заттары бар тұрба құбырларының жағынан төселуі тиіс.

1520. Жылжымалы электр қабылдағыштар үшiн мыс желiлерi бар тасымал солқылдақ кәбілдерi, резеңке оқшаулаумен, қабықта, қоршаған ортаға бағанмен қолданылуы керек.

1521. Кемiнде IP43 қабықтың қорғаныс дәрежесi алуы керек кез келген сыныптың өрт қауiптi аймақтарындағы электр өткiзгiштiктерiндегi алуы керек қолданылатын жалғағыш және тармақтағыш қораптар. Олар құрылыстан немесе басқа берік материалдан өндірілуі тиіс, олардың өлшемдерi өткiзгiштердiң монтаждың оралымдылығы мен сымдарды қосудың сенімділігін қамтамасыз етуі тиіс.

Металдан орындалған қораптар бөлшектерінде оқшаулағыш төселу немесе сенімді болуы тиіс. Жарықтандырудың топтық желісінде орындалғаннан басқа пластмасса бөліктері қиын жанғыш пластмассадан жасалуы тиіс.

1522. Сонымен бiрге, П-I, П-II және П-Ia П-I кластардан өрт қауiптi аймақтарда - барлық шинаны П-Iа П-I және П-II өрт қауiптi аймақтарда IR20 және одан жоғары қорғаныс дәрежесi бар мыс және алюминий шиналары бар 1 кВ-ге дейiн жақтау торларының қолдануына рұқсат етiледi, соның iшiнде тармақталу шиналары да оқшауланған болуы тиіс. IP54 және одан жоғары шинаның қорғаныс дәрежелерiмен жақтау торларын оқшауламауға жол беріледі.

Талдау емес шиналардың түйiскен қосылулары дәнекерлеумен, жинамалы қосулар - өздiгiнен бұрап алуды сақтап қалу үшiн құрал-саймандардың қолдануымен орындалуы тиіс.

Жақтау торларындағы барлық элементтерi температурасы (П-I өрт қауiптi аймақтарда орындалатын жарықтандырумен қораптарды қоса алғанда) 60оС аспауы тиіс.

1523. Коммутациялық және қорғайтын аппараттармен тармақтағыш қораптар, сонымен бiрге тiркеуiш түйiскен қосулар барлық кластағы өрт қауiптi аймақтарында қолдануға рұқсат етiледi. Тармақтағыш қораптар сонымен бiрге, жақтау торларға орнатылған, П-I және П-IIа кластағы өрт қауiптi аймақтар үшiн IP44 және одан жоғары қорғаныс дәрежесi болуы тиіс жақтау торларымен (өткiзгiштер) кәбілдердi енгiзу орны және жақын болуды қоса алуы керек – П-II класы үшiн IP54.

П-I – П-II класты аймақтар үшiн тiркеуiш түйiскен қосылулардың коммутациясы тармақ шынжырының ажыратқыш үзiлуi кезде қамтамасыз етiлуі тиіс.

Мұрағаттар, мұражайлар, суреттiк галереялар, кiтапханалар, сонымен бiрге қойма үй-жайларының өрт қауiптi аймақтарында баспанаға тiркеуiш түйiскен қосулардың қолдануына, уақытша желiлердегi қосулары қоспағанда экспозициялардың көрсетуiнде рұқсат етiлмейдi.

1524. Өрт қауiптi аймақтарға ӘЖ өстер қашықтықтар бойынша 670-тармаққа сәйкес салынуы тиіс, алюминий, болат алюминийден оқшауланбаған өткiзгiштерi бар 1 кВ немесе осы Қағидаларға 5-қосымшаның 158-кестесiнде тізбеленген ашық жер бетiндегi қоймаларға дейiн алюминий балқымаларының В-лы қашықтықтар қоспағанда. 5-қосымшаның 158-кестесiнде, 5-қосымшасының 159-кестесінде көрсетілгеннен кем болмауы тиiстi, аталған қоймаларға дейiн 1 кВ-iне ЖВ желісі қашықтық осы талап сыртқы жарықтың қоймалардың аумақ орналасатын ЖВ желілеріне таралмайды.

26. Электротермикалық қондырғылар

1. Жалпы ережелер

1525. Осы Қағидалардың 1-тармағының 137) және 138) тармақшаларына сәйкес электрмен жабдықтаудың сенімділігін қамтамасыз етілуіне орай электротермикалық құралғылар ІІ және

ІІІ-санатты электр қабылдағыштарға жатқызылады.

Негiзгi жабдықтың электр қабылдағыштары және қосалқы тетiктердiң дәрежесi, сонымен бiрге электр бөлiгiнiң сақтауын көлем көрсетiлетiн оның суы, газдармен, қысылған ауамен, қысым немесе сиретiлудiң жұмыс камераларындағы жасау және сүйемелдеуiнiң жабдыққа, жабдықтау жүйелерiне такомаға талаптарының нормаларымен және қолданыстағы стандарттар ұсынатын термиялық қоюларды жабдықтың конструкция ерекшелiктерiнiң есепке алуымен анықталуы тиіс.

Цехтар және сериялы емес өндiрiс бөлiмшелерiнiң термиялық қондырғыларының III дәрежесіне: және түске бояу механизм жинайтын ұстахана, штампылау, сығу, механикалық; және ағаш өңдеу, эксперименталдi ағаш өңдейтiн аспапты, дәнекерлегiш, құрама темiр бетондарының (бөлiмшелер және ұста) цех және бөлiмшесi, сонымен бiрге лабораториялар, сынау станциялары, гараждар, жиналатын

орын, әкiмшілік ғимараттар жатады.

1526. Жалпы тағайындаудың электр желілеріндегі термиялық қоюлардың электр қабылдағыштарының қоректенулерi үшiн электр қабылдағыштардың қуаты және (радиал немесе магистралдiк) жабдықтауды қабылданған сұлбаға байланысты қатты немесе солқылдақ ток өткiзгiштер, кәбіл желi немесе электр өткiзгiш қолданылуы тиіс.

1527. Электр энергиясына жылулық айнымалы тогы үлкен - орташа немесе жалпы тағайындаудың дәмеленетiн электр желдерiне тiкелей немесе (күш беретiн, сiңiре) дербес пеш трансформаторлары арқылы қосылатын сiңiре агрегаттар болуы тиiстi жоғарғы жиiлiк болуы тиiстi төмендетiлген тұрақты токта өзгертетiн термиялық қоюлар.

Пеш күш беретiн трансформаторлары немесе автотрансформаторлармен индукция және кедергiнiң түзу және жанама әсердiң жалпы тағайындауды электр желiнiң кернеу айырмашылығы болатын кернеу жұмыс iстейтiн кедергiлерi немесе (құрылымдар) пештердiң жеке қуатының жанында түзудi (құрылымдармен) доғалы пештерi бар өнеркәсiптiк жиiлiк, (олардың кернеу және қуатынан тәуелдiлiк тыс) жанама және құрамалы әсер және қоюдың термиялық қоюлары (құрылымдармен) пештермен сонымен бiрге жабдықтауы керек: бiр фаза - 400 кВт және көп, үш фазалық - 1,6 МВт және көп.

Түрлендiргiштер және пеш (түрлендіргіш) трансформаторлары технологиялық үдерiстiң талаптарымен сәйкес екiншi кернеу қамтамасыз етуi керек, термиялық қоюды алғашқы кернеу орындылықтың техникалық-экономикалығы есепке алумен таңдалуы тиіс.

Пеш трансформаторлардың (автотрансформаторлар) және түрлендіргіштер технологиялық процесс талаптарына сәйкес кернеу реттеуге арналған құрылғылармен жабдықталуы тиіс. Трансформаторлар (автотрансформаторлар) баспалдақтардың ауыстырып қосқыштарымен жүктемесiз ауыстырып қосуларды орындау кернеудi алуды болдырмайтын блоктағышы болуы тиіс.

1528. Термиялық қоюлардың бiрнеше бiр фаза электр қабылдағыштарының қосылатын жалпы тағайындауды электр желілеріне электр жүктемесiн желi фазалардың арасындағы амалдарынша бiр қалыпты үлестiруi керек. Барлық кернеулердi мұндай үйлесімсіздіктің шақырылатын олардың жүктемесiнiң электр қабылдағыштарының жұмыстары қолдану кезiндегi тәртiптерi емес болуы мүмкiн.

Мұндай шарт сақталмаған және бұл ретте бір фазалы электр қабылдағыштарын электр желiсіне (техникалық-экономикалық көрсеткіштер бойынша) орынсыздығы жағдайларында қосудың (яғни ӘЖ қуаттылығы үлкен желі нүктесіне) электр термиялық қондырғы симметриялаушы құрылғымен немесе токтың параметрлік көзімен жабдықталады, не оның көмегімен бір фазалы электр қабылдағыштардың үш фазалы желі (жұмыс процесінде симметрия емес желі туындаған кезде) арасындағы бір фазалы электр қабылдағыштардың жүктемесін бөлуге мүмкіндік беретін коммутациялық аппараттар орнатылуы тиіс.

1529. Термиялық қоюларды электр жүктемесi жанында қолданыстағы стандарт талабы сақталмайтын кернеудi қисықтың формасының синусоидсыз жалпы тағайындау электр желілерiнде тең таратылады. Термиялық қоюларды пеш қосалқы станциялары немесе дәмеленетiн олардың (зауыттық) цехтық қосалқы станциялары орнын толтыратын құрылымдармен немесе басқа шара қолдануға жабдықтау керек болса электр желiлерінің кернеуiн қисықтың формасы кiшiрейтiледі.

1530. Егер энергия жеткiзушi ұйым өзгеше норматив белгі немесе жалпы пайдаланымдағы электр желілерiне жалғанатын электр термиялық қондырғылардың қуаттылық коэффициенті 0,98-ден кем болмауы тиіс.

Табиғи қуат пайызы мөлшерленетін мәннен төмен бірыңғай қуаты 400 кВт және одан жоғары электр термикалық қондырғылардың жеке қарымталау құрылғылары болуы тиіс. Егер техникалық экономикалық есептеулермен топтық қарымталаудың айқын артықшылықтары анықталса, сондай-ақ кәсіпорында (цехта) реактивтік қуаттың артықшылығы кезінде электр термикалық қондырғыларды жеке қарымталауыш құрылғылармен жабдықтауға рұқсат етілмейді.

1531. Қарымталауыш құрылғы негізінде конденсаторлық батареялар қолданылатын жалпы қолданыстағы электр тораптарға қосылатын электр термикалық құрылғылар үшін конденсаторларды қосу схемасын техникалық экономикалық мағлұматтардың, кернеу қисығының формасы (жоғары гармониктердің құрамымен анықталатын) және құрылғының индуктивті жүктеме өзгерісінің сипаты негізінде таңдалады.

Индуктивті жүктеменің жиі және үлкен (амплитуда бойынша) өзгерулері бар құрылғыларды конденсаторлар электр термикалық электр қабылдағыштармен, пештік трансформаторлармен (көлденең қарымталау құрылғысы) бірге қосылады.

Конденсаторлық батареялардың сыйымдылығының реттеуiн ескеруге ұсынылады. Индукциялы

жүктеменiң өзгерiс шақырылатын кернеулер тербелiстерiнiң кiшiрейтулерi үшiн қисынды жағдайларда өтем (УДК) реактивтi қуаттың статикалық және динамикалық өтемiнiң құрылымын әдiстердi қолданып ескеруге ұсынылады: (конденсаторлардың сатылы сөндiруiмен) түзу немесе (ҚТ реактордың қорытынды индуктивтiлiгi немесе үлкен кернеуi бар арнайы трансформатордың байсалды реттеуiмен) жанама, сонымен қатар барлық жағдайлардағы жедел басқару жүйелерiмен.

Конденсаторлық батареялар және термиялық электр қабылдағыштардың реттелетiн сыйымдылығымен, тұрақты конденсаторлардың (ұзына бойына өтемнiң құрылымы - ҚПК) тiзбектi қосылысы да, параллель де индукциялы жүктеменiң (автотрансформатор) ақырын өзгерiстерiмен қондырғыларға рұқсат етiледi.

Реттеу трансформаторының (автотрансформаторының) блогiнен термиялық жабдықтың қоректенуiнде - пеш түсiретiн трансформатор немесе бас трансформатордың блогi - конденсаторлық батареяны (вольт қосатын) бiртiндеп қосымша трансформатор (егер оның жанында бұл жабдықтың электродинамикалық табандылығы қамтамасыз етiледi орташа кернеудi шынжырға қосу ұсынылады.

1532. Әрбiр термиялық қондырғының алғашқы шынжыры мынадай коммутациялық және қорғайтын аппараттарды қамтуы тиіс өндірістік жиiлiктiң қоректендіретін электр желiсiнiң кернеуiне байланысты:

1)1 кВ дейiн – енгізудегі сөндiргiш-сақтағыш немесе электромагниттi және жылулық расцепительдерi бар автоматты сөндiргiш енгiзудегi (өшiретiн байланысулармен ажыратқыш, дестелi ажыратқыш) сөндiргiш және сақтағыштар немесе блок;

2)1 кВ жоғары - енгiзудегi (бөлгiш, тiркеуiш түйiскен қосу кіру) ажыратқы және сөндiргiш жедел - қорғайтын тағайындау немесе (бөлгiш, тiркеуiш түйiскен қосу кіру) ажыратқы және екi жедел - қорғайтын сөндiргiш.

1 кВ дейiн электр желiсіне 1 кВт-тан кем қуаттың термиялық құрылымының қосындылары үшiн қорғауы (жарық берушi) күш беретiн тармақ немесе қалқаншада орнатылатын (магистралдiк немесе радиал) сызық қосылатын тiркеуiш түйiскен қосулар енгiзуге рұқсат етiледi.

Коммутациялық аппараттарының 1 кВ-iне дейiн термиялық қондырғылардың алғашқы шынжырларында оған коммутация өшiретiн байланысуларсыз не шарт кезiнде ажыратқыштарды жүктемесiз орындап, енгiзуге рұқсат етiледi.

1 кВ-ден жоғары сөндiргiштер жедел - термиялық қондырғыларды қорғайтын тағайындау қосындының операциясы және (пештер немесе құрылымдар) термиялық жабдықтың ажыратуы, оның жұмысының мерзiмдi қолдану кезiндегi ерекшелiктерi және қысқаша тұйықталу және жұмыс тәртiптерiнен қорғауды орындауы керек.

Электр термиялық қондырғылардың 1 кВ-ден жоғары жедел сөндiргiштері және жедел көлемi нақты жобалау кезінде анықталатын қорғаныс функцияларының бір бөлігін орындауы тиіс, бірақ оларға қорғаушы сөндіргіштер жүзеге асыруы тиіс ҚТ-дан (пайдаланушылықтан басқа) қорғау жүктелмеуі тиіс (зауыттағы сол сияқтылар) цехтық руларда да, пеш қосалқы станцияларына да жедел

-және жоғары 1 кВ-ден жоғары жедел сөндiргiштер орнатуға жол беріледі. Электр термиялық қондырғылардың тобын қорғау үшiн (параллель қосылатын және бөлек жұмыс iстейтiн) бiр немесе екi қорғайтын сөндiргiштер орнатуға рұқсат етiледi.

1533. Электр термикалық құрылғыларда қолданылатын талаптарға жауап беру тиiстi қолданылатын 1 кВ жоғары осы Қағидалардың 4-тарауының талаптарына жауап беруі тиiс. Сонымен бiрге, коммутациялық операциялардың саны бар электр тiзбектерiндегi орташа 5 және қосындының циклдерi көп және техникалық шарт қолданыстағы стандарт талаптарға тиiстiлерiне үлкен механикалық және электр тұрақты тоздырғыш ие болатын арнайы сөндiргiштер қолданылуы тәулігіне ажырату қолданылуы тиiс.

Жиi коммутациялық операциялары бар 6-35 кВ-дан және жедел сөндiргiштер тәулігіне не шарт кезiнде оған үлкен механикалық тұрақты 50 ретке дейiн аз майлы сөндiргiштерiн қолдануға рұқсат етiледi 10 %. Олардың атаулы мәні тоздырғышпен артық емес тек қана токтар бөлiнiп қалуға қорғайтын электр тiзбегiнде ретiнде жедел немесе тәулігіне 15-тен жиiрек емес рет орташа номиналды токтар бөлiнiп қалады.

Мысалы, термиялық қондырғыларда жоғары 1 кВ шынжырда жедел сөндiргiштер ретiнде сөндiргiштiң бұзылуы қысқаша тұйықталу ол өтетiн ток құрылған әсерлер бұзылуларсыз шыдауға қабiлеттi емес вакуум немесе жапсарсыз сөндiргiштер төмендетiлген электр динамикалық табандылықпен сөндiргiштерi жедел сөндiргiшпен және (автотрансформатормен, түрлендiргiшпен) пеш

трансформаторының аралығында қызмет көрсету үшiн қауiп-қатердiң пайда болу шығаратын электр тiзбектерiндегi қысқаша тұйықталуы ықтималдық төмендететiн шаралардың жүзеге асыруын шартта сонымен бiрге не шарт кезiнде қолдануға рұқсат етiледi, РУ-ға апаттың дамуына, жарылысқа немесе өртке келтiрмейдi. Мысалы, (вакуум, әуе) арқасында шунтталатын резисторлардың коммутациялық шамадан тыс тырысуларын төмендету бойынша шара ескерiлуi керек болса) биiк жылдамдығы бар сөндiргiштердiң қолдануы және трансформатор орамы және электр тiзбектерiнiң разрядтыларымен қорғаудың жанында орнатылады. Мұндай сөндiргiштер коммутациялық шамадан тыс тырысулар ең кiшi болу үшiн осы маңай пеш трансформаторлары орнатуға ұсынылады.

1534. Қуатты трансформаторлар, автотрансформаторлар немесе түрлендiргiштердiң ол орнатылатын цех iшiндегi пеш қосалқы станцияларының кернеуi, сан, соның iшiнде бiрiншi қабат, әртүрлi қосалқы станциялардың май трансформаторларының камералар арасындағы қашықтығы қарағанда май толтырумен, олардың орналастырылуын (белгi) биiктiк жартылай шектелмейдi.

Жабдықпен, осы Қағидалардың 979-тармағының 2) тармақшасына сәйкес майдың толық көлем өлшеулi шұңқырлар немесе май қабылдағыштар орындалу тиiстi болатын майлар құрама бакке майдың қарсылық бiлдiруiмен 2-тарау талаптары орындалуы тиiс. Құрама бактi сыйымдылық бiр камерада, сонымен бiрге орналасқан жабдықтың жиынтықтан аз емес көлем емес, бiрнеше камералардың май қабылдағыштарының құрама багіне қосуында - камералар бiрінің жабдық майының аз емес ең үлкен жиынтық көлем болуы керек.

Май толтырылуы бар электр жабдықпен камералары өрт сөндiрудiң тұрақты құрылымдары майдың: артық жиынтық санында алуы керек: бiрiншi қабат және одан жоғарының белгi орналасқан камералар үшiн 10 т; бiрiншi қабаттың белгiлерi төменде орналасқан камералар үшiн 0,6 т.

1535. Барлық кернеудегі электр термиялық қондырғылардың жабдықтауды кез келген кластағы аймақтардағы өндiрiстiк үй-жайларға тiкелей орналастыруға рұқсат етiледi.

Жабдықтауды орындау осы үй-жайлардағы ортаның жағдайына сай болуы керек, ал жабдықтың өзінің құрылымы мен орналастырылуы оның персоналдың қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге тиіс және жабдықтың механикалық зақымдану ықтималдығын, ток өткiзетiн және айналмалы бөлiктерге кездейсоқ тиiп кетуін болдырмауы керек.

Егер электр пешiнің, электр жылытқыш құрылымының немесе қыздырылатын бұйымның ұзындығы құрылымның айтарлықтай күрделенуiн тудыратын немесе қондырғыда қызмет көрсетудi қиындататындай болса, онда пештің немесе жалпы қондырғының айналасына есіктің қондырғы сөніп қалатындай ашылуын болдырмайтын блоктағышы бар, биіктіктігі кемінде 2 м қоршаумен орнатуға рұқсат етіледі.

Жеке үй-жайларда трансформаторларды, электр термиялық қондырғылардың түрлендіргіш агрегаттары мен басқа да электр жабдықтарын орнату кезінде соңғысы ҚНжҚ-ға сәйкес отқа төзiмдiлiк дәрежесiнің II дәрежесінен төмен болмауы керек.

1536. Бір электр термиялық қондырғы-агрегатқа тиесілі 1 кВ және одан жоғары күштік электр қондырғысын (пеш трансформаторлары, статикалық түрлендiргiштер, реакторлар, пеш сөндiргiштерi, ажыратқылар, ауыстырып қосқыштар тағы сол сияқтылар), сондай-ақ пеш трансформаторлары мен түрлендiргiштердi салқындату жүйелерiнiң қосалқы жабдықтарын (сумен және майлы-сулы салқындату жүйесінің тұйық сорғылары, жылу алмастырғыштар, абсорберлер, желдеткiштер және тағы басқалар) жалпы камераға орнатуға рұқсат етiледi. Көрcетiлген электр жабдықтарының ашық ток өткiзетiн бөліктері қоршалуға тиіс, ал коммутациялық аппараттардың жетектерін жедел басқару камерадан тыс шығарылуға тиіс. Бірнеше электр термиялық қондырғылардың электр жабдықтары осы Қағидалардың 20-тарауының талаптарын сақтай отырып, жалпы электр үй-жайларында, электр машиналы үй-жайларда орналастырылады.

1537. Трансформаторлар, түрлендіргіш қондырғылар және электр термиялық қондырғылардың агрегаттары (қозғаушы-генераторлық және статикалық-иондық және электрондық, соның iшiнде жартылай өткiзгiш құрылымдар және шамды генераторлар) оларға қосылған электр пештеріне және басқа да электр термиялық қондырғыларға (аппараттарға) өте жақын қашықтықта орналастырылады.

Камерада басқа жабдықтар болмаған кезде пеш трансформаторларының еденнен 1,9 м биіктікте орналасқан шығыңқы бөліктерінен трансформаторлық камералардың қабырғаларына дейінгі жарықтағы мынадай ең жақын қашықтық қабылданады:

1) көлемді қуаты 0,4 МВ.А төмен трансформаторлар үшін камераның алдыңғы (пеш немесе басқа электр термиялық қондырғылар жақтан) қабырғасына дейін 0,4 м, 0,6 м – 0,4 бастап 1,25 МВ.А дейін және 12 м – 1,25 МВ.А жоғары;

2)көлемді қуаты 0,4 МВ.А төмен болған кезде камераның бүйір және артқы қабырғаларына дейін 0,8 м, 0,1 м – 0,4 бастап 1,25 МВ.А дейін және 1,2 м – 1,25 МВ.А жоғары.

Пеш трансформаторлары мен басқа да жабдықтарға ортақ камераны бірлесіп орнатқан кезде жабдықтардың, сондай-ақ жабдықтар мен камера қабырғаларының арасындағы өтпелердің ені мен қашықтық осы Қағидалардың 16, 17 және 20-тарауларында көрсетілгеннен 10–20 % артық қабылданады.

1538. Электр термиялық қондырғылар электр жабдықтары мен осы қондырғының тетіктеріне қауiпсiз қызмет көрсетудi, сондай-ақ жедел ауыстырып қосуларды дұрыс ретін қамтамасыз ететiн блоктағыштармен жабдықталуға тиіс. Шкафтардың электр үй-жайларынан тыс орналасқан есiктерді, сонымен бiрге жанасуы мүмкін 1 кВ жоғары ток өткiзгіш бөліктері бар камералардың есіктерін қондырғыдан кернеуді алғаннан кейін ғана ашуға болады не есіктер қондырғыдан кернеудің алынуына дереу әсер ететін блоктағыштармен жабдықталуға тиіс.

1539. Электр термиялық қондырғылар осы Қағидалардың 12 және 13-тарауларына сәйкес қорғау құралдарымен жабдықтауы керек. Доғал және кен термиялық пештердi қорғауға қойылатын талаптар осы Қағидалардың 1556-тармағында, ал индукциялық электр пештерi үшін - осы Қағидалардың 1564-тармағында жазылған.

1540. Электр термиялық қондырғының қуатты немесе (бұл технологиялық немесе техникалық-экономикалық себептерге орынсыз болған жағдайларды қоспағанда) жұмыс режимін автоматты реттеуiштерi болады.

Қуатты реттеу кезінде (немесе шамадан тыс жүктеуден қорғау үшiн) айнымалы токтың мәнiн есепке алу керек, токтың трансформаторлары төменгi кернеудiң жағында орнатылады.

Ток трансформаторларын жоғарғы кернеу жағына қондырғыға рұқсат етiледi. Бұл ретте егер пеш трансформаторының айнымалы коэффициентi болса, онда келiсетiн өлшеу органы қолданылады.

1541. Өлшеу аспаптары мен қорғау аппараттары, сондай-ақ электр термиялық қондырғылардың басқару аппараттары олардың қызуын болдырмайтындай орнатылуға тиіс.

Электр термиялық қондырғылардың басқару қалқандары мен пульттерi (аппараттары) қондырғыларда жүргізіліп жатқан өндірістік операцияларды бақылауға болатындай жерде орналастырылады.

Басқару аппаратының тұтқасының пештің көлбеу жетегіне қарай қозғалу бағыты көлбеу бағытына сәйкес келуi керек.

Егер электр термиялық қондырғылардың көлемі үлкен және басқару пультiнен шолу жеткiлiксiз болса, технологиялық үдерiсті бақылау үшiн оптикалық, теледидар немесе басқа құрылымдар көзделеді.

Қажет болған жағдайларда бүкіл қондырғыны немесе оның жекелеген бөліктерін қашықтықтан өшіру үшін авариялық батырмалар орнатылуы керек.

1542. Электр термиялық қондырғылардың басқару қалқандарында жедел коммутациялық аппараттардың қосылған және ажыратылған жағдайларында, бір реттік қуаты 0,4 МВт және одан артық қондырғыларда да кіріс коммутациялық аппараттардың орналасу жағдайларына сигнализация орнату қарастырылуға тиіс.

1543. Электр термиялық қондырғылардың ток өткізгіштерінің қимасын таңдау кезінде өнеркәсіптік жиілігі 1 kА-дан жоғары токтарға және жоғарылатылған орта және жоғары жиілікті токтардың кез келгеніне токтың шина (кәбіл) қимасы бойынша, сондай-ақ беткі әсер мен жақындық әсеріне байланысты пакеттің жекелеген шиналарының (кәбілдерінің) арасында тең бөлінбеуін ескеру керек.

Бұл ток өткiзгiштердiң құрылымы мыналарды қамтамасыз етуi керек: (атап айтқанда, екiншi ток өткiзгiштерде - электр пештерiнiң «қысқа желiлерi»):

1)ұтымды реактивтi және белсендi кедергiлер;

2)өткiзгiштердегi токтың тиiмдi үлестiрiлуi;

3)үш фазалы электр пештерi немесе электр термиялық қондырғылардың жеке түрлерiне арналған стандарттар немесе техникалық шарттардың талаптарымен сәйкес фазалар бойынша кедергiлердiң симметриялануы;

4)шиналардың металдық бекiткiштерiндегi электр энергиясының жоғалтуларын шектеу, қондырғылар және құрылыс ғимараттары элементтерiнiң құрылымдары.

Жеке шиналар мен желілердің (атап айтқанда, олар темiрбетон қалқалар мен аражабын арқылы, сонымен бiрге металл тiрек құрылымдар мен қорғаныш қалқандардан өткенде) айналасында тұйық

металл контурлар болмауы керек. Егер бұлай жасау мүмкін болмаса, магнитсiз және магнитi аз материалдар қолданылады, олардағы жоғалтуларды және оларды қыздыру температурасын есептеу керек.

Сумен салқындатылатын элементтерге шиналардың қосылу түйiндерiн қоспағанда, жиiлiгi 2,4 кГц айнымалы токтың ток өткiзгiштерi үшiн магниттi материалдардан жасалған бекiткіш бөлшектер қолданылмайды, ал жиілігі 4 кГц және көп болса рұқсат етiлмейді. Тiрек конструкциялары және мұндай (коаксиалды ток өткiзгiштерге арналған конструкцияны қоспағанда) ток өткiзгiштердiң қорғаныш қалқандары магнитсiз немесе магнитi аз материалдардан өндiрiлуi керек.

Электр тогымен және сыртқы жылу сәулелерімен қыздыруды қоспағанда, шиналар және контактілердің температурасы 90оС аспауға тиіс, екiншi ток өткізгіштер үшiн реконструкцияланатын қондырғыларда мыс шиналары үшiн 140оС температура, алюминий шиналар үшін 120оС рұқсат етiледі, бұл ретте шиналарды қосу дәнекерлеу арқылы орындалады.

Қажет болған жағдайларда мәжбүрлеп немесе сумен салқындату қолдану көзделеді.

1544. Жұмыс тәртiбі қалыпты электр пештерiнiң қондырғыларында, соның iшiнде тиiстi екiншi ток өткізгіштеріндегі қатты ток өткiзгiштерi үшiн руднотермика және ферроқорытпа, вакуум доғалы және гарнисаждық, индукциялық, плазмалы, тікелей (соның iшiнде электр күйiндi қайта балқыту)

және жанама әсердегі кедергі, электронды-сәулелер және диэлектриялық қыздыру қондырғыларында алюминий немесе алюминий қорытпасынан жасалған шиналар (тікүшбұрышты немесе құбырлы қималы) қолданылады.

Екпiндi жүктемесi бар екiншi ток өткізгіштеріндегі қатты ток өткiзгiштерi үшiн, атап айтқанда болат балқыту және шойын балқытатын доғалы пештер үшін үлкен механикалық және шаршаған берiктiгi бар алюминий балқымасынан жасалған шина қолданылады. Көп полюстiк шиналардан жасалған айнымалы ток тiзбектерiндегi екiншi ток өткiзгiшiн қатты ток өткiзгiш шикі құрамдалған әр түрлi фазалардың параллель алмасушы шынжырларымен немесе токтың түзу және керi бағыттарымен орындалады.

Жоғары және орташа жиiлiгi бар қатты бiр фазалы ток өткiзгiштер үшiн шикіқұрамдалған және коаксиалды шина өткізгіштері қолданылады.

Негізделген жағдайларда қатты ток өткiзгiштердi – мыстан жасалған екінші ток өткізгіштерді мыстан жасауға рұқсат етiледi.

Электр пештерiнiң жылжымалы элементтерiнің икемді ток өткiзгiштері икемді мыс кәбілден немесе икемді мыс ленталарымен орындалады.

6 kА және одан артық өнеркәсiптiк жиiлiктегі және жоғары - орташа кез келген токтағы икемді ток өткізгіштер үшін сумен салқындатылатын икемді кәбілдер қолданылады.

Электр термиялық қондырғыларға арналған шкафтар мен басқа да құраушы құрылғыларды шиналауға арналған шиналау материалдары (алюминий, оның балқымалары немесе мыс) тиiстi стандарттар немесе техникалық шарттарға сәйкес таңдалуға тиіс.

1545. Тiк бұрышты шиналардың шихталанған пакетiнен жасалған ток өткізгіштердің өнеркәсіптік жиіліктегі жол берілетін созылмалы токтар Қағидалардың 5-қосымшасының 160- 163-кестелерінде келтiрiлген, екі тік бұрышты шиналардан жасалған жоғары және орта жиіліктегі ток өткізгіштердің бір фазалы токтары 5-қосымшаның 164-165-кестелерінде келтірілген, екі концентрациялық құбырдан жасалған ток өткізгіштер - 5-қосымшаның 166 және 167-кестелерiнде, АСГ маркалы кәбілдер – 5-қосымшаның 168-кестесінде және СГ маркалы - 5-қосымшаның 169-кестесінде келтірілген.

Кестелердегi токтар мынадай температура негізінде қабылданды: қоршаған ауаның температурасы - 25оС, тiк бұрышты шиналар - 70оС, iшкi тұрбалар - 75оС, кәбіл желісінде – 80оС.

Сумен салқындатылатын, өнеркәсіптік жиіліктегі қатты және икемді ток өткізгіштерде мынадай ток тығыздығына рұқсат беріледі: алюминий және алюминий балқымаларынан - 6 А/мм 2, мыс 8 А/мм2 дейiн. Мұндай ток өткiзгiштердегi ең ұтымды токтың тығыздығы, сонымен бiрге жиiлiктері жоғары - орташа ұқсас ток өткiзгiштерде келтiрiлген шығындар барынша аз алынуы керек.

1546. Электр термиялық қондырғылардың қатты ток өткiзгiштерiнiң қысқаша тұйықталуы кезінде 10 kА және одан артық номиналды токқа динамикалық төзімділік шиналарының бұрылатын және қиылысатын жерлерінде электромагниттік күштердің күшею мүмкіндігін ескере отырып есептелуі керек. Мұндай ток өткiзгiштiң тiректер арасындағы қашықтығы жартылай немесе толық резонанстың пайда болу мүмкiндiгін тексеруi керек.

1547. 1 кВ дейiн өнеркәсiптiк, кернеуi төмендетiлген және үлкен-орташа жиiлiктермен тұрақты және айнымалы токтың электр тiзбектерiндегi шиналық пакеттер және төсемдер арасындағы айырғыш тiректерi ретiнде термиялық қондырғылар үшін сiңбеген кернеуі 1-ден жоғары 1,6 кВ дейін асбестоцементтен, текстолит, шыны текстолит немесе жылуға шыдамды пластмассалардан жасалған қалып немесе (парақтар) тақта қолданылады. Негізделген жағдайларда қисынды жағдайларда бұл оқшаулау материалдарын кернеу 1 кВ-ге дейін болған кезде де қолдануға рұқсат етiледi. 500 дейiнгі кернеуде сіңдірілген ағашты (олифада пiсiрiлген) қолдануына рұқсат етiледi. Екпiндi өте қатты айнымалы жүктемесi бар электр пештерiнiң (қысымдар, төсем) тiректерi (0,5 - 20 Гц жұмыс iстейтiн токтың мәндерiнiң тербелiс жиiлiгiнiң жанында) вибрацияға шыдамды болуы керек.

Өнеркәсiптiк жиiлiгінің айнымалы тогы 1,5 kА және одан астам және үлкен-орташа және жоғарғы жиiлiктегі кез келген токтарға ток өткiзгiштердiң шиналық пакеті қысымының металдық бөлшектері ретiнде магнитті емес қаңылтыр болаттан жасалған П тәріздес қимасы бар профильді қолдануға болады. Сонымен қатар дәнекерленген профиль мен силумин бөлшектерін (ауыр көп жолақты пакеттерге арналған қысымдардан басқа) қолдануға рұқсат етіледі.

Қысу үшін магнитті емес хром никель, мыс-мырыш (жез) және басқа да балқымалардан жасалған болттар мен шегелер қолданылады.

Оқшаулауыш тiректер ретінде 1,6 кВ жоғары ток өткiзгiштер үшiн фарфор немесе шыны тiрек оқшаулауыштар қолданылуы керек, әрі өнеркәсіптік жиілігі 1,5 кА және одан әрі кез келген жоғарылатылған орташа және жоғары токтарда оқшаулағыштардың арматурасы алюминий болуы керек; шойын басы бар оқшаулағыштарды қолдануға ол алюминий қалқанмен қорғалған кезде немесе магнитi аз шойыннан жасалған кезде рұқсат етiледi.

Шина пакеттерінің полярлығы әртүрлі (фазалары әртүрлі) шиналар мен өндірістік үй-жайларда орналастырылатын электр термиялық қондырғылардың екінші ток өткізгіштерінің тікбұрышты немесе түтікті өткізгіштері арасындағы кептірілген оқшаулағыштың кедергісі, егер электр пештерінің жекелеген түрлері мен электр термиялық қондырғылар үшін стандарттарда немесе техникалық талаптарда өзгеше мәндер көзделмесе, осы Қағидалардың 5-қосымшасындағы 170-кестеде көрсетілгеннен аз болмауға тиіс.

Қысымдардың орындарындағы жұмыстың сенiмдiлiгін арттыру және оқшаулау кедергісінің нормаланған мәнін қамтамасыз ету жөніндегі қосымша шаралар ретінде екінші ток өткізгіштердің шиналарын қысылған жерлерінде қосымша оқшаулауыш лакпен немесе таспамен оқшаулауға, ал әртүрлi фазалар (әртүрлі полярлы) компенсаторларының арасында жылу және механикалық әсерге берік оқшаулауға жол беріледі.

1548. Айнымалы немесе тұрақты токты екiншi ток өткiзгiштiң қатты ток өткiзгiшінiң әртүрлi полярлы (әртүрлi фазалы) шиналарының арасындағы қашықтықтар (электр саңылауы) жарықта осы Қағидалардың 5-қосымшасының 171-кестесiнде көрcетiлгеннен кем болмауы керек.

1549. Тікелей әсер ететін кедергісі бар электр термиялық құрылғылардың, сондай-ақ қондырғыны өшірмей, өздігінен бірігетін қайта қосқышы бар қосарлы әсер ететін доғал пештердің қондырғылары орналасқан үй-жайларда қолданылатын көпірлі, аспалы, консольді және осыған ұқсас крандар мен тальдардың оқшаулау төсемелері болуы керек, олар қондырғының кернеулі элементтерінің жерге тиіп кетуін болдырмауы (көтергіш көлік тетіктерінің ілмегі немесе арқаны арқылы) керек. 1550. Жабдықты, аппаратты және электр термиялық қондырғының басқа да элементтерін

салқындататын су кәрізі салқындату жүйесінің жай-күйін бақылау мүмкіндігін ескере отырып салынуы керек.

Мынадай релелер орнатылады: сигналға жұмыс істейтін қысым, ағынды және температура (соңғы екеуі - су өзі салқындатылған элементтерден шыққанда). Салқындатқыш судың ағуы немесе қызуы авариялық бұзылуға әкелуі мүмкін болған кезде қондырғының автоматты түрде сөнуі қамтамасыз етілуге тиіс.

Сумен салқындату жүйесi – ашық (су құбырының желiсi немесе кәсiпорынның айналмалы сумен жабдықтау желiсі) немесе жабық (екi контурлы жылу алмастырғыштар), жеке немесе топтық – электр термиялық қондырғының стандарттарында немесе техникалық шарттарында көрcетiлген судың сапасына қойылатын талаптарды ескере отырып, таңдалуы керек. Жүйелерді таңдауда (цех, ғимарат)

кәсiпорынның сумен жабдықтауы және келтiрiлген шығын минимумы бойынша анықталатын өте үнемді нұсқаны таңдау шарттарына негізделу керек.

Егер жабдықтың стандарттарында немесе техникалық шарттарында басқа нормативтiк мәндер

мұндағы STi - пеш трансформатордың атаулы қуаты, МВА; Sk – «жалпы нүктедегі» ҚТ қуаты (доғал пештердің жалпы мақсаттағы электр желілеріне қосылған жеріне), МВА; n – доғал пештердің қосылатын қондырғыларының саны.

Бұл шарт орындалмаған жағдайда электр пешінің жұмысы тудыратын «жалпы нүктедегі» кернеудің құбылуы қолданыстағы стандарт мәндерінен аспағанын тексеру керек.

Стандарттың талаптары орындалмайтын болса, доғал болат балқыту пештерiнiң қондырғылары желі нүктесіне үлкен ҚТ қуатымен қосылады немесе кернеудің құбылу деңгейін төмендету бойынша іс-шараларды орындау қамтамасыз етіледі, нұсқаны техникалық-экономикалық негіздемеге байланысты таңдалады.

1557. Пайдаланылатын ҚТ болуы мүмкін доғал пештердiң қондырғыларында номиналды ток 3,5 еселік мәннен аспауға тиіс.

Қолдану кезiндегi қысқаша тұйықталулардың тогының түрткiлерi доғалы болат балқыту пештерiнiң қондырғыларында номиналды токтың 3,5-еселi мәнi асуы керек.

Егер қабылданған сұлбаға сәйкес олардың тұрақты жұмысы болса реакторлардың қысқаша тұйықталудың токтарының шектеулерi үшiн қолдануда балқыту процесінде олардың шунттау мүмкiндiгін ескеру керек.

1558. Доғалы пештердiң қондырғыларында (пеш трансформаторлық агрегаттары) пеш трансформаторлары үшiн қорғаудың келесi түрлерi ескерілуі керек:

1)лездiк әсердiң кез келген қуаттың трансформаторлары үшiн токтардың қолдану кезiндегi қысқаша тұйықталулар және ырғуларынан ток бойынша қондырғыларды қосынды салған (қысқаша тұйықталудың токтарынан) максимал ток қорғауы;

2)трансформатордың шамадан тыс жүктеуiнен қорғау.

Бұл қорғаудың орындаулары үшiн максимал ток релелерi, доғалы болат балқыту пештерiнiң қондырғыларындағы қолданылуы керек алақанның аясындай - тәуелдi мiнездемесi бар релелер ұсынылады.

Реле уақыттың мiнездеме және шыдамдары қолдану кезiндегi қысқаша тұйықталулар электродтардың көтеруi және пеш сөндiргiштер шеттедi тек қана дұрыс емес реттеуiште бөлiнiп қалу үшiн пеш электродтарының көтеруiнiң автоматты реттеуiштерiнiң әсердiң жылдамдығының есепке алуымен сайлануы керек. Шамадан тыс жүктеуден қорғау сигнал және ажыратуға уақыттың әртүрлi шыдамдарымен жұмыс iстеуi керек;

3)газды пеш трансформаторларының қорғауы. Ол екпiндi жүктемесi бар пештердiң барлық қондырғыларының олардың қуатынан тәуелсiздігі үшiн ескерiлуi керек, қалыпты жүктемесi бар пештердiң қондырғылары үшiн - жүктемемен кернеудiң баспалдақтарының ауыстырып қосқышының пеш трансформаторында болған жағдайда, өзге қондырғылар үшiн - 764-шi тарауға сәйкес, егер бұл үлкен жерге тұйықталған токтары бар желiнiң жұмыс жағдайлары бойынша керек болса;

4)егер жұмыс тараптары соны талап ететін болса, жердегi бiр фаза тұйықталуларынан қорғау;

5)барынша мүмкiн температураның табысы бойынша сигналға әсермен температуралық нұсқағыштары және ажыратуға оның асып кетуiнде;

6)майдың ықтиярсыз таралуы бар пеш трансформаторының сумен салқындатуы және суды жағдайдағы сигналға әсерi бар пеш трансформатордың салқындату жүйесiндегi майдың таралуы және судың нұсқағыштары.

1559. Доғалы пештердiң қондырғылары белсендi және активті тұтынылатын электр энергиясын бақылау үшiн өлшегiш аспаптармен, сондай-ақ технологиялық процесті бақылау үшiн құралдармен жабдықталуы тиіс.

Амперметрлер тиiстi қайта тиеу шәкiлдер алуы керек.

Бiр фаза пеш трансформаторлары бар доғалы руднотермика пештердiң қондырғыларында трансформатордың фаза токтарының өлшемi үшiн құралдар, сонымен бiрге электродтардағы өлшем және токтардың тiркеуi үшiн құралдар бекiтiлуi керек. Доғалы болат балқыту пештерiнiң қондырғыларында жүктеменiң 30-минуттық максимум есепке алатын құралдар орнату ұсынылады.