Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Экономтеория (2 курс, 3 семестр).doc
Скачиваний:
17
Добавлен:
16.04.2019
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

Расми 1.1.1. Модел ва таuйирёбанда[ои он.

Таuйирёбанда[ои макроиrтисодиро [амчун нишонди[анда[ои xоришавb ва нишондиханда[ои захира[онишон додан мумкин аст. Xоришавb (flow) – ин нишонди[андае, ки шумораро дар фосилаи ваrти муайян (дар макроиrтисод одатан як сол) тавсиф менамояд. Ба нишонди[анда[ои xоришавb дохил мешаванд: барориши умумb, даромади умумb, истеъмолот, инвеститсия[о, андоз[о, дефитсити (профитсити) буxети давлатb, содирот ва uайра[о, зеро он[о барои сол [исоб карда мешаванд.

Захира[о (stock) – ин нишонди[анда[ое, ки шумораро дар ла[заи муайяни ваrт, барои муддати муайян ифода мекунад (масалан, ба 1 январи соли 2006). Ба нишонди[анда[ои захира[о дохил мешаванд: боигарии миллb, боигарии шахсb, захираи капитал, шумораи бекорон, имконият[ои исте[солb, rарзи давлатb ва uайра[о.

Нишонди[анда[ои макроиктисодb метавонанд мутлаr ва нисбb бошанд. Нишонди[анда[ои мутлаr бо ифодаёбии пулb (арзишb) (масалан, барориши умумb, даромади милли, воридоти андоз[о, хароxот[ои инвеститсионии умумb ва uайрахо) ва ё дар шумораи одамон [исоб карда мешавад (масалан, шумораи умумии бекорон, шумораи rувваи корb ва uайра[о).

Нишонди[анда[ои нисбb бошад, бо ифодаёбии фоизи ва ё бо [исса[ои во[идb [исоб карда мешавад (масалан, сат[и бекорb, сат[и умумии нарх[о, суръати таваррум, суръати рушди иrтисодb, мизони фоиз, мизони андоз ва монанди он[о).

Дар макроиrтисод омeзиши [олат[ои мувозинатb а[амияти зарурb дорад. Зери маф[уми мувозинатb, дар назарияи иrтисодb чунин [олатро мефа[манд, ки дар он талабот ба пешни[од баробар буда, барои таuйирди[ии [олат ягон зeроварb вуxуд надорад. Се намуди [олати мувозинатиро фарr мекунанд:

устувор, ноустувор ва номуайян (расми1.1.2).

Расми 1.1.2. Намуд[ои мувозинатb: а) устувор; б) ноустувор; в) номуайян.

Мувозинатb дар система [амон ваrт устувор ба [исоб меравад, ки агар дар [олати вайрон шудани мувозинатb система мустаrилона ба [олати мувозинатb баргардад; ноустувор ба [исоб меравад, ки агар ба [олати пешина барнагардад; номуайян ба [исоб меравад, ки агар ба [олати пешина баргаштанаш номаълум бошад.

Дар модел[ои макроиrтисодb омили ваrт а[амияти хосаро дорад. Вобаста аз он ки чb тавр ин омил дар та[лил ба [исоб гирифта мешавад, се намуди модел[ои макроиrтисодиро фарr мекунанд: статикb, статикаи муrоисавb ва динамикb. Модел[ои статикb [олати иrтисодиро дар муддати ваrти муайян ифода менамояд. Модел[ои статикаи муrоисавb натиxа[ои гузариши системаи иrтисодиро аз як [олати мувозинатb ба дигар нишон дода, он[оро муrоиса мекунад, вале чb тавр ба вуxуд омадани ин гузаришро тадrиr намекунад. Механизми xараёни гузариш дар модел[ои динамикb омeхта мешаванд, ки дар он Принсипи дисконткунb - гузаронидани арзиши даромад[ои оянда ба давраи xорb, ки дар макроиrтисод на тан[о [ангоми ба[оди[Ии самаранокии лои[а[ои инвеститсионb, балки [ангоми та[лили рафтори агент[ои иrтисодb дар бозори rоuаз[ои rимматнок ва uайра[о истифода бурда мешавад, наrши заруриро мебозад.

Маънои макроиrтисодии мизони дисконткунb, ки баробар ба мизони фоизи бозорb пешбинb карда мешавад, дар он мебошад, ки он бо худ хароxот[ои алтернативии истифодабарии пул[оро бо тарз[ои дигар дар назар дорад.

Принсипи асосии та[лили макроиrтисодb агрегиронb – мутта[ид намудани унсур[ои ало[ида ба умумb, ба маxмeа, агрегат баромад мекунад.

Агент[ои макроиrтисодb. Агрегиронb, ки ба муайян намудани хусусият[ои намунавии рафтор асос ёфтааст, имконият меди[ад, ки чор агенти макроиrтисодb xудо карда шаванд: хоxаги[ои хонавода, фирма[о, давлат ва сектори хориxb.

 Хоxаги[ои хонавода – агенти маxмeавии оrилона фаъолият баранда, ки маrсади афзункунии фоиданокиро дорад. Он[о со[ибони захира[ои иrтисодb мебошанд, ки

бар ивази ин захира[о даромад мегиранд. Як rисми даромад[оро хоxаги[ои хонавода барои истеъмолот сарф намуда, [амчун харидорони асосии мол[о ва хизмат[о баромад мекунанд. Инчунин rисми дигари даромадро он[о пасандоз намуда, [амчун rарзди[анда[аи асосb дар иrтисодиёт баромад мекунанд.

 Фирма[о – агенти маxмeавии оrилона фаъолиятбаранда, ки маrсади афзункунии фоидаро доранд. Он[о чун исте[солкунандагони асосии мол[о ва хизмат[о ва

харидорони асосии захира[о дар иrтисодиёт баромад мекунанд. Барои молиягузории хароxот[ои инвеститсионb, фирма[о одатан восита[ои rарзиро истифода мебаранд ва дар иктисодиёт [амчун rарзгирандаи асосb баромад мекунанд.

Хоxаги[ои хонавода ва фирма[о дар иrтисодиёт сектори хусусиро ташкил мекунанд.

 Давлат – агенти мустаrили оrилона фаъолияткунанда, ки бо маxмeаи муассиса[о ва ташкилот[ои давлатb тавсиф карда шуда, дорои [уrуrи сиёсb ва rонунии танзим намудани иrтисодиётро дорад. Вазифаи асосии давлат дар иrтисодиёти бозорb дар бартараф намудани нуrсон[ои бозор ва афзун намудани некeа[волии xамъиятb мебошад. Инчунин давлат [амчун амаликунандаи сиётсати иктисодb баромад мекунад (сиёсати фискалb, монетарb, берунииrтисодb ва uайра[о).

Сектори хусусb ва давлатb дар якxоягb иrтисодиёти пeшидаро ташкил мекунанд.

 Сектори хориxb – агенти макроиrтисодие, ки [амаи мамлакат[ои боrимондаи xа[онро мутта[ид мекунад, ки он[о бо мамлакати мазкур бо воситаи савдои байналхалrb (содирот ва воридоти мол[о ва хизмат[о) ва [аракати омил[ои исте[солот (rувваи корb ва капитал) алоrаманд [астанд.

Дохил намудани сектори хориxb ба та[лил иrтисодиёти кушодро ба вуxуд меоварад.

Бозор[ои макроиrтисодb. Агрегиронb ба муайян намудани rонуният[ои фаъолияткунанда имконият меди[ад, ки чор бозори макроиrтисодb аз [ам xудо карда шавад: бозори мол[о ва хизмат[о; бозори молиявb; бозори захира[ои иrтисодb; бозори асъорb.

 Бозори мол[о ва хизмат[о истиснокуниро (абстрагирониро) аз гуногуншаклии мол[о ва хизмат[ои дар иrтисодиёт исте[солшаванда дар назар дорад. Ин хусусият имконият меди[ад, ки rонунияти таъсисёбии талабот ва пешни[оди мол[о ва хизмат[о, пойдоршавии мувозинатии [аxми барориш муайян карда шаванд.

Бозори мол[о ва хизмат[оро инчунин бозори аслb низ меноманд, зеро дар он арзиш[ои аслиро харидуфурeш мекунанд.

 Бозори молиявb – ин бозоре, ки дар он талабот ба актив[ои молиявb ба вуxуд омада, пешни[оди он таъсис меёбад. Бозори молиявb бозори пулb (актив[ои молиявии пулb) ва бозори rоuаз[ои rимматнокро (актив[ои молиявии uайрипулb – са[мия[о ва облигатсия[о) – ро дар бар мегирад. Бозори пул – ин бозоре, ки мувозинатии он бо таносубии талабот ва пешни[оди пул[о xорb карда мешавад. Шароит[ои мувозинатии бозори пулb имконият меди[ад, ки мизони фоизи мувозинатb таъсис ёбад. Миёнарави асосии бозори пулb бонк[о мебошанд, зеро он[о пасандоз[ои а[олиро rабул менамоянд ва rарз[оро пешкаш мекунанд. Бозори rоuаз[ои rимматнок – ин бозоре, ки дар он са[мия[о, облигатсия[о ва дигар rоuаз[ои rимматнок харидуфурeш карда мешаванд.

 Бозори захира[ои иrтисодb дар модел[ои макроиrтисодb асосан бо бозори ме[нат тасвир карда мешавад, ки [ангоми омузиши он фарrият дар намуди ме[нат, сат[и тахассусb ва тайёрии касбb истисно карда мешавад (абстрагиронb карда мешавад). Мувозинатии бозори ме[нат имконият меди[ад, ки шумораи мувозинатии захира[ои ме[нати ва музди ме[нат муайян карда шавад. Та[лили номувозинатии бозори ме[нат имконият меди[ад, ки сабаб ва шакл[ои бекорb ошкор карда шаванд.

 Бозори асъор – ин бозоре, ки дар он мубодилаи во[ид[ои пулии миллии мамлакат[ои гуногун иваз карда шаванд, ки дар натиxа миrёси (rурби) асъор[о таъсис меёбанд.