Предел и непрерывность функции одного аргумента. Учебное пособие
.pdf
y
|
|
M |
|
|
|
|
m |
0 |
a |
x1 |
x2 b x |
|
|
Рис. 2 |
|
Следствие. Если функция непрерывна на отрезке, то она ограничена на этом отрезке.
Теорема 3.5 (Больцано – Коши). Если функция y f (x) не-
прерывна на отрезке [a;b] и принимает на его концах неравные значения f (a) A и f (b) B, то на этом отрезке она принимает и все
промежуточные значения между A и B .
Геометрически теорему иллюстрирует рис. 3. Для любого числа С, заключенного между A и B , найдется точка c внутри этого отрезка такая, что f (c) C . Прямая y C пересечет график функ-
ции по крайней мере в одной точке.
y |
|
|
|
|
y f (x) |
|
B |
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
A |
|
|
|
f (с) |
|
f (b) |
|
f (a) |
|||||
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
0 |
a |
c |
|
|
b |
|
Рис. 3
11
Следствие. Если функция y f (x) непрерывна на отрезке [a;b] и на его концах принимает значения разных знаков, то внутри отрезка [a;b] найдется хотя бы одна точка c , в которой данная функция f (x) обращается в нуль: f (c) 0 .
Геометрический смысл: если график непрерывной функции переходит с одной стороны оси Ox на другую, то он пересекает ось
Ox (рис. 4).
y |
|
|
|
f (b) 0 |
|
|
|
|
|
y f (x) |
|
0 |
a |
c |
b |
x |
f (a) 0
Рис. 4
§4. РАСКРЫТИЕ НЕОПРЕДЕЛЕННОСТЕЙ ВИДА , 0
0
и[ ]
Рассмотрим раскрытие неопределенностей вида . Необхо-
димо определить наивысшую степень переменной под знаком предела. Затем числитель и знаменатель дроби поделить на переменную в наивысшей степени.
Пример 1.1. |
lim |
5n2 |
8 |
. |
|
|
|||
|
n 3n2 2n |
|
||
Решение. Имеет место неопределенность вида . Наивыс-
шая степень n − вторая, делим числитель и знаменатель на n2. Получим
12
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
5 |
|
lim |
8 |
|
lim 2 |
|
lim |
n2 |
|
, так как |
0 и |
0 . |
|||||
2 |
3 |
|
||||||||
n |
|
|
n n2 |
|
n n |
|
||||
|
3 n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Пример 1.2. lim 3n3 2n2 n . n (n 2)(n3 1)
Решение. Имеет место неопределенность вида . Наивыс-
шая степень n − четвертая, делим числитель и знаменатель на n4 . Получим
|
|
|
3 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
lim |
|
|
n |
|
n 2 |
|
n 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
0, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
1 |
|
n |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
n 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
так как |
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
||||||||||||||||
|
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 0 |
0 |
0, lim |
0 |
и |
|
lim |
|
|
|
0. |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
n2 |
|
n3 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
n |
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n n |
|
|
n n3 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
Пример 1.3. lim |
|
2n6 |
5n2 |
3n |
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
7n4 3n3 |
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
Решение. Наивысшая степень |
|
n − шестая, делим числитель |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
и знаменатель на n6 . Получим |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
lim |
n4 |
|
n5 |
|
|
|
|
|
|
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
n 7 |
|
|
|
3 |
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
n2 |
n3 |
n4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
3 |
|
|
|
|
|
|
7 |
|
|
|
3 |
|
|
9 |
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
так |
|
|
как |
|
|
|
|
|
|
lim |
2 |
|
|
|
|
|
|
2 0 0 , |
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n4 |
n5 |
|
|
|
n3 |
|
n4 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n n2 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
0 0 0 0 . |
|
|
|
Пример 1.4. lim |
(2x 3)30 (3x 2) |
20 |
. |
(2x 1)50 |
|
||
x |
|
|
13
Решение. Наивысшая степень x − пятидесятая. Получим
|
|
3 |
30 |
|
3 |
2 |
20 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
x |
|
|
x |
|
|
|
2 30 |
3 |
20 |
|
|
|
3 |
20 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
1 50 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
x |
|
2 |
|
|
|
|
50 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 15x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
Пример 1.5. lim |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
9x4 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
x x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
Решение. Наивысшая степень x − вторая. Разделив на x2 чис- |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
15 |
|
|
3 |
|
|
|
|
1 . |
|
|
|
|
||||
литель и знаменатель, получим lim |
|
x |
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
1 |
|
9 |
1 |
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
x4 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
Пример 1.6. lim |
(x 1)(x 3)(x 2) . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
x x2 |
2x6 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
Решение. Наивысшая степень x − третья. Разделив на x3 чис- |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
3 |
|
|
2 |
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
x |
1 |
|
x |
1 |
x |
|
1 |
|
||||||||
литель и знаменатель, получим lim |
|
|
|
|
|
|
|
. |
||||||||||||||||||||||||
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
2 1 |
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x6 |
|
|
|
|
|
|
Для раскрытия неопределенности вида 00 необходимо выде-
лить в числителе и знаменателе дроби под знаком предела множитель, равный нулю, чтобы его сократить.
Пример 2.1. lim x2 x 12 .
x 4 x2 16
Решение. Имеет место неопределенность вида 00 . Разложим числитель и знаменатель дроби на множители. Квадратный трех-
член x2 x 12 |
имеет корни x 4 и x |
2 |
3. Тогда он раскладыва- |
||||||||||
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
||
ется на множители: x2 x 12 (x 4)(x 3). Получим |
|
||||||||||||
lim |
x2 x 12 |
lim |
(x 4)(x 3) |
lim |
|
x 3 |
|
4 3 |
|
7 |
. |
||
x2 16 |
(x 4)(x 4) |
|
x 4 |
4 4 |
8 |
||||||||
x 4 |
|
x 4 |
x 4 |
|
|
|
|
||||||
14
Пример 2.2. lim x4 3x 2 .
x 1 x5 4x 3
Решение. Разделим числитель и знаменатель дроби на множитель x 1.
x |
4 |
0 x |
3 |
|
0 x |
2 |
3 x 2 |
|
x 1 |
||||||
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
x 4 |
x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x 3 x 2 x 2 |
|||||||
|
|
|
x 3 |
3 x 2 |
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
x 3 |
x 2 |
|
|
|
|
|
|
. |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
x |
2 |
3 x |
2 |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
x 2 x |
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 x 2
2 x 2
0
Аналогично |
|
получим x5 4x 3 (x 1)(x4 x3 x2 x 3) . |
||||||||||
Тогда lim |
x4 |
3x |
2 |
|
lim |
|
(x 1)(x3 x2 x 2) |
|
1. |
|||
|
4x |
3 |
|
(x 1)(x4 x3 x2 x |
3) |
|||||||
x 1 x5 |
|
x 1 |
|
|
||||||||
Пример 2.3. |
lim |
9 2x 5 |
. |
|
|
|||||||
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
x 8 |
3 |
x 2 |
|
|
||||
Решение. Имеет место неопределенность вида 00 . Под зна-
ком предела в числителе и знаменателе надо выделить множитель x 8. Для этого умножим и поделим числитель и знаменатель на
сопряженное числителю выражение:
9 2x 5. Затем умножим и поделим знаменатель и числитель на выражение, приводящее к раз-
ности кубов в знаменателе, 3 |
x2 23 |
x 4 . Получим |
||
lim ( |
9 2x 5)( 9 2x 5)(3 |
x2 23 x 4) |
||
x 8 |
( 9 2x 5)(3 x 2)(3 |
x2 |
23 |
x 4) |
15
lim |
(9 2x 25)(3 x2 |
23 x 4) lim |
2(x 8)(3 x2 23 x 4) |
|
||||
x 8 |
( 9 2x 5)(x 8) |
|
x 8 |
( 9 2x 5)(x 8) |
|
|||
lim |
2(3 x2 23 x 4) |
|
24 2,4 . |
|
|
|||
x 8 |
9 2x 5 |
3 |
10 |
|
|
|
|
|
Пример 2.4. lim |
x 6 |
2 |
. |
|
|
|||
|
|
x3 |
8 |
|
|
|||
|
x 2 |
|
|
|
|
|
||
Решение. Под знаком предела в числителе и знаменателе надо выделить множитель x 2. Для этого умножим и поделим числитель и знаменатель на выражение, приводящее к сумме кубов в чис-
лителе: 3 (x 6)2 23 x 6 4. Знаменатель разложим на множители. Получим
lim |
|
(3 x 6 |
2)(3 (x 6)2 23 |
x 6 4) |
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
x 2 (x 2)(x2 2x 4)(3 (x 6)2 23 x 6 4) |
|
|
|
|
|
|||||||
|
lim |
|
x 6 8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2x 4)(3 (x 6)2 |
23 |
x |
|
|
|
|
|
||||
|
x 2 (x 2)(x2 |
6 4) |
|
|
|
|||||||
|
lim |
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|
1 |
. |
|
|
2x 4)(3 (x 6)2 |
23 |
x |
|
|
144 |
||||||
|
x 2 (x 2)(x2 |
6 4) |
|
|||||||||
Рассмотрим раскрытие неопределенностей вида [ ]. Для этого надо сделать преобразования под знаком предела, приводя-
щие к неопределенности вида .
Пример 2.5. |
lim |
x2 3x |
x2 9 . |
|
x |
|
|
Решение. Имеет место неопределенность вида [ ]. Преоб-
разуем функцию под знаком предела, умножив и поделив на сопряженное выражение.
lim |
x 2 3x x 2 |
9 lim |
x 2 |
3x |
x 2 |
9 |
x 2 3x |
x 2 9 |
|||
|
|
|
x 2 3x x 2 9 |
||||||||
x |
|
|
|
x |
|
||||||
lim |
|
(x2 3x) (x2 9) |
lim |
|
3x 9 |
|
. |
|
|||
|
x2 3x |
x2 9 |
|
x2 3x |
x2 9 |
|
|||||
x |
|
x |
|
|
|||||||
16
Таким образом, получили предел, в котором имеет место не-
определенность вида . Наибольшая степень x − первая, поэто-
му, поделив числитель и знаменатель на x , получим
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
lim |
|
|
|
3 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 0 |
3 . |
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 1 |
3 |
1 |
|
|
9 |
|
|
|
|
1 0 1 0 |
|
2 |
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x3 |
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
Пример 2.6. lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 2x |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
Решение. Приведем дроби под знаком предела к общему зна- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
менателю. Имеем |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
x3 |
(2x 1) x2 (2x2 1) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x3 x2 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
lim |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
lim |
(2x |
1)(2x 1) |
|
|
|
|
|
|
|
|
1)(2x 1) |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
(2x |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
Неопределенность вида |
|
. Наибольшая степень x − третья, по- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
этому, поделив числитель и знаменатель на x3, получим |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
1 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 0 |
|
|
|
1 . |
|
|
|
|
|
||||||||||||||
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
( 2 |
0 )( 2 |
0 ) |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
Пример 2.7. lim x4 / 3 (3 |
x2 1 3 x2 |
1). |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
Решение. Умножим и разделим функцию под знаком предела |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
на следующее выражение: 3 (x2 1)2 3 |
(x2 1)(x2 1) |
3 |
(x2 1)2 . |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Получим |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
lim |
x4 / 3 (3 x2 1 3 |
x2 1)(3 (x2 |
1)2 |
3 |
(x2 1)(x |
2 1) |
3 |
(x2 1)2 ) |
. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 (x2 1)2 |
|
|
3 (x2 1)(x2 |
|
1) 3 (x2 1)2 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
Применим в числителе формулу разности кубов:
lim |
|
|
x4 / 3 (x2 |
1 x2 1) |
|
|
|
|
(x2 1)2 |
3 (x2 |
1)(x2 1) 3 |
(x2 |
1)2 |
||
x 3 |
|
||||||
17
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
2x4 / 3 |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
2 |
3 x4 1 3 |
(x2 1)2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
x 3 (x2 1) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
Неопределенность вида |
|
. Поделим числитель и знаменатель на |
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
x4 / 3 : |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
2 |
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 1 1 |
3 |
||||||
x |
|
|
1 |
1 |
|
|
|
2 |
3 1 |
1 |
|
|
1 |
1 |
|
2 |
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
x 2 |
|
x 4 |
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
так как lim |
1 |
|
|
0 |
и lim |
|
1 |
0 . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
x x2 |
|
|
x x4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
§ 5. ЗАМЕЧАТЕЛЬНЫЕ ПРЕДЕЛЫ
Рассмотрим некоторые пределы, имеющие большое практическое значение для раскрытия неопределенностей.
Теорема 5.1. lim ln (1 z ) 1.
z 0 z
Доказательство.
Рассмотрим график функции у ln x (рис. 5). Возьмем на нем
точки M с абсциссой 1 и N с абсциссой 1 z (точка K на оси OX ). В прямоугольном треугольнике MNK имеем NK ln (1 z ) ,
MK z .
y
ln ( 1 z ) |
|
|
N |
y ln x |
|
|
|
||
M |
|
|
K |
|
|
|
|||
|
|
|
||
0 1 |
|
|
1 z x |
|
Рис. 5
Следовательно, tg ln (1 z) . z
18
Если z 0, то N M и секущая имеет своим пределом касательную. Известно, что касательная к графику функции у ln x , прове-
денная в точке с абсциссой 1, образует с осью OX угол, равный |
. |
||||||
|
|
|
|
. Далее находим |
4 |
||
Отсюда следует, что при z 0 |
|
||||||
|
ln (1 z ) |
|
|
4 |
ln (1 z ) |
|
|
lim |
lim tg 1. Получили lim |
1. |
|
||||
z 0 |
z |
|
|
z 0 |
z |
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
Теорема 5.2. lim sin z 1. |
|
|
|
|
||
|
|
z 0 |
z |
|
|
|
|
Доказательство. Рассмотрим сначала случай, когда z 0. Так как z 0, то, начиная с некоторого значения, z 2 . Геометрически очевидно, что AD AD ACD (рис. 6).
y
|
A |
|
1 z D |
|
0 B C x |
. |
Рис. 6 |
|
Находим AD 2 sin z , AD 2z , ACD 2 tg z . Значит, 2sin z 2 z 2 tg z .
Разделим полученное неравенство на 2 sin z 0.
Получим 1 |
|
z |
|
|
1 |
или cos z |
sin z |
|
1. |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
sin z |
cos z |
z |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Так как |
lim cos z cos0 1, |
то имеем lim sin z |
1 (по теореме о трех |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
z 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z 0 |
z |
|
|
|
|
|
|
функциях, связанных неравенствами). |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
Рассмотрим теперь случай, когда z 0. Тогда z |
|
z |
|
. |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
lim sin z |
lim |
sin( |
|
|
|
z |
|
) |
lim |
sin |
|
z |
|
|
1. |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
z 0 |
z |
z 0 |
|
|
|
|
|
|
|
z 0 |
|
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
19
1
Теорема 5.3. lim(1 z) z e.
z 0
Доказательство. По основному логарифмическому тождеству получим
1 |
|
1 |
1 |
|
|
|
ln(1 z) |
(1 z) z |
eln((1 z) z |
ez ln((1 z) |
e z . |
||||
|
1 |
|
ln((1 z) |
|
|
|
|
lim(1 z) z |
lim e z . |
|
|
|
|||
z 0 |
|
z 0 |
|
|
|
|
|
В силу непрерывности показательной функции y ex имеем |
|||||||
ln((1 z) |
lim ln((1 z) |
e1 |
e (по теореме 5.1). |
||||
lim e |
z |
ez 0 |
z |
||||
z 0 |
|
|
|
|
|
z |
|
Следствие. |
|
|
1 |
||||
lim 1 |
z |
|
e. |
||||
|
|
|
z |
|
|
|
|
Доказательство. Введем новую переменную y |
1 . |
|
|||||||||||||||||||||||
Так как z , то y 0 . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z |
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
1 |
z |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
e (по теореме 5.3). |
|
|
|||||||||||||||||
lim 1 |
z |
|
lim(1 y) y |
|
|
|
|
||||||||||||||||||
z |
|
|
y 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Теорема 5.4. |
lim |
a z 1 |
ln a . |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
z 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a z 1 y . Так как |
|
||||||||
Доказательство. |
Обозначим |
z 0, то, |
|||||||||||||||||||||||
очевидно, |
y 0 . |
Выразим бесконечно малую z через бесконечно |
|||||||||||||||||||||||
малую y. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln (1 y ) |
|
|
|
|
|
||||||
az 1 y , |
z ln a ln (1 y ) , |
z |
. |
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
Далее находим |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln a |
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
lim a z |
1 |
lim |
|
y |
|
|
|
|
|
|
ln a lim |
|
|
y |
|
|
|
|
|||||||
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
z 0 |
|
|
y 0 ln (1 y ) |
|
|
|
y 0 ln (1 y ) |
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
1 |
|
ln a |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
ln a |
|
|
|
|
||
ln a lim |
|
|
ln a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln a (по теореме 5.1). |
||||||||||||
ln (1 y ) |
|
lim ln (1 y ) |
|
||||||||||||||||||||||
y 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
y 0 |
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
20
