Resurs 9 - Biologiya

Shóp deneli ósimlikler klassifikaсiyası. Bul sistemaǵa kóp jıllıq shóp deneli

ósimlikler, yaǵnıy gemikriptofitler hám terofitler kiredi:

1)oq tamırlı (kaudeksli) ósimlikler jaqsı rawajlanǵan, topıraq qatlamlarına tereń kirip barıwshı tamırlarǵa iye bolǵan ósimlikler. Kaudekstiń bóliniwine qarap bir baslı, kóp baslı bolıwı múmkin (jońıshqa).

2)shashaq tamırlı ósimlikler tiykarǵı tamırı bolmaydı. Qosımsha tamırları

juwan, buralıp tıǵız jaylasqan tamırlar payda qılıwshı ósimlikler. Paqalı kelte buwın aralıqları qısqa (atqulaq, ayıw taban hám basqalar).

3) qısqa tamır paqallı ósimlikler, bularǵa kóp jıllıq ósimlikler kirip, qosımsha tamırları esabınan jasaydı. Leykin, jer astı tamır paqalı jaqsı rawajlanǵan bolıp, kóp jıllar jasaydı, buwın aralıqları qısqa tamır paqalı–epigeogen

(jer ústinde payda boladı, qurtqashash hám basqalar).

4)uzın tamır paqallı ósimlikler–gipogeogen tamır paqallı ósimlikler, yaǵnıy tamır paqalı jer astında payda boladı. Ǵumay, assalawma aleykum hám basqalar. Tamır sisteması qosımsha tamırlardan dúzilgen.

5)tıǵız túp payda qılıwshı ósimlikler–tamır paqalları qısqa, tıǵız kóp sanlı qosımsha tamırlar payda qılıwshı kóp jıllıq bir tuqım úlesli ósimlikler.

6)túynek payda qılıwshı ósimlikler, paqal hám gipokotilden payda bolǵan hár jılı jer ústi bólimi jańadan payda bolatuǵın bir hám kóp jıllıq túynekli ósimlikler. Yamasa tamırdan payda bolǵan hár jılı túyneklerdi almastırıwshı ósimlikler. Stalon túynekli ósimlikler jińishke stalonlarınıń ushqı bóliminde túynekler payda boladı (kartoshka).

7)piyazbaslı ósimlikler−kóp jıllıq bólimi túrli tipdegi piyazbaslardan ibarat

bolıp, almasıp turatuǵın qosımsha tamırlardı payda qılıwshılar. Bul ósimlikler kóp jıllıq hám bir jıllıq bolıwı múmkin.

8)jer betinde órmelewshi hám stalonlı ósimlikler. Kóp jıl (2-4) jasawshı plagiotrop órmelewshi paqalǵa iye bolǵan (piyazbaslı chay hám basqalar), yamasa stalonı tez quwrap qalıwshı ósimlikler (qulpınay).

Bir jıllıq ósimlikler gúllep, miywelep tuqım payda qılǵannan keyin qurıydı. Bul toparǵa bir neshe hápte jasaytuǵın efemerler kiredi, kópshilik bir jıllıq shóp deneli ósimliklerdiń tuqımları gúzde ónip shıǵıp, pútin qıs dawamında vegetaсiyasın dawam ettiredi. Báhárde gúllep, miywe payda etedi. Jazdıń ıssı kúnleri baslanıwı menen quwrap qaladı. Bunday ósimlikler eki tolıq bolmaǵan máwsimde jasaydı (biyday,arpa hám basqalar).

Qadaǵalaw ushın sorawlar

4.Sayanı súyiwshi ósimlikler qanday beyimlesiwlerge iye bolıwı múmkin?

5.Ósimlikler tirishilik forması degende neni túsinesiz?

belgilerge tiykarlanadı?

Ádebiyatlar:

1.M.I. Ikromov va boshqalar Botanika (Wsimliklar morfologiyasi va anatomiyasi) Toshkent 2002 (67-78)

2.A.Fahn.PlantAnatomy.NewYork.University.USA2011.19bob,420bet

3. S.M. Mustafaev Botanika(anatomiya, morfologiya, sistematika) Toshkent

2002 (60-68 bet)