш, олардың түрлері және жұмыс істеу принципі.
- •5 Жоғары парафиндер. Жоғары парафиндерді бөліп алу әдістері және технологиясы.
- •5 Мұнайды біріншілік өңдеудің негізгі өнеркәсіптік қондырғылары (мұнайды біріншілік өңдеудің комбинирленген қондырғысы – элоу-авт-екіншілік айдау).
- •6.Алкадиендер. Изопрен мен дивинилдің алыну жолдары. Диендердің физикалық және химиялық қасиеттері.
- •6.Ауамен салқындатқындатылатын жылуалмастырғыш. Конструкциялық ерекшеліктері және олардың қолданылу аймақтары.
- •6.Олефиндерді алудың технологиялық жолдары (термиялық, каталитикалық, парафиндерді дегидрлеу).
- •6.Мұнайды біріншілік өңдеу өнімдері.
- •7.Алкендердің химиялық қасиеттері.
- •7.«Құбыр ішіндегі құбыр» жылу алмастырғыштары. Конструкциялық ерекшеліктері және құбырларды бекіту түрлері. Оларды қолдану аймақтары.
- •7.Риформинг процесінің маңызы мен жалпы сипаттамасы.
- •7.Тауарлық мұнайөнімдерінің сипаттамасы. Отынның негізгі қасиеттері (бензиндердің, реактивті және дизелді отындардың).
- •8.Алифатты қатардың көмірсутектерінің галоген туындылары.
- •8.Псевдосұйытылған катализатор қабаты бар каталитикалық крекинг процесінің реакторы. Оның жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •8 Ацетилен алу процесінің жалпы сипаттамасы. Ацетиленді кальций карбидінен алу.
- •9. Біратомды қаныққан спирттер. Изомерлері, номенклатурасы. Біріншілік, екіншілік, және үшіншілік спирттер туралы түсінік. Алынуы. Физикалық қасиеттері.
- •9.Псевдосұйытылған катализатор қабаты бар каталитикалық крекинг процесінің регенераторы. Оның жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •9. Ацетилен алу процесінің жалпы сипаттамасы. Пиролиз газдарының құрамы және оларды бөлу әдістері.
- •9. Көмірсутекті шикізаттарды екіншілік өңдеу процесстері. Олардың жіктелуі. Термиялық деструктивті процесстер.
- •10.Алифатты қатары спирттерінің химиялық қасиеттері. Біріншілік, екіншілік, және үшіншілік спирттердің химиялық ерекшеліктері..
- •10.Циркуляциялық қабатты катализаторы бар каталитикалық крекинг реакторы. Оның жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •10.Синтез-газ алу процесінің жалпы сипаттамасы. Көмірсутектердің каталитикалық конверциясы.
- •10.Көмірсутекті шикізатты байытудың каталитикалық гидрогендеу процесінің технологиясы.
- •4. Дизельдік отынды гидротазалаудың принципті технологиялық кескіні
- •11.Алифатты қатардың альдегидтері мен кетондары.
- •11.Циркуляциялық қабатты катализаторы бар каталитикалық крекинг регенераторы. Оның жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •11.Көмірсутектерді каталитикалық конверциялау арқылы синтез- газ алу. Катализаторлары, процестің температурасы, оларға қойылатын талаптар.
- •11.Каталитикалық крекинг процесінің технологиясы мен теориялық негіздері.
- •12.Алифатты қатардың альдегидтері мен кетондарының химиялық қасиеттері.
- •12.Каталитикалық риформинг қондырғысының реакторы. Оның қолданылу аймақтары және конструкциялық элементтері.
- •12.Тотығу процесінің маңызы және жалпы сипаттамасы. Тотығудың қазіргі органикалық синтездегі алатын орны.
- •12.Каталитикалық риформинг процесінің технологиясы мен теориялық негіздері.
- •13.Бірнегізді қаныққан карбон қышкылдары. Изомерлері. Номенклатурасы. Қышқылдарды алу тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •13.Дизель отынын гидротазалау реакторы. Оның жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •13.Хлорлау процесінің маңызы және жалпы сипаттамасы.
- •13.Бутан-бутилен фракциясының каталитикалық алкилдеу процесінің технологиясы.
- •14.Бірнегізді қанықпаған карбон қышкылдары және олардың туындылары Химиялық қасиеттері және қолданылуы.
- •14.Құбырлы пештердегі отынды жағуға арналған форсункалар. Олардың құрылысы және жұмыс істеу принциптері.
- •14.Сұйық фазалы хлорлау технологиясы, процестің жағдайлары және реакторлардың түрлері.
- •14.Пентан-гександы фракциясының каталитикалық изомерлену процесінің технологиясы.
- •15.Алифатты қатардың нитроқосылыстары. Изомерлері, номенклатурасы, алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •Изомерлері мен аталуы.
- •Алу әдістері.
- •Химиялық қасиеттері.
- •15.Жалынсыз құбырлы пештер. Қабырға панелінің конструкциялық ерекшелігі. Пештің конструкциялық элементтері.
- •15.Радикалды – тізбекті тотығу процесінің жалпы сипаттамасы. Тотығу өнімдері.
- •15.Каталитикалық гидрокрекинг процесінің технологиясы.
- •16.Алифатты қатардың аминдері. Изомерлері, номенклатурасы. Алифатты аминдердің алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •Алыну жолдары.
- •16.Күкіртқышқылымен алкилдеу қондырғысының жазықты және тік түріндегі контакторлары. Олардың жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •16.Гидроформилдеу процесінің маңызы және жалпы сипаттамасы. 263(520)
- •16.Тығыздығы жоғары полиэтилен өндірісі.
- •Изомерлері. Бір негізді оксиқышқылдардың гомологтық қатары оксиқұмырсқа немесе көмір қышқылынан басталады. Одан
- •Алу әдістері.
- •Физикалық қасиеттері.
- •Химиялық қасиеттері.
- •17.Құбырлы пештер. Олардың жіктелуі және қолдану аймақтары. Екі камералы, екі жағы да құламалы (двухскатные) пештер.
- •17.Сұйық фазалы хлорлаудың технологиялық сатылары.
- •17.Тығыздығы орташа полиэтилен өндірісі.
- •18.Көпатомды спирттер. Физикалық және химиялық қасиеттері.
- •18.Құбырлы пештер. Тік құрылымды құбырлы пеш. Пештердің негізгі элементтері мен гарнитурасы.
- •18.Тотығу реакциялары және олардың жіктелуі (көмірсутек тізбегі үзілмей тотығу, деструктивті тотығу, тотығу конденсациясы, толық тотығу).
- •18.Тығыздығы төмен полиэтилен өндірісі.
- •19.Көмірсулар. Жіктелуі. Моносахаридтердің физикалық және химиялық қасиеттері.
- •Моноқанттарды алу әдістері.
- •Физикалық қасиеттері.
- •Химиялық қасиеттері.
- •19.Массаалмасу процестеріндегі абсорберлер мен десорберлер. Олардың жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •19.Тотығу процесінің тотықтырғыш агенттері, оларға қойылатын талаптар, активтілігі және селективтілігі.
- •19.Полистирол алу технологиясы. Полимер қасиетіне технологиялық процесс параметрлерінің әсері.
- •20.Циклоалкандар. Изомерлері. Алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •20.Экстракторлар. Негізгі конструкциялық элементтері.
- •20.Өндірістік оксосинтез процесінің технологиясы.
- •20.Полиизобутилен. Технологиясының ерекшеліктері.
- •21.Алифатты қатардың амин қышқылдары. Номенклатурасы. Физикалық және химиялық қасиеттері.
- •21.Химиялық процестердің негізгі реакторлары. Адиабаттық реакторлар, Олардың жұмыс істеу принципі және конструкциялық ерекшеліктері.
- •21.Бензолды алкилдеу процесінің технологиялық сызбанұсқасы және жағдайлары.
- •21.Поливинилхлорид өндірісінің процесін технологиялық жабдықтау мен қондырғылары. Пвх негізіндегі пластмассалар
- •22.Ароматтық көмірсутектер. Бензолдың гомологтық қатары. Изомерлері мен номенклатурасы. Алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •22.Химиялық процестердің негізгі реакторлары. Құбырлы реакторлар. Олардың құрылысынң негізгі конструкциялық элементтері.
- •22.Олефиндердің тура гидратациясы, этанол өндірісі.
- •22.Стиролдың сополимерлері. Акрилонитрилдің, бутадиеннің және стиролдың үшкомпонентті сополимерлері.
- •23.Бензолды ядросындағы орынбасу ережелері. I және II текті орынбасарлар.
- •23.Полимерлеу процестерге арналған реакциялық аппараттар. Араластырғышы бар реакциялық қазандар. Олардың негізгі бөлшектері.
- •23.Алкилдеу процесінің сипаттамалары. Алкилдеуші агенттер және катализаторлар.
- •23.Поликонденсация реакциясының жалпы ерекшеліктері. Поликонденсация процесінің сипаттамасы.
- •24.Ароматты көмірсутектердің галоген- және сульфотуындылары. Алыну тәсілдері, химиялық қасиеттері және қолданылуы.
- •24.Жылуалмастырғыш аппаратары. Қатаң бекітілген қапталған құбырлы жылуалмастырғыш. Оның негізгі болшектері жұмыс істеу принциптері.
- •24.Винилдеу процесінің сипаттамасы, ацетиленнен және сірке қышқылынан винилацетат алу.
- •24.Фенол-альдегидті полимерлер. Новолакты және резолды олигомерлер мен полимерлердің түзілу механизмі.
- •25.Фенолдар мен ароматты спирттер. Изомериясы және номенклатурасы. Алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •25.Полимерлеу процестеріндегі «идеалды ығыстыру» аппараттары. Колонна түрдегі және құбырлы реакторлардың конструкциялық ерекшеліктері.
- •25.Сульфирлеу процесінің сипаттамасы. Ароматты қосылыстарды сульфирлеу процесінің технологиясы мен талаптары, химизмі.
- •25.Новолакты фенол-формальдегидті шайыр өндірісі процесінің кескіні (үздіксіз әдіс).
- •26.Ароматты нитроқосылыстар. Изомериясы және номенклатурасы. Алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •26.Жылуалмастырғыш аппаратары. Негізгі органикалық синтездегі тоңазытқыштар мен конденсаторлар. Олардың негізгі конструкциялық элементтері.
- •26.Новолакты фенол-формальдегидті шайыр өндірісі процесінің кескіні (үздікті әдіс).
- •27.Ароматты аминдер. Изомериясы және номенклатурасы. Алыну тәсілдері, физикалық және химиялық қасиеттері.
- •27.Жылуалмастырғыш аппаратары. Булы кеңістікті қыздырғыштар. Қолданылу аймақтары, негізгі конструкциялық элементтері.
- •27.Изобутиленді формальдегидпен конденсациялау арқылы изопрен өндіру. Конденсация процесінің температурасы, қысымы және катализаторлары.
- •27.Полигексаметиленадипамид өндірісінің процесінің технологиялық кескіні.
- •28.Гетероциклды қосылыстар. Бес- және алты мүшелі гетероциклды қосылыстар. Алынуы, химиялық қасиеттері, оргсинтезде қолданылуы.
- •28.Мұнайхимиялық өндірістегі кристализаторлар. Олардың жұмыс істеу принципі және конструкциялық элементтері.
- •28.Стирол өндірісінің шикізаттары мен өнеркәсіптік әдістері.
- •28.Термопластарды өңдеу. Термопластар өңдеудің әдістерін жіктеу.
- •29.Конденсирленген және конденсирленбеген ароматтық қосылыстар. Алынуы. Химиялық қасиеттері.
- •29.Қапталған құбырлы (кожухтрубчатый) жылу алмастырғыш. Құбыры u- тәрізді жылуалмастырғыш, оның жұмыс істеу принципі.
- •29.Этилбензолды дегидрлеу арқылы стирол өндіру. Дегидрлеу процесінің температурасы, қысымы және катализаторлары.
- •29.Қысыммен құю. Процестің негізгі заңдылықтары.
- •30.Диазо- және азоқосылыстар. Диазоттау реакциясы. Азоқосылыстар дың химиялық қасиеттері. Азотты бөле және бөлмей жүретін химиялық реакциялар.
- •30.Қатты отындардың шығу тегі және олардың жалпы сипаттамасы.
- •30.Эластомерлер өңделуі. Техникалық каучук пен резиналы қоспалардың ингредиенттері.
6.Олефиндерді алудың технологиялық жолдары (термиялық, каталитикалық, парафиндерді дегидрлеу).
Химические реакции, протекающие при термическом крекинге и пиролизе. Наиболее важной реакцией при термических процессах является расщепление углеводородов по углерод-углеродным связям. В результате этой реакции, а также при дальнейшем расщеплении первичных продуктов образуются газообразные и жидкие смеси насыщенных и ненасыщенных углеводородов:
Циклические углеводороды, присутствующие в нефтепродуктах, при тех же условиях отщепляют боковые цепи, а нафтеновые кольца, кроме того, раскрываются с образованием олефинов:
Все перечисленные реакции в отсутствие катализаторов протекают через образование свободных радикалов и имеют цепной характер:
RСН2—СН2R' → RСН2—С+Н2+R' (зарождение цепи),
RСН2—СН2R' + R+'→RС+Н—СН2R' + R'Н (продолжение цепи)
RС+Н—СН2R’→R+' + RСН=СН2
С повышением температуры расщепление идет более глубоко, но дополняется реакциями дегидрирования и циклизации.
Дегидрирование также протекает как радикально-цепной процесс:
RСН2—СН2R' + R+→RСН2— С+НR' + RН,
RСН2—С+НR'→RСH=СНR' + Н+,
Н+ + RСН2—СН2R' → RСН2—С+НR' + Н2.
В результате дегидрирования при 600—650°С начинают появляться очень реакционно-способные диены, например бутадиен-1,3:
СН2=СН—СН2—СН3→ СН2=СН—СН=СН2+Н2
При взаимодействии диенов с олефинами (диеновый синтез) происходят циклизация углеводородов с прямой цепью и ароматизация образующихся циклоолефинов, а из диенов и цикло-олефинов таким путем получают конденсированные ароматические углеводороды, например нафталин:
Кроме газообразных и жидких веществ при всех высокотемпературных процессах переработки нефтепродуктов и углеводородных газов получаются также твердые вещества — углерод (сажа) или кокс. Образование сажи объясняется распадом углеводородов до свободного углерода, например:
С3Н8→2СН4+С, С2Н6→СН4 + С + Н2.
Кокс получается при глубокой конденсации ароматических соединений, идущей с отщеплением водорода (дегидроконденсация):
В результате образуются высококонденсированные нелетучие и нерастворимые вещества, из которых и состоит кокс.
Каталитический крекинг. При каталитическом крекинге расщепление углеводородов осуществляется на алюмосиликатах — типичных катализаторах ионных реакций. В их присутствии реакции расщепления идут не по свободнорадикальному механизму, как при термическом крекинге, а по ионному, через промежуточную стадию положительно заряженных карбокатионов. Последние образуются из олефинов, которые получаются хотя бы в небольшом количестве при термическом распаде сырья, и протонов, генерируемых катализатором кислотного типа:
СnН2n + МОН→ Сn+Н2n+1 + МO-.
Карбокатионы не стабильны и способны распадаться на молекулу олефина и карбокатион с более короткой углеродной цепью. Кроме того, они могут отнимать водород в виде гидрид- иона от других нейтральных молекул, также превращая их в карбокатионы. Благодаря этому развивается ионно-цепной процесс расщепления парафинов:
В отличие от свободных радикалов карбокатионы легко изомеризуются, о чем уже говорилось раньше. Вследствие этого и бензине каталитического крекинга содержится много изопарафинов, имеющих более высокое октановое число по сравнению с н-парафинами. Этот эффект еще более усиливается из-за повышенного содержания ароматических углеводородов, которые образуются за счет каталитического перераспределения водорода между молекулами олефина и нафтена. Например:
Состав газов каталитического и термического крекинга также различен. При каталитическом крекинге расщепление углеводородов до соединений с одним или двумя углеродными атомами протекает лишь в небольшой степени, так как карбокатионы СН3 и С2Н5 мало стабильны. Поэтому в газах каталитического крекинга преобладают углеводороды С3 и С4, но в то же время в них содержится больше водорода, чем в газах термического крекинга. Выход газа при каталитическом крекинге составляет 10—15% (масс.).
