57.Эмоция туралы жалпы ұғым.

Эмоция адамның психикалық өмірінде ең алғаш пайда болды және ибала эмоциясының арқасында психикалық өмірге бейімделеді. Демек, баланы әлеуметтік айналамен эмоция ғана біріктіреді.Адамдардың рухани өміріндегі ұят, қуаныш, үрейлену, таңқалу, т.б. түрлі уайымдар бір-бірін өзара орын ауыстыруы мен толықсуын эмоция деп атаймыз.Эмоция – бұл ерекше психикалық құбылыс, әсерімен бірге, адамдардың уайым түрінде өзіне пайдалы әр түрлі құбылыстар мен заттардың субъективті бағалануы мазмұнының көрінісі. Эмоция адамдарға қоршаған әлемді тануға бағыт-бағдар береді: пайдалы-зияндылығы, негізді-негізсізділігі, т.б. Эмоционалдық бағыт-бағдар мен рационалды бағыттың ерекшелігін қарастыратын болсақ, мынадай өзгешеліктерді байқауға болады: арнайы оқытуды талап етпейтін, ақпаратты алу жағдайының шектелу мүмкіндіктері нашар түсінбеушіліктер және қысқа мерзімді ырықсыз бағыт-бағдарлар. Кез-келген адамда пайда болатын эмоция оның негізгі ішкі өмірлік сигналы болып табылады және келесі ойы мен әрекетін басқарып бағдарлайды. Мұның анық себептері мен негізін жөнді ақылмен түсінбеуі мүмкін. Бірақ олардың дәлдігіне сенімділігі әрқашан да жоғары эмоционалды түрде қалады. Эмоционалдық құбылыс құрылымында 3 компонентті көрсетуге болады; пәні, эмоционалды уайым және қажеттілік .Эмоция пәні – адамның өмірінде эмоционалдық уайымдардың тууына байланысты кез-келген адамда мәнді құбылыстардың көрінісі. Олар мынадай болуы мүмкін: емтиханғда алған баға, жұмысқа кешігу, табиғат құбылысы, біреулердің қылығы және ой-пікірлер, т.б.Мұндай мағыналы уақиғалар мен жағдаяттар эмоциогендік д.а. Бұл эмоциогендік жағдайлар кездейсоқ ойламаған немесе біреудің көздеген ойынан тууы мүмкін Уайымдар эмоция пәнінің мазмұнын анықтйды,

58. Ерік туралы жалпы түсінік.

Ерік адамның өзінің психикасы мен қылықтарын саналы басқару қабілетінен көрінетін қасиет.Ол саналы қойылған мақсатқа жету жолында кездескен кедергілерді женуден көрінеді.Ерік адам психикасының манызды құрауышы болып табылады ж/е мотивтер мен таным ж/е эмоциялық процесстермен тығыз байланысты.Еріктің негізгі функциясы өмір әрекеті барысындағы қиын жағдайларда белсенділікті саналы түрде реттеуден тұрады.Ерік арқасында адам өз қалауы б/ша саналы ұғынылған қажеттіліктен шыға отырып,алдын ала ойлаған,жоспарлаған әрекеттерін жүзеге асыра алады.Ерік белгіленген мақсатқа жету жолында адам бойын кернеген эмоция мен сезімдерді тежеп отыратын,қуаныш пен қызығу тудырмайтын,алайда қажетті іс үшін жағымды жайттардан бас тартуға мәжбүрлейтін мінез құлықтың реттеуші қасиеті болып табылады.Ерік реттеу пайда болу үшін белгілі бір шарттар болуы тиіс.Ең әуелі кедергі қиындықтардын болуы.Адам мақсатқа жету жолында қиындыққа кездескен жағдайда ғана ерік көрінеді.Бұл кедергілер сыртқы не ішкі болуы мүмкін.Сыртқы кедергілерге уақыт, кенестік,заттар/ң физикалық қасиеттері,өзге адамдардын қарсы істелетін әрекеттері жататын болса,ішкі кедергілер мазмұнына адамнын қатынасы мен бағдары,білімінін аздығы,еріншектігі,шаршауы,сыркат күйі кіреді.Сыртқы ж/е ішкі кедергілер санада бейнелене отырып,еріктік күш салу тудырады.Ол қиындықты женуге қажет тонус жасайды,жұмылдырады.Еріктік әрекеттерді қарапайым және күрделі деп бөледі.Қарапайымы, әдетте, мақсат қою нжәне орындау сияты екі буыннан тұрады.Күрделі еріктік әрекетте мақсатты ұғыну,жоспарлау және орындау деген үш буын айқын бөлінеді.