Добавил:
096555144
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Ղազարոսյան, Սարգսյան, Սևանավանք
.pdf
40
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔ. ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆ ԵՎ ՎԻՄԱԳՐԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
1 2 3 4 5 6 7 8 9
/
1 2852 1717 .
, ,
,
1880 .
–
2 3469 1711, 1715 .
(),
()
1911 .
1,
79
3 3470 . – 1911 . 3, 80
4 3471 1827 . 1911 . 4, 106
5 3472 1620 . .
,
1911 . 34, 31
6 3473 , . – – 1911 . 28
7 3474 . – – 1911 . 47, 90
8 3475 1625 . – 1911 . 49, 84
9 3476 . – – 1911 . 51, 70
10 3477
,
. – – 1911 . 58, 81
11 3478
1698–1699
.
,
,
1911 . 59, 83
12 3479 . – 1911 . 68, 82
13 3480
1634–1937
.
:
,
,
1911 .
86, 88
14 3481 1464 .
,
,
1911 .
88, 110
15 3482 . –
[(), ()]
,
.
1911 .
89, 87
16 3483
.
– 1911 . 95, 89
17 3484 1432 .
,
1911 . 97, 109
18 3485 1665 . – – 1911 . 102, 101
19 3486
., 1445 .
()
– 1911 . 103, 86
41
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔԻԳՐՉՈՒԹՅԱՆԿԵՆՏՐՈՆԸԵՎՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆԺԱՌԱնԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
20 3487 1389 ,
,
1911 . 105
21 3488 . – – 1911 .
107, 108
22 3634
,
. – – 1911 . 5, 103
23 3635 , . – – 1911 . 38, 102
24 3636 1693 . ()
,
.,
1911 .
90, 100
25 3637 1697 .
,
.
1911 . 98, 77
26 3638 . – – 1911 . 101, 76
27 3756
. –
,
1911 . 9, 3
28 3757
,
1804 . . 1911 .
52,
93
29 3758 1465 .
,
,
,
1911 . 55, 41
30 3759 1464 .
,
.
1911 . 56, 42
31 3760
.,
.
1814 .
.,
.
1911 .
64, 46
32 3761 ., . 1833 . ,
1911 .
70, 49
33 3762 . –
, ,
.
1911 .
84, 38
34 3763 . –
,
1911 . 40
35 3764
.,
1754 . . 1911 . 50
36 3765 ., 1850 . 1911 .
109,
37 3766
.
1793 . . , 1911 . 94, 97
38 3778
.,
1315 .
,
, (),
,
,
1911 .
66, 44
39 3779 1227 .
,
,
, ,
, ,
1911 .
77, 32
42
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔ. ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆ ԵՎ ՎԻՄԱԳՐԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
40 3809
. , .
1819 .
,
,
.,
1911 .
64 45
41 3810 . ()
, ,
,
1911 . 78 33
42 3811 . –
,
1911 . 79 34
43 3812 1610 .
,
,
, :
1911 . 80 35
44 3813 1709 .
,
, ,
1911. 81 36
45 3814 1699 .
,
1911 . 83 37
46 3994 1683 .
,
,
,
.,
1911 . 30
20
47 3995 1677 . , 1911 . 31 24
48 3996
,
. – – 1911 . 39 105
49 3997
,
.
1678 . 1911 . 54 75
50 3998 1640 .
,
–
1911 . 60 63
51 3999 . – – 1911 . 61 69
52 4000
.,
1641 .
,
1911 .
75
96
53 4001 1720 . . 1911 . 59 72
54 4002 1774 . – – 1911 . 104 67
55 4003 . – – 1911 . 105
56 4016
. ,
1835 .
,
1911 . 2 71
57 4017
,
1684 .
,
-
1911 . 6
64
43
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔԻԳՐՉՈՒԹՅԱՆԿԵՆՏՐՈՆԸԵՎՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆԺԱՌԱնԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
58 4018 1304 .
,
,
1911 .
10 10
59 4019 1427 .
,
,
1911 .
12 2
60 4020 1458 . – 1911 . 9() 15
61 4021 . – (), 1911 . 13 9
62 4022 1647 .
1911 . 22 14
63 4023 . – –
1911 .
25 13
64 4024
.,
1655-
1911 . 26 16
65 4026 . – – 1911 . 41 57
66 4027 1757 . –
1911 . 43 58
67 4028
1854–1855
.
1911 . 50 104
68 4029 1719, 1740 . ()
(),
()
1911 . 53 65
69 4030
,
.
1828–1829
.
1911 . 63 53
70 4031
,
.
1833 . 1911 . 69 56
71 4032 1659 .
,
1911 . 71 54
72 4033
.
. – – 1911 .
72
55
73 4034
1669–1670
.
()
(), , ()
.(),
()
1911 . –
74 4035
. ,
. –
,
1911 . 87 32
75 4036
,
1793 . . 1911 .
33 98
76 4037 , . – – 1911 . 96 60
77 4038
,
.,
1862-
– – 1911 . 100 73
44
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔ. ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆ ԵՎ ՎԻՄԱԳՐԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
78 4039 , 1758 . .() 1911 . 107 97
79 4040 . – – 1911 . 43 66
80 4096 1280 .
,
,
1911 . 11
81 4097 1425 .
,
1911 . 15 11
82 4098 1559 .
,
1911 .
17 4
83 4099 1490 .
,
, 1911 . 18 5
84 4100 1595 .
,
,
1911 . 20 27
85 4101 1603 . –
,
,
,
1911 .
21 6
86 4102 . – – 1911 . 24() 12
87 4103 . – - 1911 . 42 51
88 4104
,
., 1741-
. () . 1911 . 44 48
89 4105
, ,
1663–1666
.
,
1911 . 45 91
90 4106
, ,
.,
1664-
() 1911 .
46 92
91 4107 1420 . ()
,
,
1911 . 57 43
92 4108 ., . . – – 1911 . 66 47
93 4109
. .
, .
1660 .
,
1911 . 74 99
94 4110
.
., 1670-
–
,
.
1911 . 75 95
95 4111
.,
.
1806–1809
.
– 1911 . 92 63
96 4112 . – 1911 .
62
52
97 4231 . – 1911 .
48 () 43
45
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔԻԳՐՉՈՒԹՅԱՆԿԵՆՏՐՈՆԸԵՎՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆԺԱՌԱնԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
98 4276 1646 . .
, ()
1911 .
.
99 7385 . –
.,
1930. 82 39
100 7554
1830, 1862,
1870 .
,
(),
(), ()
1930 .
91 62
101 7659
., 966-
,
1930 . 8 2
102 7737
. – – 1930 . 7 1
103 7839 1438 .
,
1930 . 51
104 8074
,
1825 . 1930 .
–
405 8147
. 1930 . –
106 8148 . – – 1930 . –
107 8149 1830 .() – – 1930 . –
708 8161
., 1644-
– – 1930 . –
109 8253 1669 .
,
,
,
1930 .
32 29
110 8390 . – – 1930 .
33
30
111 8627
.,
1669-
()
,
1930 .
38
26
112 8637 1768 .
,
. 1930 .
37
25
113 9638 . – –
–
Վերջին 14 ձեռագրերը Մատենադարան են բերվել Պատմության և գրականության թանգարանից
*Ձեռագրական թվահամարային ճշգրտումներն ըստ Օ. Եգանյանի
ԳԼՈՒԽ ԵՐՐՈՐԴ
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔԻ
ՎԻՄԱԳՐԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
…Բայց,հավատաինձ,
Աշխարհումմիայնեսունեմխաչքար,
ԹեԳողգոթայիճամփորդըփայտեխաչէլոկտարել,
Իմըքարակոփ,
Իմըքարակուռ,
Իմըքարածալ,
Իմըքարիհետդարեդարձգվողհառաչէրքարե:
ՎԱՀԱԳՆԴԱՎԹՅԱՆ
49
ՍԵՎԱՆԱՎԱՆՔԻՎԻՄԱԳՐԱԿԱԿԱՆԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅՈՒՆԸ
Ս
ևանի թերակղզին, որըմինչև1950ա
կան թթ. սկիզբը կղզի էր, առնվազն
վերջիներկուհազարամյակումեղելէպաշտ
պանական, կրոնական, հոգևորմշակութային
ևուսումնականկենտրոն:Վերնարդեննշվեց,
որայստեղ,մինչևքրիստոնեությունը,եղելեն
ամրոց,մեհյան,դղյակ` շրջապատված ամրա
կուռ պարիսպներով
180
: Մանուել վարդապետ
Կյումուշխանեցուհաղորդմամբ.«…իՍիւնեաց
գաւառ՝իկղզինԳեղամայ՝ունէր(սա)մեհեան
ազգինՍիւնեաց,պարսպեալամուրպատուա
րաւևդղեկոք,զտուննմեհենիցաղոթիւքսրբա
գործեալ՝ըստայնմիմէջկղզոյնիբարձրադի
տակգագաթանլերիննէրկառուցեալմեհեանն
այն,որունէրզնմանութիւնսրբոյլերինԳողգո
թայ, վասնորոյ և սրբագործեալ Տաճարն ան
ուանեցին սուրբ Յարութիւն: …և աստ մերձ
սուրբ Յարութեանն սրբացեալ Տաճարին կա
ռոյցևմատուռմի,անուանելովսուրբԿարա
պետ,իպատիւԱմլորդւոյնևարքայինՏրդա
տայ»
181
: Այնուհետ հեղինակն ավանդում է
լճանվան ծագման պատմությունը. «…զբոլոր
կղզին, խորհրդակցութեամբ արքային վերա
կոչեցին
տելով զոմանս տառս՝ ասացին Սավան, կամ
Սէվան, յորմէ ցարդ հաստատեալ, ոչ միայն
կղզին, այլև բոլոր ծովն շրջապատիւք վերա
ձայնիծով Սէվանու,կղզիևանապատՍէվա
նու»
182
:ՈւշագրավէհատկապեսՄանուելվար
դապետիհաղորդմանշարունակությունը,ըստ
որի՝նախորդիվարվածմատնանշումըկարելի
էավանդածինհամարել.«Բայցիրականապէս՝
սուրբԱնապատսկառուցեալէյանունՍբԱստ
ուածածնիևերկոտասանառաքելոցնՔրիստո
սի,որպէսկարգպատմութեանսցուցանէ»
183
:
180
, 8:
. . IV–III -
( ., -
, « », 2010, ,
43–47):
181
, 8–10:
182
, 10:
183
:
Ավանդությանհամաձայն՝ՍբԳրիգորԼու
սավորիչն այստեղ՝ հեթանոսական մեհյանի
տեղում, կանգնեցնում է փայտե խաչ և կա
ռուցումերկուեկեղեցի`ՍբՀարությունևՍբ
Կարապետ:Ավելիուշ,մատենագրականևվի
մագրականաղբյուրներըփաստումենկղզում
եղածհինգ–վեցեկեղեցիներիումատուռների
գոյությունը: ՍբՀարությունև ՍբԿարապետ
եկեղեցիների կառուցումը կապվում է Սյուն
յացՄարիամիշխանուհուևնրա հոր՝իշխա
նաց իշխան, հետագայում Հայոց թագավոր
ԱշոտԲագրատունուանուններիհետ:
Սևանավանքի եկեղեցիների հորինված
քային լուծումները քննելիս` ճարտարապե
տության պատմաբան Ստ. Մնացականյանը,
հիմնվելով մատենագրական և փոքր եկեղե
ցութմբուկիարևելյաննիստինպահպանված
վիմագիր վկայությունների վրա, կարծում է,
որՄարիամիշխանուհինկառուցելէՍբԱռա
քելոցևՍբԱստվածածինեկեղեցիներըև,որ
դրանք այսօր կանգուն շինություններն են,
փոքրը՝ՍբԱռաքելոցը,մեծը`ՍբԱստվածածի
նը
184
:Փոքրեկեղեցութմբուկիսպիտականերկ
արձանագրության(ԹՎ
‰
ԻՆ
Š
ՌՁ(1631) ՆՈՐՈ
ԳԵՑԱՒ ԿԱՐԱՊԵՏՍ) կապակցությամբ, Ստ.
Մնացականյանն ընդունելի է համարում Լ.
ՄելիքսեթԲեկիկարծիքը,ըստորի՝այդեկե
ղեցին1651–1750թթ.միջևտեղիունեցածվե
րակառուցմանժամանակվերանվանվելէՍբ
Կարապետ
185
:
Սույն ուսումնասիրության համահեղի
նակ Արփենիկ Ղազարոսյանը Սևանի թերա
կղզուեկեղեցիներիպատմությանուսումնա
սիրությանընվիրվածիրշահեկանհոդվածում
եկեղեցիների անունների, շինարարության
ժամանակաշրջանների ճշգրտման հարցերն
առանձին քննության առարկա է դարձրել
186
:
Մատենագրական և վիմագրական սկզբնաղ
բյուրներիքննությամբնագալիսէայնեզրա
կացության,որՄարիամիշխանուհու կողմից
184
. , -
, , 1960 29:
185
, 28–29:
186
. , , « -
» . ., 1990, N 1, 49–57:
Соседние файлы в предмете Этнография Армян