Чет өлкөлүк академияларга Кыргызстандан мүчө болгон алгачкы окумуштуулар

Ахунбаев И.А. – СССР медицина ИАга корреспондент-мүчө, 1948;

Скрябин К.И. – ВАСХНИЛдин академиги,1935, Франция, АКШ, Улуу Британия, Бельгия ж.б. ардактуу академиги.

Лущихин М.Н. – ВАСХНИЛге, корреспондент-мүчө, 1969; Аман Мамытов, 1977;

Измайлов А.Э. – СССР педагогика ИАга, академик, 1967;

Каракеев К.-Г. - СССР ИАга, корреспондент-мүчө, 1968;

Айтматов Ч. – Европа илимдер, искусство жана адабият академиясы (Париж, 1983), Дүйнөлүк илим жана искусство академиясы (Стокгольм, 1987), академик ж.б.;

Жунусов М.С., Жумалиев К.М. – Эларалык маалымат академиясы, мүчө (1994);

Мамбетакунов Э. - Билим берүүнү гумандаштыруу боюнча эл аралык академияга (Бийск, 1995), РФ педагогика жана социалдык илимдер академиясына (1995) академик;

Ормонбеков Т., Оморов Р., Марипов А – Нью-Йорк академиясы, мүчө, 1995.

Физика-математика

• Плазма физикасы менен атом спектроскопиясы боюнча республикада илимий багытты негиздеген илимпоз – академик Жээнбаев Жаныбек (1931-2007). Анын жетекчилиги менен Кыргызстанда 1-жолу төмөнкү температурадагы плазма генератору - бир жана эки агымдуу плазматрондор түзүлгөн, плазма диагнозун коюу методдору, спектроскопия жолу менен анализдөө иш жүзүндө колдонулууда.

• Интеграл-дифференциал теңдемелер теориясына алгачкылардан болуп тиш салган кыргыз окумуштуусу – академик Иманалиев Мырзабек.

• Мирабиллит тузунун кристаллдык торчосуна кирген сууну кургатуу процессинде күчтүү электрондук агым бөлүнүп чыгаарын 1-болуп Дүрбөлөң Мамбетов (1931-70) ачкан. Бул кубулуш “Химия и жизнь” журналынын 1970-жылдагы 5-санына “Мамбетов эффекти” деген ат менен жарыяланган. Ал Кыргызстанда ядро физикасы боюнча алгачкы окумуштуу. Докторлук диссертациясын жактаар алдында каза болгон.

• Кыргызстанда 1-болуп ядро физикасы боюнча илим доктору болгон окумуштуу – Шаршен Кенжебаев (1932-2007).

• Дүйнөлүк илимге чоң салым кошуп, жаңы илимий багытты – оптикалык эсептөө техникасы тармагын негиздегендердин бири – Аскар Акаев. Азыркы турмушубузга тереңдеп кирип кеткен компьютерлештирүү программасын мурдагы СССРдин алкагында Кыргызстан 1-болуп баштаса, А.Акаев Бишкек политехника институтунун ЭЭМ кафедрасын башкарып турганда ошол кездеги таптакыр жаңы багыт болгон компьютерлештирүүнү колго алган алгачкы адистерден.

• Кыргызстанда 1-болуп топология боюнча кандидаттык диссертация коргогон, Борбордук Азияда геометрия жана топология илимдери боюнча жалгыз илим доктору – Бөрүбаев Алтай Асылканович. Ага мейкиндик теориясына кошкон көрүнүктүү салымы үчүн Текечер топ жылдызынын бир жылдызына “Алтай” ысымы ыйгарылган (2001). Сертификатты Москва планетарийи берген. Академик А.Бөрүбаев жылдызга аты берилген 1-кыргыз.

• “Кубулма голография” (1988) аттуу монография ушул тармак боюнча жападан жалгыз монография. Анын автору – физика-математика илимдеринин доктору, профессор Араппай Марипов.

• Илимпоз физик Самат Кадыровдун Эйнштейндин теориясынын түбөлүк эместигин ырастаган «Уңгу талаа теориясы, космология жана элементардык бөлүкчөлөр», «Уңгу талаа теориясына ылайык табияттаануу билиминин кээ бир түпкүлүк маселелери» деген эмгектери теориялык физиканын өкүлдөрү, дүйнөлүк окумуштуулар тарабынан чоң кызыгууну жараткан.