1. Экологиялық апат аймақтары (Семей, Арал).

Экологиялық заңдар

Экологиялық құқықтық нормативтік актілердің ішінде халықаралық құқықтық нормативтік актілер еркеше орын алады. Олар ҚР заңдарынан заңдық күші жағынан жоғары. ҚР Конституциясының 4-бабы 3-тармағында «Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады жəне халықаралық шарт бойынша

оны қолдану үшін заң шығару талап етлілетін жағдайдан басқа реттерде, тікелей қоданылады» делінген.

ҚР Конституциясының 6-бабы 3-тармағы: «Жер жəне оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, бсқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде жеке меншікте де болуы мүмкін».Егемендік пен Тəуелсіздік жарияланған уақыттан бастап ҚР-да қоғамдық дамуда елеулі өзгерістер болды. Мемлекет дамуының стратегиялық құжаттары əзірленді, табиғат қорғау заңнамасының негізі құрылды, қоршаған ортаны қорғау мəселелері бойынша бірқатар халықаралық конвенцияларға қол қойылды, табиғат қорғау қызметін басқару жүйесі құрылды. Мысалы, 1997 жылы «Қоршаған ортаны қорғау турал», «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы», «Экологиялық сараптамалар туралы», Заңдар, ал 2002 жылы «Атмосфералық ауаны қорғау туралы» Заң қабылданды. Табиғатты ұтымды пайдалану саласында Президенттің «Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы» (1996 жыл) жəне «Мұнай туралы» (1995 жыл) заң күші бар Жарлықтары, 2003 жылы – Орман, Су жəне Жер кодекстері қабылданды. Заңға тəуелді қажетті нормативтік құқықтық актілердің көпшілігі əзірленіп, бекітілді.

Экологиялық құқық бұзушылыққа қарсы заңды жауаптылық

Заңды жауаптылық дегеніміз құқыққа қарсы жасаған əрекеті үшін құқық бұзушыға қолданылатын, белгілі бір мүліктік жəне жеке сипаттағы зиян шектіретін мемлекеттік мəжбүрлеу шарасы. Экологиялық құқық бұзушылыққа қарсы заңды жауаптылық дегеніміз мемлекеттің қоршаған ортаны қорғау саласындағы арнаулы құзыретті, құқық қорғау органдары жəне басқа да құзыретті субъектілер мен экологиялық құқық бұзушының арасындағы сол бұзушыға жаза қолдану жөніндегі қарым-қатынас.

32. Азаматтық-құқықтық жауаптылық.

Азаматтық құқықтық жауаптылық құқыө бұзушының мүлкінен айыру,не алу ,немесе кәсіпкерлікпен айналысуға тиым салу мен мәжбүрлікпен жою,не қайта құрумен байланысты ,жағымсыз нәтижелі,құқықтық жауаптылықтыә бір түрі.Азаматтық құқықтық жауаптылықтың бірнеше түрі бар.

Шарт бойынша және шарттан тыс жауаптылық.Шарт бойынша жауаптылық дегеніміз несие берушінің алдындағы борышын өтемеген не оның толық ыждақаттылықпен орындалмағаны үшін,не басқада құқықтық негіздер бойынша борышқорға мүліктей зиян әкелетін жағымсыз салдарлар.Шарт бойынша жауаптылықтың ерекшеліктері:біріншіден,шарт бойынша жауаптылықтың күшіне енгеніне дейін субъектілер өзара нақты азаматтық құқықтық міндеттемемен байланған,мысалы,сауда саттық ,тауар жеткізу,жүк тасу, екіншіден,мұндай жауаптылық тараптардың жасаған шарттарынан,не басқада құқықтыө негіздерден мысалы ,экспортқа бұйымдар шығаратын жоспарлы актілерден пайда болады, үшіншіден,осындай жауаптылықтың күшіне енуіне міндеттемені орындамау негіз болады.

Шартта белгіленбеген. Бірақ бір тұлғаның құқыққа қарсы әрекетінің нәтижесінде, екінші бір тұлғаға келтіоілген зиян бщйынша күшіне енетін халпылықты Шарттан тыс жауаптылық деп атаймыз.

Үлестік және ынтымақтастық жауаптылық. Зиян келтіруші жақта бәрнеше тараптар болған жағдайда үлестік жауаптылық туралы ереже қолданылады. Шарт не заңмен белгіленгендей, белгілі бір үлес бойынша әрбір борышқорға, не зиян келтірушіге жүктелетін жауаптылықты үлестік жауаптылық деп атаймыз.

Несие берушінің алдында әрқайсысы толық жауап беретін, екі, не одан да көп тұлғалардың жауаптылығы Ынтымақтастық жауаптылық деп аталады. Борыш субьектісін белгілеу және жауаптылықтың көлемін анықтау құқығы несие берушіге тиесңлң. Ынтымақтастық жауаптылық долбарланбайды, тек шарпен немесе заңмен қарастырылған жағдайларда орын алады. Ынт-қ жауап-қ барысында несие берушінің міндеттеменің орындалуын әрбір борышқордан не болмаса барлық борышқорлардан алынғын міндеттемеге қанағаттанбаса, онда ол қалған басқа ынтымақтас борышқордан орындалмаған міндеттеменің орындалуын талап етуге құқығы бар. Міндеттеме, борыш толығымен атқарылғанша ынтымақтас борышқорлар борышкер қалпында өалады.

Негізгі және қосымша жауаптылық. Құқық нормаларының жалпы тапсырмаларында белгіленген тәртіп бойынша туындайтын борышкермен зиян келтірушінің жауаптылығы негізгі жауаптылық деп аталады. Құқықтың жалпы нормаларына сійкес зиян келтірген тілға келтірілген зиянды өзі қалпына келтіруге міндетті. Заңда белгіленген кейбір жағдайларға байланысты зиян келтәрген жақтың құқығын, мүддесін толық қорғау және қанғаттандыру мақсатында, негізгімен қатар, қосымша жауаптылықта тағайындалады. Азаматтық заңнамаларға сәйкес 14 жастан 18 жасқа дейәнгі кәмелетке толмаған азаматтар басқа тұлғаларға келтірген зиянды қалпына келтіруде толық, өз беттері мен жауап береді. Кері жауаптылық. Заң бойынша 1 тұлғаның 2ші 1 тұлғаның әректі үшін жауаптылығы регрестік жауаптылыққа жатады. Мысалы, азаматтық заңнамалар бойынша еңбек міндеттерін атқару барысында зиян келтірген жұмысшының, қызметкердің әрекеті үшін сол қызметкер еңбек ететін қйым жауап береді. Егер, қызметткердің әрекеті барысында ол жқмыс істейтін кісіп орын зиян шегетін болса, онда кері талап сол қызметкерге өолданылады. Сонда, кері жауаптың мәні , ол шындығында, кінәлі болған зиян келтірушіге жауаптылықты жүктеу.