11. Күрделі қаржыландыруды талдау және сметасын құру, оның өтелімділігін анықтау. Қаржыландырудыңқосалқышығындары.

Күрделіқаржыландырутуралышешімкүрделіқаржыландырусметасынқұружәнеоныңөтелімділігінбағалаупроцесініңбірбөлігіболыптабылады. Келесібағыттардақолданылады:

1. компаниянақтықандайинвестициялықжобалардытаңдайтындығынанықтау;

2.компанияжобаныжүзегеасырунәтижесіндекомпанияныңкүрделіқаржыландыруыныңжалпысомасынанықтау;

3. жоба портфелін қаржыландыру қандай үлгіде болу қажеттігінанықтау.

Ұйымқызметінәртүрлімақсаттажүргізуімүмкін, м/ы: махпайдаалу, махсатудықамтамасызету, қажеттіпайдадеңгейіменмахмүмкіннарықтыңмүмкінбөлігіналу. Бизнесқұрылымыүшінмаңыздымақсаттаррентабельділікжәнетіршілігінсақтапқалуболыптабылады. Тәуекелдігіжоғарыжобалардықаржыландыратынкомпаниябұлжобалардыңсәтсізаяқталуықтималдығыбарекендігінбілуіқажет. Сондықтан, тәуекелдігіжоғарыжобалардытаңдауболашақтакомпанияныңөзтіршілігінсақтапқалуықтималдығынтөмендетеді. Күрделіқаржыландыруменбайланыстыдұрысшешімүшінтолықшешімқабылдаудағыжалпыәдістергесәйкестігінқарастырамыз. Көрсетілгенкезеңпроцестерікерібайланысдөңгелегінкөрсетеді. Оларпроцестіңүздіксізжәнединамикалық (қозғалысты) екендігінекөзжеткізеді. Жалпыкүрделіқаржыландырунақтынәтижелеркүтілгеннәтижелергесәйкестігінекөзжеткізуүшінәрдайымқайтақарастырыпотыркерек.

Күрделіқаржыландыруталдауесебініңшешімқабылдаумоделі: мақсаттыанықтау; инвестициялықмүмкіндіктердііздептабу; сыртқыжағдайлардыанықтау; мүмкіннәтижелердішығару; сыйақымөлшері; инветициялықжобалардытаңдау; жобанықуаттаужәнежүзегеасырудықабылдау; күрделіқаржыландырушешімінқайтаталдау.

Күрделіқаржыландырусметасынқұрутеориясыкомпанияқызметініңэкономикалықтеориясынанегізделеді. Бұлжағдайдакелесіқағидақабылданады:компанияөзініңмаржиналдышығындарыоныңмаржиналдытүсімдерінетеңдеңгейдеәрекететеді. Егербұлзаңдылықкүрделіқаржыландырудашешіміндеқабылданатынболсаакционерлердіңэкономикалықәл-ауқатымаксиалдыболады. Маржиналдытүсімпайызтүріндегіинвестициялықтүсімбөлігіндекөрсетіледі, алмаржиналдышығындар – капиталдыңмаржиналдықұныбойынша. Капиталқұныретіндебізжобанықаржыландырудыжүзегеасыратынқорқұнынтүсінеміз. Күрделіқаржыландырудыңқосалқышығындары. Компаниянегізіненболашақтазаақшақаражаттарытүсімдерініңкелтірілгенқұнынмаксималдауғаұмтылады. Сондықтан «келтірілгенқұн» терминінеңболмағандаинтуияциялықдеңгейдебілукерек. Кезкелгенадамбағалықағаздарнарығынансатыпалынғанбағалықағаздарғаақшасалуымүмкін. Егербізтәуекелдіктенқашатынболсақ, ондабізтұрақтытабысалыпкелетінмемлекеттікбағалықағаздарғаақшасалуымызмүмкін. Басқаша, біз қор нарығында бағасы белгіленбеген компания акциялары сияқты тәуекелдігі жоғары бағалы қағаздарға ақша салғанды дұрыс көруіміз мүмкін. Егер біз қандай да бір компания акциясына ақша салсақ, онда түсетін табыс компания қызметінің нәтижесіне байланысты өзгеретіндігін байқаймыз. Инвесторлар көбінесе тәуекелдіктен қашады, сондықтан олар мүмкін болса негізінен жоғары тәуекелділік жоғары табыс әкеледі деп санағанда ғана салады.

Қаржы нарығындағы мұндай бағалы қағаздарға инвестицияның табыстылық нормасы қарапайым ациялар және мемлекеттік бағалы қағаздар сияқты күрделі қаржыландырудың қосалқы шығындарын көрсетеді, яғни егер ақша қаражаттары қандай да бір жобаға салынса, онда ол тағы пайда алу үшін басқа жаққа инвестицияландыруға болмайды. Сондықтан, компания күрделі қаржыландыру бағдарламасына құралдарды егер олар осы күрделі қаржыландыру бойынша қосалқы шығындардан жоғары пайда әкелген жағдайда ғана орналастыра алады. Инвестиция бойынша қосалқы шығындарды тағы да пайданың минималды қажетті нормасы, капитал құны, дисконттау қойылымы немесе пайыздық қойылым деп те аталуы мүмкін. Қосалқы шығындар,яғни бағалы қағаздардан пайданың қажетті нормасы туралы қаржы нарығына қарасты бағалы қағаздардан түскен табыс бойынша талдауға болады. Тәуекел жоғары болған сайын, күтілетін табыс та жоғары болады.

Тәуекелмен түсім арасындағы байланыс

12.Стандарт-кост тәсілі нормативтік тәсілдің жалғасы ретінде.

Стандарт кост термині 2 сөзден құралады: «стандарт» - өнім бірлігін шығаруға қажетті өндіріс шығындары немесе өнім бірлігін өндіруге алдын ала есептелген шығындар, ал «кост»-өнім бірлігіне келетін өндіріс шығындарының ақшалай өлшемі. Осылайша «Стандарт-кост» толық мағынасында шығындардың стандартық құны дегенді білдіреді. бұл жүйе алдымен өндірістің тікелей шығындарын пайдалануды бақылауға бағытталған. Стандарт кост кәсіпкерлердің сұраныстарын қанағаттандырады және өндірістік шығындарды бақылаудың күшті құралы болып табылады. Бекітілген стандарттардың негізінде өндіріске және сатылатын бұйымдарға күтілетін шығындардың сомасын алдын ала анықтауға, бағаны анықтауға бұйымның бірлігіне өзіндік құнды есептеуге болады. Стандарт кост жүйесінің негізінде шығындар бабынан шығыстарды алдын ала нормалау жатыр: негізгі материалдар, негізгі өндірістік жұмысшыларға еңбекақы, өндірістік үстеме шығындар ( көмекші материалдар, арендалық төлем, құрал-жабдықтардың амортизациясы), коммерциялық шығындар (сату, өндіру шығындары). Алдын ала есептелген нормалар қатаң бекітілген ставкалар арқылы қарастырылады. Ауытқулар пайда болған кезде стандарттық нормалар өзгермейді, олар бекітілген кезең бойына қатысты тұрақты болып қалады. Алайда ерекшелік жаңа экономикалық шарттарда, материалдар құнының көп мөлшерде көбеюінен немесе төмендуінен күрделі ауытқулар да болуы мүмкін. Есептеудің Стандарт кост жүйесі мынадай сызба түрінде көрсетілуі мүмкін:

- өнімді сатудан түскен түсім

-өнімнің стандарттық өзіндік құны

- жалпы пайда

- стандарттардан ауытқу

- нақты пайда.

Нақты өзіндік құнды номативтік әдіс арқылы есептеу нормативтік өзіндік құнды қосу және есептік кеезеңде нормадан ауытқуды және өзгеруді анықтау болып табылады.

Стандарт кост жүйесі өткен ғасырдың 20-шы жылдардың басында АҚШ-та пайда болды. Өнім бірлігінң өзіндік құнын есептеу, баға белгілеу, шығындарды оперативті басқару және бақылау үшін материалдың және еңбектің нормативтік шығындарын әзірлеп, пайдалануды қолға алған

болатын. Стандарт-кост тарихи жүйесі отандық нормативтік есеп жүйесінің үлгісі болып табылады.

Отанымыздың экономистері америкалық ғалым Д.Ч.Гаррисон 1933 жылы аударылып жарық көрген «Стандарт-кост» кітабы арқылы оның идеясымен танысты.

Стандарт кост жүйесі мен нормативтік әдісін салыстыруда:

-екі әдісте де шығындар норма шегінде есептеледі;

-екі әдіс те толық шығындарды жорамалдайды деуге болады.

Айырмашылықтары:

- Стандарт косттың мақсаты факторлар арқылы бөлінген арнайы шоттарда ауытқуларды бухгалтерлік көрсету, ал номативтік әдістің мақсаты – құралдарды (қаражат) шығындау үрдісінде ауытқуларды айқындау.

- есептік жүйені спаттайтын негізгі теңсіздік стандарт костингте ∆с = Сф – Сст,

* ∆с – стандарттан ауытқу; Сф – нақты өзіндік құн; Сст – стандарттық өзіндік құн;

номативтік әдісте Сф = Сн ± Ин ± ∆н,

Сн – өнімнің номатиивтік өзіндк құны; Ин – қолданыстағы нормалардың өзгеруі; ∆н – қолданыстағы нормалардан ауытқу.

-жанама шығындар нормасынан ауытқудың есебінде стандарт костта жанама шығындар нормалар шегінде өнімнің өзіндік құнына жатқызылса, нормативтік әдісте жанама шығындар нақты шығындар сомасында объектілер арасында калькуляцияның индекстік әдісі арқылы тартылады.