Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Русский язык и культура речи. Курс лекций

.pdf
Скачиваний:
1
Добавлен:
07.09.2026
Размер:
1 Мб
Скачать
☆
ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ
РОССИЙСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ
УНИВЕРСИТЕТ ПРАВОСУДИЯ
Б А
И.Г. Брадецкая
Н.Ю. Соловьева
РУССКИЙ ЯЗЫК
И КУЛЬТУРА РЕЧИ
Курс лекций
К А Л А В Р
И
А
Москва
2022
Т
 808.5  81.2; 83.7
 87  60
Авторы:
Брадецкая Ирина Геннадьевна,        ,   , ;
Соловьева Наталья Юрьевна,        ,  , 
Рецензенты:
Ерохина Е.Л., .         ,   , ;
Горностаева Л.Г.,    -  ,  , .
Брадецкая И.Г., Соловьева Н.Ю.
 87  60
    :  . — .: , 2022. — 156. ( : -  () : op.raj.ru)
ISBN 978-5-93916-956-1
   «    »       ,  ­ .      ­  ,      .
            ;    ,   ,   .
   «».
©  .., 2022 ©  .., 2022 ©  
ISBN 978-5-93916-956-1
 , 2022
Содержание
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
Лекция 1. Культура. Язык. Речь
1.1.      . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.2. : , ,  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
1.3. :  .   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
Лекция 2. Нормированность какмеханизм культуры речи
2.1.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
2.1.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21
2.3.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.4.      . . . . . . . . . . . . . . . . . .25
2.5.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
2.6.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
Лекция 3. Лексикология. Лексические нормы
3.1.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
3.2.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3.3.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
3.4.     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38
3.5.      . . . . . . . . . . . . . 43
3.6.  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .45
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
Лекция 4. Русская фразеология ивыразительность речи
4.1.  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
4.2.   :   . . . . 50
4.3.  :   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.4.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.5.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.6.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.7.   .  . . . . 61
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
Лекция 5. Грамматические нормы русской речи
5.1.    .
   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
5.2.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .67
5.3.      . . . . 68
3
Русский язык и культура речи
5.4.     
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
5.5.     
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
Лекция 6. Синтаксические нормы икультура речи
6.1.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
6.2.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
6.3.     ,   . . . . 81
6.4.     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83
6.5.  
 
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
6.6.     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
6.7.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
Лекция 7. Коммуникативные нормы
7.1.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91
7.2.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
7.3.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .96
7.4.  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99
7.5.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .101
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
Лекция 8. Функциональные стили русского языка
8.1.  .   . . . . . . . . . . . . . . . . . . .105
8.2.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
8.3.  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107
8.4.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
8.5.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
8.6. -  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .114
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
Лекция 9. Деловая риторика. Деловые переговоры. Деловые совещания
9.1.     . 
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .117
9.2.    , , ,
  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
9.3.     . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
9.4.  , ,  . . . . . . . . . . . . . . . . . . .121
9.5.  .  . 
    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
4
Содержание
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .128
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
Лекция 10. Юридическая лингвистика
10.1.     . . . . . . . .131
10.2.   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134
10.3.   .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .139
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
Краткий словарь терминов. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
Ключи ктестам . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
Перечень таблиц и схем
 1.      . . . . . . . . . . . . . . . 14
 2.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
 3.     
  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
 4.   ,    . . . . . .26
 5.    . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
 6.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
 7.  ,  
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72
 1.     . . . . . . . . . 11
 2.    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
 3.     
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106
От авторов
 ,   ,      .        ,    ,    . , ,  ­  , —     ,        ­  .  ,      , «   ».
    —      .     ,     ,     ,    . ,   ,   ­     , ­ .
      ­   .   ­ —   , , , ­, , , ,  .     ,           ­ ;   , , ­,        .
           ,   , , , ,   .
     , ­   :    ,    ,   ­.      ­     .
   «   » ­ -.       ,  , :  , -
6
 ,     ­,    ,         ,       ­    ,     .
       ­, ,     « »,      ­  .  «  ­ »          ,     ­   .
    ,   ­  ,    ­.     .
      ,   .    ­   (. - ­ () : www.op.raj.ru)  ,      :
1)ГубаеваТ. В.   . .: , 2010;
2)НовиковаЛ. И.  :  -
  (. 1, 2). ., , 2016;
4) Грибанская Е. Э., Береснева Л. Н.     :
- . .: , 2018;
5) Брадецкая И. Г.     :  -
.— .: , 2018;
6)Румянцева О. О., Соловьева Н. Ю.  -
 :  . .: , 2021.
Лекция 1
Культура. Язык. Речь
1.1. Культура вжизни общества икультура речи
 —    ,  -
   .
Культу ра (. сultura— c, ) 
   ,  ­   .     -   - ,      .
      , ­   ,      ­  .
  формы культуры: ,  .       — ­,   (   ,   , -  ).
        —    ,    ­   .
  три вида культуры:
культура общества —    ,
           ,  -  ­; ,    .
культура коллектива (, , ) —  
,      ,       ­; ,     .
культура личности    , 
   ,     ­ . ,   ,    , , ,  .
8
1.1. Культура в жизни общества и культура речи
     ,    
 : , , .
Культур а ре чи  , ,  , ,—      , ­    .
     ,  ­   .
      , ­     ,  ­,  ,   .
Важнейшие характеристики культуры:
    ;
       
( );
  ;
    ;
    . .
      ,  (   ,  ­  . .)
 « »    ­ .
1.Культура речи —    , 
              ­  ,    .  ,  « »   —       .
2.Культура речи—  -    , -
      ­.
3.Культура речи—     ,
      , «    ­  ( , , ­, , ),     ­       ­   ».
9
Лекция 1. Культура. Язык. Речь
   « »  ­    .   ­         ­  ,          .
Культура речи—  ,   ­     ­         .
     ,   , .       ­ ,    .    .       ,   «  », Борис Нико- лаевич Головин.    ,           ( 1977 .)       .
. .         ,        .    « »    « », « ».
  , , ,     .  . .      ,          . . .­     ,    ,         «­» .
    , , -
, . ,        ;  —  ; , , — ­  , ,      .
   , 
. . (схема 1).
10
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]