4 Бөлшек сауда

Бөлшек сауда – жеке коммерциялық емес пайдалану үшін тауарлар мен қызметтердің тікелей соңғы тұтынушыларға сатумен байланысты қызмет.

Бөлшек сауда келесі негізгі функцияларды атқарады:

- іріктеу процессіне қатысады, онда жеткізіп берушілердің үлкен көлемінен тауарлар мен қызметтердің ассортименттерін таңдап алады және оларды сатуға ұсынады;

- тұтынушыларға жарнама, витриналар, қаптаулардағы жазулар арқылы ақпарат береді, мемлекеттік зерттеулерді жүргізуде өткізу арналарының басқа қатысушыларына қолдау көрсетеді;

- тауарларды сақтайды, оларға баға орнатады, сауда орындарында орналастырады, соңғы тұтынушыларға өткізілуге дейін өнімді жеткізіп берушілермен есеп айырысады.

- тауарлар мен қызметтерді сатады, сатып алушыларға несие береді және басқа да қызметтер көрсетеді, мысалы, тауардың жеткізіп берілуі.

Бөлшек кәсіпорындардың типтерін қарастырғанда оларды түрлі белгілері бойынша сыныптайды, мысалы, қызмет көрсету деңгейі, ұсынылатын тауарлық ассортименті, бағаларға қатыстық саясат және т.б. бойынша.

5 Электрондық сауда

Электрондық сауда, шет елдерде «е-commerce» деген атқа ие – бұл тауарды сатушы мен сатып алушы арасындағы компьютердің көмегімен Интернет торабы арқылы сауда жасау. Нақты түрде электрондық сауданың заты болып кез-келген өнім бола алады (тауар, қызмет, жылжымайтын мүлік, банктік өнім және т.б.). Бүгінде электрондық сауданың негізгі тауары болып өнеркәсіптік тауарлар, өндірістік тауарлар және ақпараттық өнімдер болып табылады.

Сатып алушылар үшін электрондық сауданың құндылығы мынада: ол сатып алушының өзіне қажет тауарларын сатып алу мен іздеуіне деген уақытын маңызды түрде үнемдейді. Сатушы үшін электрондық сауданың маңыздылығы әлеуетті мүмкіншілігі бар сатып алушылардың көп бөлігін жаулап алу болып табылады. Интернет торабының дамуы барлық сауда фирмалары мен азаматтар арасындағы сауданың осы технология бойынша атағын күрт арттыруға әкеп отыр. Электрондық сауданың негізгі кезеңдерінің бірі болып Интернет тораптарындағы тауарларды жылжыту болып табылады.

Электрондық коммерцияның төрт түрлі бағытын бөліп көрсетуге болады:

• бизнес - бизнес (business-to-business, B2B);

• бизнес - тұтынушы (business-to-consumer, B2C);

• бизнес - әкімшілік (business-to-administration, B2A);

• тұтынушы - әкімшілік (consumer-to-administration, C2A).

Бизнес-Бизнес бағытына компаниялар арасындағы ақпараттық өзара қарым – қатынастың барлық деңгейі кіреді. Аталған қызмет түрінен түсетін пайда көлемін бағалау өте қиын. Мысалы, делдал өз бетінше тапсырыстар беріп және жеткізушінің мәліметтер базасын пайдалана отырып, олардың орындалуын қадағалауға мүмкіндік ала алады, осы әдіспен қоймадағы өнімдердің қоры туралы ақпаратты ала алады. Сонымен қатар, жеткізуші де қоймалық базаға қосыла отырып, қорларын өз уақытында толықтыра отырып, серіктесінің қорларын жедел түрде біліп отыра алады. Осындай мысалдарды компаниялар арасындағы өзара қарым – қатынастың кез – келген аумағынан көруге болады.

Бизнес-тұтынушы коммерциялық тұрғыдан алғанда, келешегі мол болып табылады. Оның негізін электрондық жеке сауда құрайды. Интернетке тауарлар мен қызметтердің кең спектрын ұсынатын электрондық дүкендердің басым көпшілігі жұмыс істейді.

Бизнес - әкімшілік. Бизнес пен әкімшіліктің өзара қарым-қатынасына жергілікті биліктен бастап халықаралық ұйымдарға дейінгі коммерциялық құрылымдардың іскерлік байланысы жатады. Мысалы, соңғы уақытта дамыған елдердің өкіметтері мен халықаралық ұйымдардың жетекшілері баспа хабарламалар мен жасалынған мәмілелердің нәтижесі арқылы тауарлар мен қызметтерді сатуды жүргізу үшін Интернетті белсенді қолдануға тырысады. Коммерциялық құрылымдардың көпшілігі өз ұсыныстарын электрондық түрде бағыттай алмайды.

Тұтынушы-әкімшілік.

Бұл бағыт өте кең тарамаған, дегенмен өте жоғары әлеуетті сатып алушылары болады, олар тұтынушылар мен өкіметтің өзара қарым-қатынасын ұйымдастыру үшін қолданылуы мүмкін, әсіресе әлеуметтік және салық саласында. Компанияның нарықтық стратегиясына байланысты Интернеттің келесі нысандағы түрлері болуы мүмкін:

• электрондық визиттік карточка;

• электрондық каталог;

• электрондық магазин;

• саудалық интернет-жүйелер.