5.Симолдық тип.

Компьютер мүмкіншілігімен анықталған таңбалар жиынының элементтері таңбалық типті мәндер болатын сан.Таңбалық типті айнымалыларды анықтау үшін Var ctr1,ctr2:char;Тырнақша жақшаға алынған таңба таңбалық типті константа құрайды.Латын алфавитінің бас әріптерінің төмендегідей орналасуы олардың реттелгені деп қабылданған.Бұл жиын байланысты болуы міндетті емес. ‘’A’’<’’B’’<’’c’’…<’’y’’<’’2’’.Символдық типтің стандартты функцияларына char ж/е string жатады.Char типі символдық мәліметтерді анықтайды,1 байт орын алады.String типі символдық тізбекті білдіріп 256 байт орын алады.

6) Логикалық тип – логикалық типті айнымалылар тек екі мәнде ғана анықталған: true ақиқат) немесе false (жалған). Олар төмендегідей реттелген false < truе.Логикалық типті айнымалыларды баяндау үшін Var бөлімінде стандартты идентификатор Boolean пайдаланады мысалы; VAR a,b,c: Boolean;Логикалық типті операндтарға келесі буль амалдар анықталған:Not-кері (терістеу)And-және (коньюнкция)Or-немесе (дизьюнкция)Xor-тең мәндегі терістеу амалы (немесені терістеу)In-мәліметтің жиынға жататындығын көрсететін амал.Бұл операциялардың нәтижелері логикалық типке жатады. Салыстыру амалдарының (=,<>,<,>,>=) нәтижелері логикалық типке жатады. Аталған амалдардың приоритеті төмендегідей ретпен орындалады: Not,And,Or. Логикалық типке келесі стандартты функциялар қолданылады Odd(x),eoln(x), eof(x). 7) Түгенделетін тип - программаға программистің өзіне қолайлы түгенделетін типті енгізуіне болады. Түгенделетін тип реттелген идентификатор жиынында анықталады.Түгенделетін тип типтер бөлімінде былай баяндалады: Type NT = (W1,W2,…WN) Мұнда NT анықталатын типті идентификаторы (атауы) W1,W2, …WN- константа идентификаторлар, олар NT типті айнымалылар қабылдайтын мәндер барлық реттік типті айнымалыларға келесі стандартты фун-лар қолданылады: Succ (x),Pred(x), Ord(x). Succ (x) фун-сы реттелген тізбекте Х ке жалғас келесі элементті анықтайды мысалы: Алфавит бойынша реттелген әріптер тізбегі берілсін. Онда Succ (x) фунциясының мәні Х әрпінен кейінгі әріпке тең Succ (b)=c Succ (m)=n. Pred(x) – фун-сы реттелген тізбектегі Х-тің алдындағы элементті анықтайды. Pred(m)=1, Pred(жұма)=бейсенбі. Ord(x)-функ-сы реттелген тізбектегі Х – элементінің нөмірін анықтайды: ORD(A)=0; ORD(D)=3; ORD(жұма)=5.

8) Меншіктеу операторы. Өрнектегі операциялардың приориттері – меншіктеу нұсқауы керекті айнымалыға есептелген мәнді қабылдату үшін пайдаланылады нұсқаудың жалпы түрі: V:=A; <айнымалы>:=<өрнек>; мұндағы V-айнымалы, А-өрнек;=меншіктеу белгісі (меншіктеу амалының таңбасы). А-өрнегі –константалардан,айнымалылардан, функция көрсеткіштері мен амалдар таңбаларынан тұрады. Жақшамыз өрнекте амалдар приоритеттеріне сай орындалады.Амалдар (операциялар) приоритеттері келесідей: жоғарғы приоритет:NOT ;екінші приоритет:*,/,div,mod,and; үшінші :+,-,or. Төмендегі приоритеттегі амалдар (=,<,>,<=,>=,<>,>=,in). Бірдей приоритетке жататын амалдар солдан оңға қарай орындалады. Амалдардың орындалу ретін жақшалар арқылы топтастырып реттеуге болады. Меншіктеу нұсқауында айнымалы мен өрнек нәтижесі бірдей типке жатуы керек, ал бір типке қарамаған жағдайда, программаның орындалуы тоқтатылады. 9) Енгізу және шығару операторлары – енгізудің негізгі құрылғысы – пернетақта және дискілік файл. TurboPascal-да берілгендерді енгізуге read – “ оқу”, readln (read line) – “жолды оқу” операторлары қолданылады. Енгізу операторының жалпы жазылуы;Read(x1,x2,…,xn);Readln(x1,x2,…,xn);Mұндағы х1,х2,..., xn-мәні пернетақтадан енгізілуге тиісті айнымалылар тізімі. Мысалы: Y=2i+g функциясын есептеу программасы берілсін; Program esep;Var y,i:integer;G:real;Begin Readln(I,g);Y:=2*i+g;Writeln(‘y=’,y)End.Пргограммманың басында сипатталғандай і тек бүтін сандарды қабылдай алады. Ал, g айнымалысына нақты сандармен қатар бүтін сандарды да енгізуімізге болады. Себебі нақты сан құрамына бүтін сан енетін болғандықтан бүтін санды компьютер нақты санға айналдырып алады. Бұл программадағы қате: у-ті есептеу өрнегінде g айнымалысының мәні нақты болса, нәтиже де нақты. Сондықтан у айныалысының мәні типіне сәйкес емес. Мәліметтерді шығару – компьютердің жедел жадысындағы өңделінген мәліметтерді сыртқы құрылғыларға (экран,принтер) беру. Турбо Паскаль да мәліметтерді экранға шығару үшін write “жазу”, writeln (write line) “жолды жазу” операторы қолданылады. Бұл операторлардың жалпы жазылуы мына түрде; Write(у1,у2,…,yn);Writeln(у1,у2,…,yn)Мұндағы ; у1,у2,…,yn – сандық мәні экранға шығарылатын айнымалылар тізімі. Шығарылған мәліметтер туралы түсініктеме тексті апостроф ішіне жазса да болады. Мысалы есептелінген фигура ауданы 25-ке тең болса шығару операторы мына түрде жазылсын Writeln(‘Аудан=’,S) Экранға шыққан нәтиже: Аудан =25 Мысалы: Берілген а,в,с үш санның қосындысын және көбейтіндісін есептеу программасын жазайық. Program candar;

Var a,b,c:integer;

Begin

a:=5;b:=2; c:=3;

Writeln(‘қосынды=’,a+b+c);

Writeln (‘көбейтінді=’,a*b*c);

End.

Шығару форматының жазылуы:

Write(у1:M:N,у2:M:N,…,yn:M:N);

Writeln(у1:M:N,у2:M:N,…,yn:M:N);

Writeln; операторы параметрсіз жазылса бір бос жол қалдырылып келесі программаның нәтижесі шығатын жолына курсорды көшіреді.

10 Құрамды оператор. Мысал өсіп отыратындығын көрсетеді,do(орында)

Бірнеше опр-ң бірігуінен шыққан 2-нұсқасы For X:=M1 downto M2 do S1;

Оператор деп атаймыз.Бұл опре-р 1-н ерекшелігі to сөзінің орнына downto cөзінің Begin және end қызметші сөздер-ң төменгі деген мағынада жазылады.

Арасына жазылады.Әр опр-н кейін Program esep; var I,s:integer;A:real; begin s:=0

(;) қойлады.Құрама оп-ң жазылуы. For i:=1 to 100 do s:s+I; A:=S/100;writeln

Begin (‘A=’,A:4); readln end.

1-оператор 2-оператор Алдын-ала берілген шартты тексеру арқылы

………. Циклді тексеру арқылы циклді ұйымдастұруға

N-опрератор While операторы қолданылады.While опе-ын

End; құрама оп-ң іші-е тағы бір циклдің қайталау саны белгісіз болғанда пай

Құрама опр-р болуы мүмкін.Қ. даланған ыңғайлы.Қай-ы процесс қойлған

операторга шартты көшу,таңдау шартты тексеру арқылы жүзеге асады.

және қайталау операторлары ж-ы.