Әдебиеттер

1. Шершнева Л.Н. Әйел және балалар киімдерін конструкциялау.

2. Бланк А.Ф., Фомина З.М. Практическая книга по моделированию женской одежды.-3-е изд., стереотипное.-М.:Легпромбытиздат, 1992.-256 с.:ил.

Жұмысқа қажетті сұрақтар

1. Жең пішімдеріне байланысты қандай түрлерге бөлінеді?

2. Реглан жеңнің қандай түрлерін білесіз?

3. Қондырмалы жеңнің қандай түрлері бар?

4. Жең сызбасын сызуға қандай өлшемдер қажет?

Реглан жеңді киім үлгілері 19 ғасырдың аяғында европалық киімдерде пайда болды. Бұл жең ағылшын генералы лорд Регланның атымен аталды, олай болуына себеп ол осындай жең үлгісіндегі әскери киімдер еңгізді. Сондықтан реглан жеңді киімдер алғашында ерлер киімдерінде қолданылып, көп кешікпей әйел киімдерінде кеңінен қолдана бастады.

Реглан жеңнің пішіміне қарай мынадай түрлерге бөлінеді:

1.Кәдімгі реглан (1а суретте). Жең ойығы сызығы өңір мен жота бойдың жаға ойынды сызығының жоғарғы нүктесінен 1,5-2,5 см төмен ирек сызық түрінде қолтық түбіне қарай бағытталады.

2.Нөлдік реглан (1б суретте). Өңір мен жота бойдың жең ойық сызығы жаға ойындысының ең жоғарғы нүктесінен яғни сызбадағы А₂ мен А₄ нүктелерінен қолтық түбіне қарай дөңестеліп сызылады.

3.Погонды реглан (1в сурет). Жең ойығы сызығы жаға ойындысының жоғарғы нүктесінен 4-8 см төмен алынып, иық кесіндісіне бағыттас жүргізіп, сонан соң мүшелену деңгейінде жең түбіне қарай ирек сызықпен жүргізіледі.

4.Жартылай реглан (1г сурет). Жең ойығы сызығы өңір, жота бөліктердің иық кесіндісінің жартысынан жең түбіне қарай сызылады.

5.Фантазиялық реглан (1д сурет). Жең түбі ойығынан басталып өңір мен жота бөлігінде алуан түрлі формаға ие болуы ықтимал.

Реглан пішіміндегі жең өзінің өлшемдері, формасы, мүшеленген жүйелерінің саны, жең түбі ойық тереңдігі мен етек жағының түрге келуі жеңінен алуан түрлі болуы ықтимал.

Ені бойынша біркелкі кеңейтілген, кең жіңішке (2а сурет), төменгі жағы кеңейтілген (2б сурет) жеңдер кездеседі. Реглан пішімдегі тарлау жең сирек кездеседі. Себебі олар қолдың еркін қимылдарын тежейді. Егер мұндай жеңдер тігетін болса онда көбіне жең түбіне қолтырмаш (ластовица) қондырылады. Жең аузына қарай тарылған жеңдерді шынтақ тұсынан да бүкпе салынған дұрыс/ Жең аузы сырмалы да, бүрмелі де, манжетті де (қиыстырылуыда, желбіреукті де, қондырмалы да және т.б.) болуы мүмкін.

Реглан жең конфигурациясы кеуденің иық белдеуінің көзге түсуіне елеулі ықпал етеді.

Реглан жеңді киім сызбасын құрған кезде кеуде айналымына К_а қосылатын қосымша Қ біршаманы арттыру тиіс, яғни ойықты кеңейтіп, тереңдетіледі, жең ойығы жүйесі бойынша жең кеңейтіліп, оның иілу бұрышы азайтылады.

Әйел киімдері үшін ҚК_а = 6 см және Қжтүб. – 2,5 см. Жеңнің жоғары кесіндісінің иілу бұрышын 20-35 болғандығын, сондай-ақ Қка қосымшасын учаскелер бойынша мына қатынаста: жота бөлігіне 30%, жең ойындысына 50%, өңірге 20% пайыз үлестіргенді тиімді деп есептейді.

Реглан пішімді киім бөліктерінің сызбасын графикалық және есептеу сияқты екі түрлі әдісімен құрылуы мүмкін.

Графикалық әдіс бойынша реглан жеңді киім бөліктерінің сызбасын сызу.

Ол үшін өңір мен жота бөліктің сызбасында реглан пішімдегі жең ойығы сызығы жүргізіледі. Сонан соң жоғары орналасқан бөліктерді қиып алып, жеңдерге көшіреді. Мұнда П₃ нүктесін П₃І нүктесімен, П₆ нүктесін П₆І нүктесімен біріктіреді (з суретте). Бұл әдіс негізінен күрделі ойдан туған формалардың сызбасын сызу кезінде пайдаланылады.

Қондырмалы жеңді және реглан пішімдегі жеңі бар бұйымдар конструкциялары негіздерінің аралығында принципті айырмашылығы жоқ. Өзгерістердің тек ойық жүйелерінің жоғары бөліктерін түрге келтіруге ғана қатысы бар. Сондықтан реглан пішімдегі жеңіл киімдер детальдарының чертеждерін құру, қондырма жеңді бұйымдардың чертежін құрудың жоғарыда атап көрсетілген кезеңдері мен есеп-қисаптарын сақтай отырып жүргізеді.

Құрылым бүкпе тігістерді өңір бойлықтағы иық кесіндісінен омырау жүйесіне көшіруден және жота бойлықтағы жоғарғы контур жүйелерін үстіне көшіруден басталады. А нүктесінен вертикаль бойынша 0,5 см жоғары көтеріп, А₀ нүктесін қояды. АА₀=0,5 см. Перпендикулярдағы А₂ нүктесінен иық жүйесіне АА₀ кесіндісіне тең - А₂А₂₁ кесіндісін көтереді. Жота бойлықтағы мойын ойығы жүйесін А₀А₂₁ нүктелері арқылы өтетін толқымалы қисық сызық арқылы түрге келтіреді.

Перпендикулярдағы П₁ нүктесінен иық жүйесіне 1 см көтереді, сөйтіп П₁₁ нүктесі пайда болады, яғни, П₁П₁₁=1 см.

А₂₁ және П₁₁ нүктелері тікелей жалғастырылады.

Жота бойлық ойығының төбесін (О₁ нүктесі) А мойын ойығы жүйесі бойынша А₂₁ нүктесінен 0-4 см жоғары көтеру арқылы алады. А₂₁О₁=0…4 см. Егер ойық жүйесі осы тұста томпақтау болса онда О₁ және П₃ нүктелері тікелей жалғастырылады (суретте көрсетілген), егер ол тік болса онда ойықтың төменгі бөлігіне жанама жүргізіледі. Осы жанаманың аГ₁ вертикалімен қиылысу нүктесін П₃₁ әрпімен белгілейді. Қосымша О₂ нүктесі О₁П₃₁ кесіндісінің орта тұсында жатады. Яғни О₁О₂=0,5 О₁П₃₁. О₂ нүктесінен ОП-ге тікелей перпендикуляр тұрғызылып, ОП кесіндісі жоғары көтеріледі.

ОО =1…4 см. О₂О₃ кесіндісінің ұзындығы модель бойынша алынады. Бұл кесіндіні ұзарта түсу иық тұсын көзге кеңдеу ғып көрсетуге әсер етеді.

Жота бойлық ойығының жүйесін О₁, О₃, П₃₁, Г₁₁ және Г₂ нүктелері арқылы жүргізіледі. П₃₁ нүктесінен төменірек учаскеде ойық жүйесін қондырма жеңді бұйымда қалай жүргізілсе нақ солай жүргізіледі.

Өңір ойығын құру кезінде өңір ойығы төбесінің орналасуын анықтайтын кесіндіні мойын ойығы П жүйесі бойынша А₄ нүктесінен төмен түсіреді. Кесіндінің ұшы С₀ әрпімен белгіленеді. АС₀=А₂₁О₁=2,5 см. Пайда болған С нүктесі арқылы оның оң жағынан жоғарғы тігістің жаңа жүйесін тартады. Тігістің сол жағын оң жағымен теңестіріп, оны сол жақтағы А₉Г₇С=А₉Г₇С₀ бұрышына тартады. Г₇С=Г₇С₀.

Төменгі бөліктегі ойық жүйесіне жанасатын С нүктесінен төмен қарай тіке жүйе жүргізіледі. Оның А₂Г₄ вертикалімен белгілейді. Неғұрлым томпақтау жүйе алу үшін С нүктесін П₆ нүктесімен жалғастырады.

СП₆₁ кесіндісінің орта тұсынан (С₁ нүктесінен) сол перпендикуляр тұрғызып, оған С₁С₂ кесіндісін көтереді. С₁С₂=О₂О₃=1,5 см.

Ойық жүйесі С₁С₂, П₆₁, Г₄₁, Г₂ нүктелері арқылы жүргізіледі.

Жең чертежінің құрылымы оның жоғарғы кесіндісінің иілу бұрышын анықтаудан басталады. Жең жұмсақ формалы болғанда оның жоғарғы кесіндісі А₂₁П₁₁ иық кесіндісі жүйесінің жалғасына сәйкес келеді.

Жеңнің жоғарғы кесіндісінің жүйесі таңдап алған бұрышты ескере отырып, П₁₁ нүктесінен төмен көтеріледі. П₁₁М=Д. М нүктесінен П₁₁М кесіндісі жағына перпендикуляр тұрғызылып, одан жең енінің тең жарымы төмен түсіріледі.

ММ₁=(О_зап+П_0зап)/2+1.

Шынтақ жүйесінің деңгейін П₁₁Л=Д_шынтақ кесіндісімен анықталады. Шынтақ жүйесі П₁₁М кесіндісіне перпендикуляр жүргізіледі.

Жеңнің шынтақтап жоғары кесіндісі А₂₁П₁₁ және М нүктелері арқылы өтетін толқын тәрізді томпақ қисық түрінде болады.

Қосымша 0,5 нүктесі ГГ₂ горизонталына Г₁ нүктесінің оң жағына 1-2 см қашықтықта қойылады. Г₁О₅=1 см.

О₅ нүктесі арқылы П₁₁М кесіндісіне перпендикуляр жең түбі енінің жүйесі жүргізіледі. Оның П₁₁М жүйесімен қиылысу нүктесі Р әрпімен белгіленеді. Ортасынан П₁₁Р кесіндісіне тең радиус пен П₁₁ нүктесіне доға жүргізіледі. Осы доғаның иық жүйесінің жалғасымен қиылысу нүктесі О₄ деп белгілейді.

Ортасынан О₁П₃₁ (немесе О₁П₃) кесіндісіне тең радиуспен О₁ нүктесіне доға жүргізіледі. Оның хордасының сол жағына еркін қозғалысты қамтамасыз етуге қажетті ойықтың бойлай босанқы (посадка) жасауға арналған ұзындығы 1-2 см тең П₃₁П₃₂ (немесе П П ) кесіндісі көтеріледі. Бұл кесіндінің ұзындығы жоғарғы кесіндінің иілу бұрышына байланысты болады. Бұрыш қаншалық үлкен болса, П₃₁П₃₂ кесіндісі де соншалық ұзын болады.

П₃₂ нүктесінен 0,7 см қосылған П₃₁Г₂ (немесе П₃Г₃) кесіндісіне тең радиуспен жең ені жүйесінің жалғасына кертпе жасайды да, О₆ нүктесін қояды. П₃₂О₆ тең учаскесі П₃₁Г₂ ойық учаскесінің айнадағы бейнесі ретінде қабылданады.

Жеңді иыққа қондыру жүйесі О₁О₃П₃₂ және О₆ нүктелері арқылы өтетін бір қалыпты қисық сызықпен бейнеленеді.

О₆ нүктесін М₁ нүктесімен тікелей жалғастырып, оның шынтақ жүйесімен қиылысын Л₁ мен белгілейді.

Жеңнің шынтақтан төмен кесіндісі толқын тәрізді томпайған қисық түрінде болады. Шынтақ жүйесіндегі сырма айқырмасы 0,7-1 см, яғни Л₁Л₁₁=0,7…1 см болады.

Жең жұмсақ формада болғанда төменгі кесінді жүйесін О₆ нүктесінен жеңнің жоғарғы П₁₁М кесіндісіне параллель жеңнің білек жүйесімен қиылысқанға жүргізіледі. Қиылысу нүктесін М₁₁-мен белгіленеді.

Жең білегі М және М₁ нүктелері арқылы өтетін томпақ қисық түрінде болады. Ортаңғы бөлігінің томпақтығы 0,7-1 см. Тар жеңге шынтақ сырмасын жобалаған жең, оның айқырмасы Л нүктесінен оңға қарай сырылады. Л₁Л₂=2…2,5 см.

Л және Л₂ нүктелері өзара тікелей жалғастырылып, салыстырмалы түрде жеңнің төменгі бөлігі (М₁₁ және М₂₁ нүктелері) алшақтатылады. Шынтақ сырмасының ұзындығы әдетте 7-8 см-ге тең болады. Чертеждегі Л₃ нүктесі жең бүкпесінің ортақ жүйесіне 1-2 см жетпей тұруы тиіс. Сырманың екі жағы да (Л₂Л₃=Л₁Л₃) тексеріліп, 0,5-0,7 см-ге ұзартылады.

Жеңнің шынтақтан төмен толқынды қисық түрінде болады. Шынтақ жүйесіндегі сырма айқармасы 0,7-1 см, яғни Л₁Л₁₁=0,7…1 см болады.

О₆Л₁₁ және Л₁₂М₂₁ нүктелерін жалғастырады.

Жеңнің алдыңғы жартысының жоғарғы кесіндісінің бағыты жеңнің білектен жоғарғы кесіндісінің таңдап алынған бағытымен сәйкес келуі тиіс. Жұмсақ формалы бұйымдарда жеңнің алдыңғы жартысының үстінгі кесіндісінің жүйесін А₉П₅ иық кесіндісінің жалғасы ретінде жүргізіледі. Жекелеген жағдайларда оның бағытын мынадай құрылым анықтайды.

П₅ нүктесінен орталық ретінде артқы бойлық чертежіндегі П₁₁Р кесіндісіне тең радиуспен доға жүргізіледі де Р₁ нүктесі қойлады. Хорда бойынша артқы бойлық чертежіндегі О₄Р-ге тең Р₁С₃ кесіндісі көрсетіледі. С₃ нүктесі П₅ нүктесімен жалғастырылады.

С нүктесінен СП₆ радиусы мен доға жүргізіледі, ал хордасы бойынша П нүктесінің оң жағына 1,5-2,5 см жегереді де С₄ нүкте қойылады.

Жеңнің білек кесіндісі төбесінің жағдайы (С₅ нүктесі) екі доғаның қиылысқан жерінде анықталады. Оның бірін орта тұстан ойыққа жеңді қондыруға арналған 0,5 см қоса есептелген П₆Г₂ кесіндісіне жең радиуспен С₄ нүктесінде жүргізіледі. Екінші доғаны орта тұстан жеңнің шынтақ бөлігіндегі 2-2,5 см қысқартылып тасталған чертеждегі РО₆ кесіндісіне тең радиуспен С₃ нүктесінде жүргізіледі С₄С₅=П₆Г₂ 0,5 см; С₃С₅=О₆-(2…2,5) см.

Жеңнің С₄С₅ учаскесін ПГ ойығы учаскесін айнадан көрінген бейнесі ретінде түрлендіреді. С₃ нүктесінен төмен қарай С₃С₅ кесіндісіне перпендикуляр жүйе жүргізіледі. Осы жүйемен жеңнің ұзындығын көтеріп, М₂ нүктесін қояды. С₃М₂=РМ (жеңнің шынтақ жартысының чертежінен).

Шынтақ жағдайын жеңнің шынтақ жартысы чертежіндегі РЛ кесіндісіне тең С₃Л₄ кесіндісі анықтайды.

Жеңнің жартысының жоғарғы кесіндісі А₉, П₅, С₃, Л₄ және М₂ нүктелері арқылы жүргізіледі. Жеңнің жоғарғы кесіндісін иық тұсында жасауды иықтардың моделі мен формасы (биік, )

Егер жеңнің білек тұсында тігіс жобаланса, онда білектің шынтақтан жоғарғы білекке дейінгі тұсындағы тігіс оңға қарай жүргізіледі: М₂М₃ММ₁₁ (жеңнің шынтақ тұсындағы чертежінен).

Жең ұшы мен шынтақ жүйесі С₃М₂ кесіндісіне жіп жүргізіледі. Жең ұшының кеңдігі М₂М₄ мына формула бойынша анықталады:

М М =0,5 (0_зап + П_0.зап.)-1

С₅ және М₄ нүктелері қосымша сызықтар арқылы тікелей жалғасады. Жең ұшының төменгі кесіндісі қисық жүйемен белгіленеді. Шынтақ жүйесі деңгейіндегі Л₅Л₆ бүктемесі артқы бойлық чертежінің Л₁Л₁₁ кесіндісіне тең болады.

Егер жең жұмсақ болса оның төменгі кесіндісінің жүйесі жоғарғы кесіндісіне, былайша айтқанда С₃М₂ кесіндісіне, параллель жүргізіледі.

Жең ұшы бір қалыпты икемді көмкеріледі. Жеңнің иық тұсындағы бүктемесі 0,7…1 см тең болады.

Реглан жең сызбасын шаблонды әдіспен сызу

Графикалық әдіспен регланды жең сызбасын сызу

тақырыбы: ЖАҒА СЫЗБАСЫН КҰРАСТЫРУ

мақсаты Студентерді түрлі пішімді жаға сызбасын сызуға үйрету.

Қажетті құрал-жабдықтар: Масштабты сызғыш, дәптер, өшіргіш, қалам.

ЖҰМЫСТЫҢ БАРЫСЫ

1. Теориялық бөлімді оқып шығу.

2. Қайырма жағаның сызбасын сызу (мойын астына дейін түймеленетін киімнің жағасы)

3. Тік жаға сызбасын сызу.

4. Ашық омырауға арналған қайырмалы жаға сызбасын сызу.

5. Шәлі жөне апаш жаға сызбасын сызу.

ӘДЕБИЕТТЕР

1. Шершнева Л.Н. Әйел және балалар киімдерін конструкциялау.

2. Мельникова Л.В., Н.П. Земзанго. Обработка тканей. Учебное пособие для учачихся 9-10 кл. сред. общеобразован. шк. -М., Просвещение,1986,-208стр.

3. Матузова Е.М., Соколова И.Р. Гончарук Н.С. Разработка конструкции женских швейных изделии по моделями. -Изд. 2-е испр. и доп.- М. Легкая и пищевая промышленность, 1983-224стр.

4. Бланк А.Ф., Фомина З.М. Практическое книга по моделированию женской одежды -3-е изд. -М, Легпромбытиздат, 1992.-256 стр., илл.