Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Слепни
.pdf
Ибрагим
. Хапар аламат, игиди...
Азрет. Нек тынгылайса да сора?
111
Сюлемен. Айт муну, кимгедиле письмола?
Ибрагим(письмоланыартмакъданчыгъарады). Ма, юч
къагъыт. Юч письмо келгенди.
Кюлеш. Кимге?
Барысыда«Кимге?»,«Кимден?»,–депкъычырадыла.
Ибрагим. Сабыр болугъуз! (Шошаядыла.) Ахыяны
жашы бла солакъай Идрисден.
Сюлемен. Ючюнчюсю уа?
Ибрагим. Ючюнчюсю уа санга, Сюлемен! Ахматдан!
Азрет.Ибрагим, Ахыяны жашыны письмосун бери узат,
мен элте барайым. Къоншуму къууандырайым!..
Ибрагим(письмонуузата). Ма, тапдырырса къоншунга.
Кюлеш. Идрислагъа мен жетдирип, сюйюнчю алайым!
Ибрагим(Кюлешгебереди). Алай эт, Кюлеш.
Сюлемен. Ибрагим, бер письмому!
Ибрагим(хыйла). Кёр муну! Сюйюнчюнг а?!
Сюлемен. Не десенг да берирме! Кюмюш Акканы бир
къууандырайым. (Баблинагъакъарап,кёзкъысады.)
Ибрагим. Сюлемен, тепсе! Тепсемесенг берлик тюйюлме!
Хайда!
Сюлемен(тепсейди). Осса! Ори-ора осса-а!
Ибрагим(биркесекден,ыразыбола). Машаллах! Аперим!
Ма, письмонгу! (Береди.) Болду, болду, энди жокъду,
къадалмагъыз!.. Экинчи жол. (Кетеди.)
СюлеменблаБаблинаданкъалгъанлааныызындан
кетедиле.
Мен да тепсемесем унарыкъ
. Хар жолданмы сюйюнчю берип турлукъма?
Сюйюнчюнге,
Хау,
адам тюйюлме. Менден аман зат болмаз. Ахмат да алай
. Алты письмо жазады ол муну бла манга. Мени
атымы хаман да конвертде жазады, сени атынг а беш
г
Сюе болурса, хау сюе эсенг,
Туугъан
къарындашымдан башха кёрмейме, Аллах шагъатды. Элде
112
Баблина(терк). Сюлемен, берчи терк письмону.
Сюлемен (письмонукъолундаойната). Сюйюнчю
бергинчи окъурукь тюйюлсе.
Баблина. Кёр аны…
тюйюлмюсе?
Сюлемен. Сюйюнчю, сюйюнчю!..
Баблина
Сюлемен, ойнама, аман зат, ачыуландыраса.
Сюлемен (тёгерегинде чабады).
къарындашынг Хызырни хайнугун берирмисе?
Баблина(кёлюкъалып). Адам тюйюлсе, Сюлемен.
Сюлемен.Охо, охо. Ма, окъу! Мен бош алай, ойнап.
айтып тура болур.
Баблина(къууанып,письмонукёкюрегинекъысып).
Айтмайды аман Ахмат. Ол санга бек ыразыды.
Сюлемен
письмода онжети кере жазылыпды.
Баблина. Сюлемен, кёлюнгю къалдырма манга. Кесин
билесе къалай сюйгеними сени.
Сюлемен(кёлкъалдыкибик).
ма былайчыгъыма уппачыкъ этчи.
Баблина (жыягъындан уппа эте).
сенден сюйгеним жокъду.
Сюлемен
. Элде да,
Къарачайда да сенден ариу жокъду!
Баблина. Уялтма мени.
. Сенден ариу жокъду. Ахмат бла Баблинаны
луп эсе да, арада келечилери мен
эдим. Письмо манга аталып, жазылгъан а Баблинагъа эте
бири
бошалмайды. Кёп жаш
кетгенди ары, бери бири да къайтмагъанды. Хар эрттен
сайын почтаны аллын эл басады. Жангы хапар сакълайдыла
къзауатда жашладан. Кюмюш Акка да барады хар кюн сайын
ары. Къартланы ичинде намазгъа деричин кюн турушда
мен таба атлайды. Почтаны алгъан
да, чачхан да, аскерде жашлагъа письмо жазгъан да, келген
113
Сюлемен. Мен Ахматны сёзлерин айтама, Баблина.
Баблина. Билеме. (Уялыпкъачады.)
Сюлемен(ызынданкъарай). Сенден ариу жокъду...
Жазыучу
араларында сёз тауусу
эди.
Экинчисурат
Гитлергеписьмо
Ныгъышдакъартлаолтурадыла,мудахдыла,
тынгысыздыла.
Жазыучу. Къач келгенди. Тизилип барадыла бир-
ызындан мутхуз кюнле. Къазауат
олтуруп, кюнортада тир
письмону окъуп, магъанасын айтхан да Ибрагимди.
Ибрагим сабийлигинден муккурду. Эки къолу, эки узун
буту болмаса, тёммеги танылмайды аны. Элни насыбына,
заманы
нда окъуп, билим алгъанды да, эллилени
жумушларына тохтаусуз жарайды. Почта жабылса,
юч письмо
болмаз аны. Бир кюн, къартла бары да
жыйылып, Ибрагимге письмо жаздырадыла. Сейир письмоду
кёзюм, бюгюн да бир
къыйналмасанг болмайды... Кесинг кёресе, къазауатны
тохтар мураты жокъду. Биз сюйгенча болмайды.
Къолубуздан келсе, бир мадар этер эдик аны аягъын
байларча. Не этейик, аллай мадар жокъ. Алай
ъойнубузгъа сугъуп,
. Амал барды! Биз барыбыз да сёлеше
келип, герман аскерни эм таматасы Итлер налатха бир
гу деп, ол
) Сен кёпню кёргенсе,
кёп билесе, окъумагъан китабынг жокъду. Биз айтханнга да
тынгылап, кесинг да къошуп, тап жарашдырып жазсанг, ким
биледи, жарап къалса уа? Бизни сёзлерибизни эшитгенлей,
. Жарамаса да, къалыр. Не этерикбиз?! Алай,
114
Ибрагимни юйюнде излеп табадыла. Экижазмагъан кюню оза
ол...
Акка. Ибрагим, жаным-
болгъанлыкъгъа, эки къолубузну к
чыдап туралмабыз.
Ибрагим. Не этейик, Акка? Айт.
Азрет (ачылу)
къагъыт ийип кёрюрмек, тохтат бу чотун
акъылгъа келгенбиз!
Акка. Сабыр бол, Азрет! (Ибрагимге.
ол налатны мыйысына акъыл кирип къалса, дейбиз.
Иммолат
болса да бир кёрейик.
Ибрагим
(къартланы умутлу кёзлерине къарап,
почтальон артмагъындан, тетрадь бла карандашны
чыгъара). Айтханыгъызны жазайым. Не дейсиз?
ыралда салам
къалай берилегенинден хапарлы тюйюлбюз. Алай адепден,
ыздан, къылыкъдан а бир жукъ ангылай келгенбиз. Аны
себепли, узакъ соза турмай, жумушубузну билдирейик да,
сен а жууап бер. Итлер, ким да сюеди туугъан жерин, биз да
ндан кёлюнг чыгъып, бизникине
сугъанакълыкъ этгенинги кечалмайбыз. Кесинги журтунгу
сууу татыусуз кёрюнюп, бизники аламат кёрюннген
эсе, угъайыбыз жокъду анга да. Кел, бизге конакъ бол да,
жаша, сюйген жерингде юй да сал. Этген аманлыкъларынгы,
атха дери чекдирген азабынгы да кечерге сёз
Акка, бу къан ауузлу боллукъ бла асыры ариу
Да, къаты сёзле айтып, бютюн да чамландырып
Да юйю къурусун андан да бек чамланыб а,
этерикди? Элде жаш аты болгъан битеу
Хо, алай дей эсегиз. Ибрагим, жаным, жангы
Итлер, тонгуз урлугъу боллукъ! Сен кимге баш
деп келеди кёлюбюзге.
Таулада жер аз эсе да, аны ючюн эр кишиле жанларын бере
келгендиле. Керек болгъанда, тиширыула да тургъандыла
115
Акка. Жаз, Ибрагим... Итлер, биз сизни къ
сюебиз аны. Алай, сен а
жери-
бусагъ
беребиз…
Азрет.
селешгенча кёрюнмеймиди?
Акка.
къойсагъ а?
Иммолат.
мындан сора не
къазауатда, биз, тиширыула, сабийле бла къалып.
Акка.
къагъыт ал! Айтыгъыз сора, Азрет, Иммолат.
Азрет.
кётюргенинги биле болмазса
ала бла бирге. Бизни жерибизге, кёплени кёзлери къарап,
ёшюн ургъандыла, алай былайлада жашау этер ючюн, таулу
болургъ
а керекди, тауну халин, къылылгъын билирге... Сен
ойлап этген болурмуса бу ишинги? Бизни жашла орамда
Акка тюз айтады, чамландырмайыкъ ол
лешесиз. Биз да
Былайда ишни башы кючде болмаз, тюз сёзле
табаргъа керекбиз. Намысыбызны да тюшюрмей, ол отда
Жаза келе да, къартла
жаратмасала, жазгъанын жырта да,
жангыдан башлай, Ибрагим тетрадын бошаргъа жетдирген
ла иги танг
бирлери асыры
асыры
жумушакъ болуп, Гитлерге жалыннганнга ушап,
бирлери асыры къаты, асыры хыны болуп, Гитлерни
къоркъутханнга ушап, бары да жараусузгъа, магъанасызгъа
тергелип, атылгъандыла жерге. Эм артында, танг аласында
айтылгъан
Итлер, буюрулмагъанны киши
да къабып жуталмайды. Бир адамны насыбы, бир адамны
116
атылып турмай эдиле…
Акка.Азрет, Азрет, сабыр бол. Не десек да, ол…
Иммолат.
телини.
Азрет. Сиз асыры анга жалынып сё
кючюбюзню кёргюзтейик.
Иммолат.
кюерикни да бютюн да бек ачыуландырмай.
Жазыучу(сахнаныаллынакелип).
кеслери жаздыргъанны
эди. Жерде, мюйюшде атылгъан къагъыт жуммак
къалау болгъан эди.
Аланы бир бирлери асыры узун, биркъысха кёрюнюп, бир-бирлеринде айтылгъан сёзле
бир-
бир письмо тиийишлиге саналгъан эди. Анда
сёзлени магъанасы къысхача былай эди:
Акка (сабыр, сагъышлы).
жери-сууу башхагъа буюрулмайды. Кесинги жерингде
изле насыбынгы. Къайтма
къой
жашларыбызны, къач
аннга
дери кёрюрге кюсеп турлукъдула анала балаларын?
. Алай болмай эндиге дери жюрюген жолунг бла
жюрюр умутунг бар эсе, жангыласа. Нек дегенде, кесинг
сагъыш эт: биринчиси, сен залим болгъанлыкъгъа, биз да
да тургъанны
ла туууп, аллынга
. Ючюнчюсю, биз къалай болсакъ да,
Германияны, сени къыралынгы жашлары, сени айтханынгы
кюн да сампаллагъа къадалып турурларына
сенек
кюсерикди къоллары. Айтханыбызны ангыла да, тохтат
къазауатынгы. Къаргъатма кесинги аналагъа: кёп
. Кесинг билирге керексе, не уллу болса да, арты
болмагъан уруш болмагъанды. Тилейбиз, алай этмесенг,
хыры кесинге тапсыз болурун кёзюнге кёргюзт. Муну бла
бошайбыз. Къартланы сёзлери жанынга тиймесин. Къартла
айтханнга тынгылагъынланы Аллах да сокъурандырмайды.
й,
аз
билсе да Ибрагим, ол письмону Гитлер таба не женгил
117
Азрет
бурнубуз бла суу ичмейбиз. Экинчиси, аллынг
барын къырсанг да, дагъыда башха
турлукъдула.
Иммолат
этип, кечеишеклибиз. Ала да адам инсан болурла, чалгъы-
къаргъышны бири жетмей къалмайды.
Акка
а
Сёзюбюзге къулакъ салырса деп, ышанып сакълайбыз.
Жазыучу. Къартла айтхан ауурлукъ, жерге тюшме
Ибрагимни муккур сыртына тюшген эди бары да. Кёп-
жюрюген почта элтмезин да ишексиз биле эди.
Ючюнчюсурат
Бушуукюйю
Хауада къач сууукълукъ сезиледи. Почт
аны аллында эр
тынгылайдыла.
сир
къатып. Кюмюш Акка алайда кёрюнмейди. Ибрагим, гитче,
тёрткюлкъагъытчыкъныэкикъолублажийиргениптутуп,
анга къарайды. Сюлемен да, аны кёзюне битип, сёз айтмай,
бири бла
муш эте, сёзлерин айыргъан къыйынды. Бир жанына
май.
Зухура, нартюх бюртюклени бир жерге жая да бёле, бир
е жая да бёле, ауузу да тохтаусуз бир затланы
мутхуз бола барадыла. Сора,
жилямукъладан тола башлагъан кёзлерин кёкге кётюрюп,
Аллах, сюйген къулунгу жанына жаннетинги
118
кишиле, жыйылып, башларын энишге ийип,
Кими – чалманнга таянып, кими – жерге чёгюп, кими –
жюрегикъатыуруп,анданарынеболлугъунсакълайды.
Тиширыула да жыйыла башлайдыла. Бирихушжокку жыйылып, таш саладыла, эшитгенлерине ийнан
жерг
шыбырдай, кёзлери мутхуздан-
тилейди.
Зухура.
эшиклерин ач.
Тиширыуласарнапбашлайдыла.
Зухура.
Кёзюмю жарыгъы, жанымы тутуругъу,
Жигит эди кёзюнг, сакъ эди къулагъынг,
Тау бышында къуш баланы кёре эди кёзлеринг,
Тюшген чап
ы
ракъны эшите эди къулагъынг.
Тиширыула.
119
Кёралмадынг жюрегинге учуп келген ачы окъну.
Ой-эй, оу-эй, кёралмадынг окъну.
Зухура.
Эшитмединг къоргъашинни сызгъыргъанын,
Къалгъанды ёлюгюнг узакъ тюзде-е.
Келмейди кючюбюзден ёлюгюнгю табып,
Ой, арабызгъа, арабызгъа алыргъа-а.
Тиширыула.
Ой, арабызгъа, арабызгъа алыргъа-а.
Ой, кийиндирмейбиз кебин субай санларынга.
Ой, жабалмайбыз къолубуз бла кёзлеринги.
Зухура.
Жатаса узакъ тюзде, жукъ эшитмей, кёрмей,
Жарлы атанг къайтыр кюнюнгю сакълайды.
Ашыгъады, кюсейди, сен сау-эсен къайтып,
Арбазда къууанч кюнню атарын кюсейди.
Тиширыула.
«Сакълама, Акка», деп айталмайбыз,
Боллукъ тюйюлдю аллай кюн деялмайбыз,
деялмайбыз.
Ким айтыр анга жулдузунг
жукълагъанды деп?
Нарат терек аугъанды, ёлгенди деп?..
Зухура.
Ой, татлы шоркъа къуругъанды деп,
Ой, алтын сауут сыннганды деп.
Тиширыула.
Ой, Ахматны жанын алгъанча, алынсын жанынг.
. Жашыргъандан хайыр жокъду, аланла. Къалай
билдирейик? Кеси да сууукъ чапдыргъан болур ансы, Акка
жатыпды. Аллах айтып, игиге айланып, бизни бла
. Керти алай, бир кюн жашыр, эки кюн жашыр,
кёзюм,
Оллахий, айталлыкъ тюйюлме,
Иммолат! Аузуму ачаллыкъ тюйюлме. Танг ауруп да тура эсе
олса да, билдираллыкъ
120
Сау элни къууанчын къурутдунг, къурусун журтунг.
Жиляу кирди той-оюн боллукъ арбазгъа.
Жиляуунг этилсин, тилейбиз уллу Аллахдан...
Юй боллукъ эди, тукъум боллукъ эди Ахмат.
Айталмайбыз жукъ да Аккагъа,
Сени жанынгы алгъан мурдаргъа айтабыз сёзюбюзню:
«Къуу боллукъ налат, санга уллу Аллахдан
Мычымасын ёлюмюнг,
Тилейбиз уллу Аллахдан, терк жетсин».
Тиширыула,жиляу-сыйытэте,кетедиле.Къартла
къайгъылы,бушуу-бушманолтурадыла.
Азрет
ныгъышда олтура башласа, не айтырыкъбыз?
Иммолат
хаман жашырып къалай турайыкъ, Ибрагим?
Ибрагим. Сора не этейик? Айтыгъыз?
Иммолат. Къалай этсенг да, Ибрагим, жаным-
ишни ачыкъ этерге керек болур.
Ибрагим (терк).
Кюмюш Акка бютюн да. Алай, ёре б
тюйюлме.
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]