Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Слепни
.pdf
Азрет
. Сора, кюн сайын кёзюнге къарап:
«Ибрагим,
жигитден не хапар?», –
деп, соруу эте, къачаннга дери
. Аман хапарны айтыргъа тап заман болмайды,
. Мени сартын, жукъ да сезмей
. Билеме. Кёпге тёзе келгенди ол. Бу
къыйынлыкъ да басып тургъанын билсе, кётюраллыкъ
къояйыкъ, ол кеси къуру тюшлеринде билсе да, билмей
. Тюшлеринде билмесе да, письмо
келмегенинден да билликди. Аны ючюн дейбиз ансы,
. Письмо келирин мен
жазарыкъды
. Къайда да кишиге жукъ сагъынмагъыз. Жукъ
121
турлукъду?
Ибрагим.Сиз, таматала… айтып…
Иммолат
Ибрагим.
Ибрагим (бир кесекден)
турургъа керекди ол. Къаллай бирни жашап турса да.
Азрет. Ол дегенинг?
Иммолат. Элни, уллусу-гитчеси да жашырып турабыз.
Азрет. Хау. Эл басынып турады.
Ибрагим
тюйюлдю.
Азрет. Сюйсенг – билдирейик, Ибрагим, сюймесенг –
къаллыкъ тюйюлдю.
Иммолат
билмей тургъанындан игиси уа жокъ эди.
Азрет. Иммолат айтхан тюздю...
Ибрагим (экисинедакезиукъарай)
бойнума алама. Къалгъан затдан билмесин ансы.
Иммолат. Нечик дейсе, Ибрагим? Айыралмадым?
Азрет. Ой юйюнг бла, жашны атындан кеси
къагъыт.
Ибрагим
айтхандан Аллах сакъласын.
Азрет. Аллах, сен кеч бизни.
Къартлакетедиле.Жазыучу
блаСюлеменчыгъадыла.
Жазыучу(тынгылаптуруп).
Кюнортагъа дери олтургъан
нумдан тепмей. Ибрагим эслемей эди мени. Эслей
эсе да, жукъ айтмады. Эринлерин къаты къысып, столда
къагъыт къалау бла кюреше эди. Мен эшикге чыкъгъанлай,
ды. Элни ичи бла барама, тохтаусуз
жиляп. Жауун жауа тургъанлай, жилягъанны бир тап заты
барды: бетингде тёнгереп баргъан жилямукъла,
тамычылагъа ушап, жилягъанынгы киши эслеяллыкъ
тюйюлдю. Тирменнге къайтама. Къабыргъасында къачан
гъан мюйюзлени орунунда тот
Кюмюш Акка сууукъ юйюнде намаз эте турады.
тилеклери. Кёп,
аз эсе да, бир тилеги уа ишексиз барды: «Аллах, жангыз
122
эдим, ору
жауун жаууп башла
эсе да, алтынча, саргъал
чюйню саргъалып тургъанын кёреме.
Сюлементотчюйболгъанжергемудахкъарайды,
жилямукъларыбара.СораКюмюшАкканытерезесине
жанлайды.
Сюлемен.
Тилек да тилейди. Кёп болур аны Аллахдан
баламы тукъум эт!», – деп...
Тёртюнчюсурат
Ахматныписьмосу
Жазыучу. Къаяны сууугъу жууукъдан жууукъ келе эди.
Тирмен ишмелейди. Ишлемесе да, эллиле кёп келедиле бери
Кюмюш Ак
каны кёре. Мен да кюн сайын келеме.
Акъыртынчыкъ кирип, Кюмюш Акканы жатхан оруну
къатында гитче тапчанчыкъда олтурама. Кёбюсюнде
тынгылап турабыз Кюмюш Акка да, мен да. Кёп сёлешгенбиз
экибиз да. Ол да, мен да бир-
бирибизге айтырыбызны айтып
Жашчыкъ, эшик аллына да бир чыгъар эдим. Ким
(гулоч таягъына таяна, тирменден чыгъады,
сау
Мажалма, Аллахха шукур! Эллилерим, сиз барыгъыз
ы, мажал эсенг, Акка, гулоч таякъчыкъны
Да не этейим, Сюлемен,
эй...
къарындашы болгъан къарындашына, эгечи болгъан
Сен мени
123
бошагъанбыз.
Акка.
биледи, энди…
Сюлемен.Игиди, Акка. Болушайым.
Акка
къарыусузду. Сюлемен анга болушады). Ай, балам,
къаллыкъ.
Сюлемен. Энди ишлерикмисе? Мажалмыса, Акка?
Акка.
да аякъ юсюме салдыгъыз. Къурман болайым сизге.
Сюлемен. Хы-
нек алгъанса?
Акка (ныгъыш ташха чёгеди).
жаным? Къартма, бир затха таянмасам, аумай къалай
чыдайым? (Сабыр, терен сагъышлы.) Оу-эй, оу-
эгечине, жашы болгъан… Мен а кимге таянайым? Кетдиле.
Сюлемен(жанынаолтурады,мудах). Манга, мен а?
Акка (аны башын сылай). Тюз айтаса, балам.
таянчагъым. Сер къартны айтханына эс бурма.
Экисидаты
нгылаунубасыпкёполтурадыла.
Кюмюш
Акка,жанхуржунунданписьможоккунучыгъарып,
Акка, онбеш
Ол онбеш письмону хар бирин бешишер кере
окъугъан болур эдим. Ал кезиуде къыйналып окъуй эдим,
бир харфны бирине кючден тагъа. Артда аланы азбар билип
эдим да, абыннган, зат этмей, бек сыйдам бардыра
эдим. Кюмюш Аккагъа кётюрмей эдим кёзлерими. Ол да,
сайын бир затха сейирсине
ни
болмагъан Кюмюш Акка ол письмоланы Ахматны аты бла
муккур Ибрагим жазгъанын? Аны юсюнден кёп сагъыш эте,
бирледе жиляп, кертисин айтып къоярым келеди, алай а
«Мени багъалы, сыйлы атам эм эллилерим! Не
л, журт да? Саулугъунг нечикди, Акка, аякъ
юсюнгдемисе? Манга жарсып турма. Хар нем да аламатды.
Къыралыбызгъа къуллукъ эте, къанлы жау бла къазауатны
тохтатмай бардырабыз. Фашист башкеслени ууатып, хорлам
сып,
къайгъы этип турма. Сени, эллилерими да бетлерин жерге
124
тынгылагъанынбузмай,Сюлеменнгеузатады.
Сюлемен (къызыл бусхулчукъну теше).
письмодан бюгюн къайсын окъуюм?
Акка(мудах). Къайсысын сюйсенг да окъу, балам.
Сюлемен.Ма, муну окъуюм.
Жазыучу.
бошагъан
манга къарамай, эсин ийип, кёзлерин жабып тынгылайды.
Хар письмоланы окъугъан
эдим: къалай билялмайды, къалай сезалмайды билмеге
биркеси-кесими тыяма.
Сюлемен.
эте турасыз, э
бизни болуруна чексиз ийнанабыз. Акка, хаманда жар
къаратмам! Антым, толу ийнаныгъыз сиз манга! Атам, санга
тансыкъдан башха къыйынлыгъым жокъду. Мени
жарсытхан, къайгъыртхан да сенсе... Жангызса... тирменинг
нечикди, жетишаламыса? Ишлеймиди? Сюле
меннге хаманда
жазып айтама, жокълагъанлай тур Акканы деп. Ол а,
жокълайма деп жазады. Кесинги сакъларгъа кюреш, атам!
саламат къайтырма. Хайда, къууанч
бла кёрюшейик, мени багъалы, сюйген да атам! Аккам! Сау
да уллу къызыу салам айт. Бютюн
Машаллах, балам. Кёр аны,
). Бош, бош, Акка! Немеди.
. Тансыкъ болгъанмамы дейсе? Жиляма, балам. Мен
да болгъанма тансыкъ. Кёресе, жилямайма да! Жигер бол,
Тансыкъ болгъанмамы дейсе? Мен да болгъанма.
125
Аллах буюрса мен да сау-
къал! Эллилерими барына
да Сюлеменнге! Жашынг Ахмат».
Кёпзаманнытынгылаптуруп,Сюлемен,кёзжашларын
сюрте,письмоланыАккагъаузатады.
Акка (письмоланы ала).
жилягъан а нек этесе, сен уллу? Ай, хомух!
Сюлемен(биржанынабурулуп
Ахматха тансыкъ болгъанма.
Акка
хомух болма, Сюлемен, кёлсюзлюк этме.
Сюлемен. Тохтадым. Ма, энди жилямайма, Акка.
Акка. Алай эт, сен ариу, сен акъыллы...
Акка,кёзлеринкъысып,бирзатлашыбырдайды.Сюлемен
сёзкъошмайды.Аккакеси-кесибламы,Ахматбламы
сёлешеди,ангылагъанкъыйынды.
Акка.
Кёрюрге сюймей турмагъанма. Жатхан алты кюнюм алты
жылча кёрюннгенди, оллахий. Ненгди аургъанынгмы дейсе?
Тейри, сау жерим жокъду. Артыкъсыз да белим бек
къыйнайды, юзюлюп баргъанча болады. Жанымдан умут
юзюп бошагъан эдим, энди къобалмазма деп. Къоймайдыла
къопмасам. Къоп дейдиле кёре ке
лгенле. Ёлме, дейдиле,
а, дейдиле. Тюзюн айтсам, жашагъаным боллукъ
эди, барыны да артында къалгъанма кесим жангыз. Азды
жашагъанынг, дейдиле, тапханларын ташыйдыла, аууз
къабынларын манга къапдырадыла. Жауму дейсе, балмы
ейсе, манга келтирип кюрешмегенлери
жокъду. Бу къыйын заманда аллай бир затны да къайдан
126
жаша энтт
дейсе, къозу этми д
табадыламы, дейсе? Ант этдир, билмейме.
Биркесекниэкисидатынгылаполтурадыла.Акка
тынгысызболабашлайды.
Сюлемен. Акка, кел, ашырайым.
Кетедиле.
СахнагъаАхматишлеген,агъачсуратныкёкюрегине
къысып,къуужырайта,Баблиначыгъады.
Баблина.
Ой, сен кетгенли тюрленнгенди битеу табийгъат.
Башха тюрлю кёрюнеди манга хар бир зат.
Шоркъулдамай, шууулдамай барады суу,
Тёгерекге къарайма да, тёгерек
къуу
-
шуу,
Кёрюнелле тау кёлле да мутхуз эм сай,
ды.
Терезелери Къобаннга айланыпдыла. Аладан къарасанг,
тирмен ариу кёрюнеди. Ненча кере къарагъан болур ол
терезелеге Ахмат? Киши да санамагъанды, киши да
билмейди. Баблина билмей эсе... Кеси уа къаллай бир кере
таба? Ненча
кере кёрген болур, алай къарап, Ахматны бир суугъа тюшюп
баргъанын, бир машок кётюрюп тургъанын, бир отун жара
тургъанын. Бир бири кёзюнде ёсгендиле Баблина бла Ахмат.
127
Толмагъанлай тургъанча кёкде да ай.
Ташхачёгюп,къоюнунданбирбусхулбыстырчыкъланы
чыгъарып,гинжиникъыппаэтеди,аныкёкюрегинекъысып,
жиляйды,жырлайды.
Жазыучу.Азретни юйю къапхакъ башында салыннган
къарагъан болур Баблина терезеледен тирмен
Къараялмайды энди тирмен таба Баблина.
Сюлемен,юйюнекъайтыпбара,Баблинаныэслейди.Аны
табабарыргъаблабармазгъабилмей,абызырап,сиреледи.
Баблина.Сен кетгенли ахсынады насып узакъдан,
Кёзюме къараялмайла таула мудахдан.
Къара суула къайнамайын чыгъалла жерден,
Къанат къакъмайын учады къуш уядан,
Сен кетгенли нюр кетгенди дуниядан...
128
Сюлемен,тезалмай,Баблинагъажанлайды.Оланы
къолундагинжиниэслейди.Кёзлериангакетип,жилярыгъы
келеди.Баблина,Сюлеменникъучакълап,жиляйды.Жыр
айта,кетедилеэкисида.
Жазыучу(мудах,ызларынданкъарай).
Ай тёгюлген акъ таулагъа къарап,
Узун къара чачын энишге ийип,
Къырлагъа жатханда кече ара,
Шош болгъанды атасыны юйю…
Билеме – кёбюсюн бу жырланы
Этгенди тауланы къуу къызы.
Бушуу кюнлеринде кёп жылланы
Къыш кечелери болгъанда узун.
Мен ол жырлагъа тынгылагъанда,
Кёреме мудах къара кёзлени.
Атлыла бара тау тарларында,
Къыш кечелери болгъанда узун.
Мен ол жырлагъа тынгылагъанда, Кёреме
мудах къара кёзлени.
Атлыла бара тау тарларында,
Къарла акълыгъы
–
бийик кезледе.
Урушда батыр ёледи, жетип
къараганынданкёзюналмай,кёптуруп,биринденбирине
129
Жашаууну ахыр сагъатына.
Къаны жангы кырдыкны жибитип,
Анасы къарамаз сыфатына.
Кюнде жылтырай таула къарлары,
Уруш тауушу, къылыч тауушу.
Башлагъа башлыкъ байлап, аууп
Келгенле. Къан жугъу ауушу…
Бешинчисурат
КюмюшАкканыахыржолу
Тирменчархбурулмайды.Кесиаллынакъымылдай,аз-аз
чыкъырдайды.Элникъарты,жашыдатирменаллындадыла.
БиркесекденИммолат,КюмюшАкканыкъойнунаалып,
тирменденчыгъады.Ныгъышташюсюндежамычыгъа
жатдырадыла.КюмюшАккакъарыусузду.Ол,кёкгекъарап
туруп,айтады.
Акка.Бюгюн кюн ариуду, жылыды, жарыкъды, жайгъы
кюннге ушайды. Кёк кирсизди.
Эллилеринибетлеринигикёрюпкъояйымдегенча,бир
кёче, ти
рменде тохтатады къарамын. Ибрагимни ауазы
узакъданэшитиледи.
Акка, Акка,
балангдан!
Кёп бармай тюбеширикбиз, дейди.
рыуу болгъанны жыйып, Ибрагимни
Сау бол, алтыным, Ибрагим. Ахматны
жашауу санга къалсын. Билеме Ахмат къайда болгъанын,
ау болугъуз. Билеме,
жашым, будай бюртюклей, бурула тургъан тирмен ташланы
тюз арасына тюшгенин. Ауурдула ташла, кёпню эзерикдиле
. Ыразыма. Элим, журтум, сау болугъуз.
Къолугъуздан келсе, жашларыбыз тёкген къанны бир
130
Ибрагим (къолунда письмосу бла киреди).
тынгыла манга... Энтта письмо келгенди Ахмат
Тынч-эсенме, дейди.
(Шош.) Тынгыла, окъуюм.
Акка (къа
къучакълайды).
кёп турмай тюбеширикбиз.
Ибрагим (абызырап). Кеч мени, Акка, терслик мендеди.
Айталмадым.
Акка. Билеме, жаным, жамауат, с
тохтагъынчы. Женгил тохтатсын Аллах аланы.
Эллиле,сейиргекъалып,армауболупсюеледиле.
Азрет. Сора сен… билип тургъанса, сезип?
Зухура(кёзжашларынсюрте). Биз а сенден жашырып.
Иммолат. Акка биз… эл, журт бла…
Азрет. Сени къыйнамайыкъ деген муратда.
Акка
тамчысын къайтармай къоймагъыз жаугъа. Замансыз
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]