- •Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ. И. Сәтбаев атындағы қазақ ұлттық техникалық университеті
- •«Жерасты кен қазу жұмыстарын жүргізудің арнайы сұрақтары»
- •5В070700 - «Тау–кен ісі» мамандығына арналған
- •1 Пәннің оқу бағдарламасы – syllabus
- •1.3 Пререквизиттері:
- •1.4 Постреквизиттері:
- •1.5 Пәннің қысқаша мазмұны
- •1.6 Тапсырмалардың тізімі мен түрлері және оларды орындау кестесі
- •1.7 Әдебиеттер тізімі
- •8. Юсупов х. А., Кабетенов т. Определение линии наименьшего сопротивления скважинных зарядов. Вестник Жезказганского университета имени о. А. Байконурова № 2, 2004. С. 78-80.
- •1.8 Білімді бақылау және бағалау
- •1 Модуль бойынша бақылау жүргізу үшін сұрақтар:
- •2 Модуль бойынша бақылау жүргізу үшін сұрақтар:
- •1.9 Курстың саясаты мен процедурасы
- •Негізгі таратылатын материалдар мазмұны
- •1.2. Бұрғыаттыру жұмыстарының негізгі көрсеткіштері
- •2 Дәріс. Тарамды ұңғымалар жинағының параметрлерін анықтау
- •3 Дәріс. Тарамды ұңғымалар жинағының толық оқталмау коэффициентін анықтау
- •5 Дәріс. Тазарта қазу жұмыстарын жүргізу кезінде а. Н. Ханукаев әдістемесі бойынша кідіртпелі уақыт аралығының оңтайлы шамасын есептеу.
- •6 Дәріс. Қатар және тарам аралығындағы оңтайлы кідіртпелі уақытты анықтау.
- •7 Дәріс. Ұңғымалық оқтамдар атылысының теріс нәтижелері және олардың алдын алу тәсілдері.
- •8 Дәріс. Лақтырысты және түсірілгі атылысы, шоғырлаған қопсыту оқтамдарының атылысы кезінде жыныс кесектерінің ұшуы бойынша қауіпсіз қашықтық.
- •9 Дәріс. Атылыс кезінде сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау
- •10 Дәріс. Тар, қиын жағдайларда аттыру жұмыстары
- •11 Дәріс. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар үшін қауіпсіз қашықтығы
- •Қорғалынатын нысаннан берілген қашықтықта орналасқан аз қоймасының сиымдылығын анықтау
- •12 Дәріс. Сыртқы және ұңғымалық (шпурлық) оқтамдардың атылысы кезінде, соққылық ауа толқындарының әйнек, терезелерге әсерінің қауіпсіз қашықтығы
- •13 Дәріс. Дүмпудің (детонация) берілуі бойынша қауіпсіз қашықтығын анықтау
- •Дүмпу берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықты анықтау
- •14 Дәріс. Найзағай тартқыштың қорғау аумағы. Сырықты найзағай тартқыш
- •Жеке (одиночный) сырықты найзағай тартқыштың қорғау аумағын есептеуге мысалдар
- •14.2 Сурет. 1-найзағай тартқыш; 2-қорғалынатын құрылыс.
- •Қос сырықты найзағай тартқыш
- •Атылыс материалдары қоймасының қос сырықты найзағай тартқышының қорғау аумағын есептеу
- •15 Дәріс. Желдетіс жоспарларын жасау нұсқаунамасы.
- •2.3 Практикапық сабақтардың, жоспары
- •1 Тақырып. Бұрғыаттыру жұмыстарының негізгі көрсеткіштері.
- •2 Тақырып. Тарамды уңғымалар жинағының параметрлерін анықтау.
- •3 Тақырып. Тарамды ұңғымалар жинағының толық оқталмау коэффициентін анықтау.
- •4 Тақырып. Жыныстардың жеке дара (отдельных) кесектерінің ұшуы бойынша қауіпті аумақтарын анықтау.
- •5 Тақырып. Тазарта қазу жұмыстарын жүргізу кезінде аралықтың (интервала) оңтайлы шамасын есептеу
- •6 Тақырып. Ұнғыманың қатары жоне тарамдары арасындағы оңтайлы кідіртпе уақытын анықтау.
- •7 Тақырып. Ұцғымалық оқтамдар атылысының теріс нәтижелері және олардың алдын алу.
- •8 Тақырып. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар ұшін қауіпсіз қашықтығы.
- •9 Тақырып. Аттыру жұмыстарында сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты аныктау. Тапсырма:
- •10 Тақырып. Тар жағдайларда аттыру жұмыстары.
- •11 Тақырып. Соққылық ауа толқындары өсерінің құрылыстар мен ғимараттар үпгін қауіпсіз қашыктығы
- •12 Тақырып. Сыртқы және ұнғымалық (шпурлық) қопсытушы оқтамдардың атылысы кезінде, соққылық ауа толқындарьшың әйнек, терезелерге әсерінің қауіпсіз қашықтығыв анықтау.
- •13 Тақырып. Дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықгы анықтау Тапсырма.
- •14 Тақырып. Найзағай тартқыштардың қорғау аумағы.
- •15Тақырып. Желдетіс жоспарларын құру нұсқаунамасы. Тапсырма.
- •2.4 Оқытушының жетекшілігімен орыядалатын студенттердіқ өзіндік жумыстары бойынша откізілетін сабақтардын жоспары (соөж) Тапсырма.
- •1 Тақырып. Бұрғыаттыру жұмыстарының негізгі көрсеткіштері.
- •2 Тақырып. Уатылған кенді жеткізу және толтырмалау процесі.
- •3 Тақырып. Тарамды ұңғымалар жинағының толық оқталмау коэффициентін анықтау.
- •4 Тақырып. Жыныстардың жеке дара (отдельных) кесектерінің ұшуы бойынша қауіпті аумақтарын анықтау.
- •5 Тақырып. Тазарта қазу жұмыстарын жүргізу кезінде аралықтың (интервала) оңтайлы шамасын есептеу
- •7 Тақырып. Ұңғымалық оқтамдар атылысының теріс нәтижелері және олардың алдын алу.
- •8 Тақырып. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар үшін қауіпсіз қашықтығы.
- •9 Тақырып. Аттыру жұмыстарында сейсмикалық қауіпсіз қашықтықты анықтау.
- •10 Тақырып. Тар жағдайларда аттыру жұмыстары.
- •11 Тақырып. Соққылық ауа толқындары әсерінің құрылыстар мен ғимараттар үшін қауіпсіз қашықтығы
- •12 Тақырып. Сыртқы және ұңғымалық (шпурлық) қопсытушы оқтамдардың атылысы кезінде, соққылық ауа толқындарының әйнек, терезелерге әсерінің қауіпсіз қашықтығын анықтау
- •13 Тақырып. Дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықты анықтау
- •14 Тақырып. Найзағай тартқыштардың қорғау аумағы.
- •15 Тақырып. Желдетіс жоспарларын құру нұсқаунамасы.
- •2.4 Оқытушының жетекшілігімен орындалатын студенттердің өзіндік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары (соөж)
- •2.5 Студенттердің өздік жұмыстары бойынша сабақ жоспары (сөж)
- •2.6 «Жерасты тау-кен жұмыстарының арнайы сұрақтары» пәні бойынша өздік бақылау үшін тест тапсырмалары
- •Тест сұрақтардың дұрыс жауабының паспорты
- •2.7 Курс бойынша емтихан сұрақтары
- •Глоссарий
Дүмпу берілуі бойынша қауіпсіз қашықтықты анықтау
Екі қойма арасындағы дүмпудің берілу қауіпсіздігінің қашықтығын rд анықтау керек, екі қойманың бірі сыртқы, 120 т тротилге , ал екіншісі сыртқы емес 240 т гранулитке арналған.
Гранулит қоймасы үшін сыртқы тротил қоймасына дүмпудің берілуі кезіндегі Кд коэффициентінің мәнін 13.1П кестесінен табамыз, ол 1 тең, яғни Кд = 1. Тротил қоймасынан гранулит қоймасына дейінде осылайша анықталады.
Қоймаларда әр түрлі атылғыш материалдар орналасқандықтан, әр қоймаға rд жоғары мәнін қабылдау керек екні белгілі, бірақ бұл жерде екі қоймадағы rд мәні бірдей болғандықтан активті оқтам қоймасы ретінде қабылдау жеткілікті. Сонымен екі қойма арасындағы қауіпсіз қашықтық,
2. Атылғыш материалдары қоймасының территориясында 120 т тротилді ашық сақтау орнын (открытое хранилище) және 500 000 электрдүмпіткіш сақтау орнын орналастыру қажет болды. Осы сақтау орындары (хранилище) арасындағы дүмпудің берілу қауіпсіз қашықтығын rд анықтау керек.
Электрдүмпіткіштердегі АЗ массасын (кг) анықтаймыз,
мұнда q = 0,0015 кг, бір ЭД-тегі АЗ массасы; n – ЭД саны;
13.3 пунктіне сәйкес активті оқтам ретінде ЭД орналасу орнын (хранилище) қабылдаймыз. 13.1П кестесі бойынша, дүмпіткіштердің ашық оқтамынан бастап тротилдің ашық оқтамына дейін дүмпудің берілу шарты бойынша Кд мәнін анықтаймыз, ол Кд=0,7 тең.; олай болса b = 1,6 м.
13.1П кесте
АЗ қоймалары арасындағы дүмпудің берілуі бойынша рұқсат етілетін қашықтықтың rд мәндері. Есептеу b = 1,6 м болғанда, 13.1 формуласы бойынша есептелген.
Активті оқтам |
Кд |
Пассивті оқтам |
Дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтық, егер қойманың сиымдылығы келесідей болса , т |
|||||
10 |
25 |
60 |
120 |
240 |
420 |
|||
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
Нитроэфир мөлшері 40% дейінгі аммиакты селитра негізіндегі АЗ |
|
Нитроэфир мөлшері 40% дейінгі аммиакты селитра негізіндегі АЗ |
|
|||||
Ашық |
0,8 |
Ашық |
20 |
20 |
20 |
45 |
56 |
68 |
Ашық |
0,5 |
Ашық |
12 |
17 |
22 |
28 |
35 |
43 |
Тереңдетілген |
0,5 |
Тереңдетілген |
12 |
17 |
22 |
28 |
35 |
43 |
Тереңдетілген |
0,3 |
Тереңдетілген |
7 |
10 |
14 |
17 |
21 |
26 |
Нитроэфир мөлшері 40% дейінгі аммиакты селитра негізіндегі АЗ |
|
Тротил |
|
|||||
Ашық |
1,3 |
Ашық |
32 |
43 |
58 |
73 |
91 |
110 |
Ашық |
1 |
Ашық |
25 |
33 |
44 |
56 |
70 |
85 |
Тереңдетілген |
1 |
Тереңдетілген |
25 |
33 |
44 |
56 |
70 |
85 |
Тереңдетілген |
0,6 |
Тереңдетілген |
15 |
20 |
27 |
34 |
42 |
51 |
Тротил |
|
Нитроэфир мөлшері 40% дейінгі аммиакты селитра негізіндегі АЗ |
|
|||||
Ашық |
1,3 |
Ашық |
32 |
43 |
58 |
73. |
91 |
110 |
Ашық |
1 |
Ашық |
25 |
33 |
44 |
56 |
70 |
85 |
Тереңдетілген |
I |
Тереңдетілген |
25 |
33 |
44 |
56 |
70 |
85 |
Тереңдетілген |
0,6 |
Тереңдетілген |
15 |
20 |
27 |
34 |
42 |
51 |
Тротил |
|
Тротил |
|
|||||
Ашық |
1,9 |
Ашық |
46 |
63 |
84 |
106 |
133 |
160 |
Ашық |
1,4 |
Ашық |
34 |
46 |
62 |
78 |
98 |
118 |
Тереңдетілген |
1.4 |
Тереңдетілген |
34 |
46 |
62 |
78 |
98 |
118 |
Тереңдетілген |
0,8 |
Тереңдетілген |
20 |
27 |
36 |
45 |
56 |
68 |
Өртқауіпсіздігі ережесінің және қоймаларды орналасу арылығын ескемегенде, дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтық,
3. 420 граммониттің ашық қоймасы мен 40 т тротилге жобаланып жатқан сыртқы қойма арасындағы дүмпудің берілуі бойынша қауіпсіз қашықтығын анықтау қажет.
420 т граммонит қоймасын активті оқтам ретінде қабылдап және 13.1П кестесінен Кд=1 мәнін анықтап b = 1,6 м болғанда дүмпудің берілісі бойынша қауіпсіз қашықтығы,
Егер, 40 т тротил қоймасын активті оқтам ретінде қабылдасақ (b=1,6 болғанда КД=1 ), онда қауіпсіз қашықтық,
13.3 пунктіне сәйкес соққылық ауа толқындарының әсері, атылыстың сейсмикалық әсері және атылғыш материалдардың қоймадағы жалпы қоры бойынша қауіпсіз қашықтық қайта есептелген жағдайда, тротил қоймасын граммонит қоймасынан 39 м қашықтықта орналастыруға болады.
1 нег. [193-199]
Бақылау сұрақтары:
1. Жер бетіндегі активті оқтамды атылыс материалдары нысанының атылысы дүмпуінің келесі бір осындай пассивті оқтам – нысанына берілуін жою қашықтығы rд қандай формуламен анықталады?
2. Активті және пассивті оқтам дегеніміз не?
