21. Азаматтық құқықтық қатынастардың субъектілері және объектілері.

Азаматтық заңдармен реттелетін қатынастардың субъектілеріне: жеке жəне заңды тұлгалар, мемлекет, сондай-ақ əкімшілік-аумақтық, бөліністер жатады. Жеке тұлға – Қазақстан Республикасының азаматтары, басқа мемлекеттің азаматтары, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар. Азаматтарда өз құқықтары мен іс-əрекетін жүзеге асыру үшін құқықтық жəне əрекет қабілеттілігі болуы тиіс.

33-бап. Заңды тұлға ұғымы

Меншiк, шаруашылық жүргiзу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкi бар және сол мүлiкпен өз мiндеттемелерi бойынша жауап беретiн, өз атынан мүлiктiк және мүлiктiк емес жеке құқықтар мен мiндеттерге ие болып, оларды жүзеге асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп танылады.

Заңды тұлғаның дербес балансы немесе сметасы болуға тиiс.

115-бап. Азаматтық құқық объектiлерiнiң түрлерi

1. Мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес игiлiктер мен құқықтар азаматтық құқық объектiлерi бола алады.

2. Мүлiктiк игiлiктер мен құқықтарға (мүлiкке): заттар, ақша, соның iшiнде шетел валютасы, қаржы құралдары, жұмыс, қызмет, шығармашылық интеллектуалдық қызметтiң объектiге айналған нәтижелерi, фирмалық атаулар, тауарлық белгiлер және бұйымды дараландырудың өзге де құралдары мүлiктiк құқықтар мен басқа да мүлiк жатады.

2-1. Ақшаға және ақшалай міндеттемелер бойынша құқықтарға (талаптарға) (ақша төлеу жөніндегі талап ету құқықтарына), егер осы Кодексте, Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе немесе міндеттеме мәнінен туындамаса, тиісінше заттардың немесе мүліктік құқықтардың (талаптардың) құқықтық режимі қолданылады.

3. Жеке мүлiктiк емес игiлiктер мен құқықтарға: жеке адамның өмiрi, денсаулығы, қадiр-қасиетi, абырой, игi атақ, iскерлiк бедел, жеке өмiрге қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есiм алу құқығы, автор болу құқығы, шығармаға қол сұқпаушылық құқығы және басқа материалдық емес игiлiктер мен құқықтар жатады.

23. Ішкі істер органдарының түсінігі мен атқаратын қызметтері.

ҚР - ның құқық қорғау органдары дегеніміз бұзылған құқықты орнына келтіруге, заң бойынша міндеттің орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік органның мəжбүрлеу қызметі. Осы шараларды қолдау үшін ерекше құқық

қорғау органдары құрылады.

Құқық қорғау органдарының жұмысы тек заң шеңберінде ғана жүзеге асырылады жəне олар мемлекеттің заңдылық негіздерін орнықтыру мен құқық тəртібін нығайтуға жəрдемдеседі. Олардың қызметінің негізгі бағыттарына сот билігі, прокурорлық қадағалау,

қылмыстық қудалау, əділет органдарының, адвокаттардың жəне т.б. қызметі жатады.

Құқықты қорғау үшін мемлекетімізде мынандай органдар құрылған:

• СОТ

• Прокуратура

• Ішкі істер органдары

• Ұлттық Қауіпсіздік органдары

• Әділет органдары

• Адвокатура

• Нотариат

• Соның ішінде қарастыратынымыз Ішкі істер органдары.

Ішкі істер органдарының құқықтық статусы ҚР Президентінің 1995 жылғы 21 желтоқсандағы « Қазақстан Республикасының ішкі істер органдары туралы » заң күші бар Жарлығымен реттеледі.

Заң бойынша ішкі істер органдарының міндеттері мыналар:

- жеке адамның, азаматтың конституциялық құқықтарын қорғау;

- қоғамдық тəртіп пен қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету;

- қылмысқа қарсы күресу ;

- өз құзыреті шегінде қылмыстық жазалауды жəне əкімшілік шараларды қолдануды орындау ;

- жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету жəне оған жүргізушілер мен автотехника құралдарын пайдалануға мемлекеттік рұқсат беру, жол жүрісі саласындағы ережелердің сақталуын бақылауды жүзеге асыру жəне т.с.с

Қазақстанның ішкі істер органдарының бірыңғай жүйесі – Ішкі істер министрлігінен, оған бағынышты облыстардағы, қалалардағы, транспорттағы, ішкі істер басқармаларынан, қалалық, аудандық, поселкелік ішкі істер органдарынан, ішкі істер əскерлері жəне басқа мекемелерден құралады.

24. ҚР - ның әділет органдары.

ҚР - ның құқық қорғау органдары дегеніміз бұзылған құқықты орнына келтіруге, заң бойынша міндеттің орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік органның мəжбүрлеу қызметі. Осы шараларды қолдау үшін ерекше құқық

қорғау органдары құрылады.

Құқық қорғау органдарының жұмысы тек заң шеңберінде ғана жүзеге асырылады жəне олар мемлекеттің заңдылық негіздерін орнықтыру мен құқық тəртібін нығайтуға жəрдемдеседі. Олардың қызметінің негізгі бағыттарына сот билігі, прокурорлық қадағалау,

қылмыстық қудалау, əділет органдарының, адвокаттардың жəне т.б. қызметі жатады.

Құқықты қорғау үшін мемлекетімізде мынандай органдар құрылған:

1. СОТ

2. Прокуратура

3. Ішкі істер органдары

4. Ұлттық Қауіпсіздік органдары

5. Әділет органдары

6. Адвокатура

7. Нотариат

• Соның ішінде қарастыратынымыз Әділет органдары.

ҚР – ның əділет органдары, өз құзыреті шегінде, мемлекеттің қызметінің атқарылуын құқықтық қамтамасыз етуді жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың , ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың

жұмысында заңдылық режиміне қолдау жасайтын, азаматтары мен ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасз ететін атқарушы билік органдары болып табылады. Бұлардың қызметін ҚР – ның 2002 жылғы 18 наурыздағы «Əділет органдары туралы » заңы реттейді.

Заңға сəйкес əділет органдарының міндеттеріне:

- заң жобасын дайындау жұмысын жүргізу, заңдарды талдау, жетілдіру, жүйелеу, құқықтық кесімдердің жобаларына заң сараптамасын жүргізу;

- заңды тұлғаларды, жылжымайтын мүлікке құқықтарды жəне олармен жаслатын мəмілелерді, азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыру;

- құқықтық көмекті жəне заң қызметін көрсетуді ұйымдавтыру жəне құқықтық насихатты қамтамасыз ету;

- сот сарптамасы қызметін ұйымдастыру жəне жүзеге асыру;

- қылмыстық жазаларды атқару, қылмыстық жаза атқару органдары мен

мекемелерінде құқықтық тəртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жəне басқалар жатады.

Əділет органдарының біртұтас жүйесі Əділет министрлігінен, аумақтық əділет органдарынан, қылмыстық атқару жүйесінің органдарын қамтитын əділет органдарынан жəне өзге бағынысты ұйымдардан құралады.

15-бап. Әдiлет органдарының заң жобасы жұмысын жүргiзу,

заңдарды жетiлдiру саласындағы функциялары

Әдiлет органдары заң жобасы жұмысын жүргiзу, заңдарды жетiлдiру саласында мынадай функцияларды жүзеге асырады:

1) заң жобасы жұмысы, нормативтiк құқықтық актiлердiң жобаларын әзiрлеу;

2) нормативтiк құқықтық актiлердiң жобаларына заң сараптамасын жасау;

3) заң жобалары, сараптама, ғылыми-зерттеу жұмыстарын және консультацияларды жүзеге асыру үшiн, осы мақсаттарға бюджеттiк және өзге де қаражаттарды пайдалана отырып, мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың, оның iшiнде шет ел мамандары мен сарапшыларын тарту;

4) Республика Үкiметi мен Премьер-Министрiнiң тапсыруымен және өз бастамасы бойынша Үкiметтiң нормативтiк құқықтық актiлерiне ресми түсiндiрме беру;

5) құқықтық ақпараттандыру, заңдарды жүйелеу, нормативтiк құқықтық актiлердiң эталондық бақылау банкiн жүргiзу, Қазақстанда құқықтық ақпараттың бiрыңғай компьютерлiк жүйесiн жүргiзу;

6) мемлекеттiк органдар мен ұйымдардың заң саласындағы ғылыми-зерттеу жұмысын үйлестiру.

16-бап. Әдiлет органдарының халықаралық шарттарды

құқықтық қамтамасыз ету, шетелдiк құқықтық

көмектi үйлестiру саласындағы функциялары

Әдiлет органдары халықаралық шарттарды құқықтық қамтамасыз ету, шетелдiк құқықтық көмектi үйлестiру саласында мынадай функцияларды жүзеге асырады:

1) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес шет мемлекеттермен құқықтық көмек және құқықтық ынтымақтастық туралы халықаралық шарттарды дайындау, жасасуды және орындауды ұйымдастыру;

2) Қазақстан Республикасының кепiлдiгiмен жасалатын заем шарттарына заң сараптамасын жасау;

3) халықаралық шарттарға сәйкес шет мемлекеттердiң сот тапсырмалары мен өтiнiштерiн орындау;

4) Қазақстан Республикасы мен шет мемлекеттердiң заңдарын үйлестiру, бiр iзге түсiру, сондай-ақ Қазақстан таныған халықаралық нормаларды Қазақстан Республикасының заңдарына имплементациялау мәселелерi бойынша талдау жүргiзу;

5) санаткерлiк меншiк құқықтарын өзара қорғау туралы халықаралық шарттарды дайындау мен жасасуға, осындай шарттарға қол қоюға белгiленген тәртiппен қатысу;

6) халықаралық шарттардың жобаларына заң сараптамасын жасау.