78. Тектоника, денудация және аккумуляция арасындағы қарым қатынастары.

Егер Т>Д болса бедер биіктей көтеріліп дамиды, ал Т<Д болғанда бедер қалыптасу процесі кері бағытта дамиды, яғни төмендейді-оны пенепленогения деп атайды Т=Д болған жағдайда бедер бір қалыпты жағдайын сақтайды-оны плагогения деп атайды.

79. Төрттік геологияның міндеттері және мазмұны. Төрттік геология-төрттік дәуірдегі түзілімдердің геологиялық-тарихын және стратигрфиясын зерттейтін ғылым.

80. Төрттік түзілімдерді зерттеу әдістері. Төрттік түзілімдердің зерттеу әдістері

1. Литостратиграфиялық және литофациялық - әр жасты қабаттарды айыру, олардың корреляциясын және стратиграфиялық бөлшектеу жүргізу.

2. Биостратиграфиялық-түзілімдерді органикалық қалдықтары бойынша бөлшектеу

3. Палеоклиматтық-шөгінділерді зерттеу нәтижесінде бұрынғы геологиялық заманындағы климаттық ерекшеліктерін қалыпына келтіру (көмілген топырақ-жылы климат, кемелдік тон шұғыл салқындау )

4. Литостратиграфиялық және литофациялық - әр жасты қабаттарды айыру, олардың корреляциясын және стратиграфиялық бөлшектеу жүргізу.

5. Биостратиграфиялық-түзілімдерді органикалық қалдықтары бойынша бөлшектеу

6. Палеоклиматтық-шөгінділерді зерттеу нәтижесінде бұрынғы геологиялық заманындағы климаттық ерекшеліктерін қалыпына келтіру (көмілген топырақ-жылы климат, кемелдік тон шұғыл салқындау )

7. Археологиялық-табылған қазба гоминидтердің және олардың мәдениет қалдықтарын стратиграфиялық мақсаттары үшін қолдану

8. Фотографиялық- әуефото-ғарыштық және жер беті перспективтік суреттерді төрттік түзілімдердің құрамын және жатыс жағдайларын зерттеу үшін қолдану

9. Литостратиграфиялық және литофациялық - әр жасты қабаттарды айыру, олардың корреляциясын және стратиграфиялық бөлшектеу жүргізу.

10. Биостратиграфиялық-түзілімдерді органикалық қалдықтары бойынша бөлшектеу

11. Палеоклиматтық-шөгінділерді зерттеу нәтижесінде бұрынғы геологиялық заманындағы климаттық ерекшеліктерін қалыпына келтіру (көмілген топырақ-жылы климат, кемелдік тон шұғыл салқындау )

12. Физикалық—химиялық және аналитикалық-төрттік түзілімдерді әр түрлі талдау (химиялық, гранулометриялық).

Борпылдақ төрттік түзілімдерді монолиттер арқылы құжаттау

81. Төрттік дәуірдің ерекшеліктері. Төрттік түзілімдердің жалпы ерекшелігі

Олар ең жас түзілімдер, борпылдақ диагенезге ұшырамаған, олардан көне жаралымдардың үстінде жатады. Олардың жиналу мерзімі аз болғандықтан қалыңдықтар аз болады, негізі

10 м-ге дейін, ал тауаралық пен тауалды ойпаттарда-100м-ге дейін (Памирде-800м-гедейін). Жаратылу жағдайына қарай:

1. Континенттік

2. Теңіз түзілімдері жас трансгрессия мен интергрессия бөлікшелерде Каспий маңы ойпаты жазықтарында кездеседі.

3. Планда және қимада әр түрлі құрамды, парагенезі күрделі.

4. Жатысы көлденең, кейбір түзілімдерде алғашқы еңістік байқалады.

5. Бедер пішіндері-аккумуляциялық

6. Фауна мен флоралар қалдықтары өте аз байқалады (өсімдік қалдықтары, жанауарлар мен адамдардың сүйек қалдықтары).

82. Төрттік геологияның практикалық маңызы. Практикалық маңызы: - а) геологиялық карта түсіру мен кенорындарын іздеу жұмыстарында қолдану табады.

Мысалы: антиклин көтерілімді морфометриялық әдістермен болжап, мұнай мен газ көздерін, сонымен қатар құрылысқа қажет құм, саз, шымтезек, боксит кенорындарын іздеуге көмектеседі. Жер бедерінде темір телпектер, кен шоғырланған жарылымдар оңай байқалады.

б) қазіргі геологиялық зерттеулер кешенінде құрылымдық-геоморфологиялық талдау әдісі де кіреді. Бұл әдіс тереңдегі құрылымдар мен кенорындарды болжауға және табуға көмектеседі.

в) гидрогеология мен инженерлік геологияға, құрылыстың барлық түріне, құбыр және көлік жолдарын салуға қажет.

г) сейсмикалық қауіпті және неотектоникалық белсенділігі жоғары аймақтарда құрылыс жүргізгенде ерекше өте маңызды орын алады.

д) сондай-ақ олар картография-геодезия жұмыстарына және топырақтану мен геоботаникалық зерттеулерге де қажет материал береді.

83. Төрттік дәуірдің даму себептері мен заңдылықтары. Төрттік кезеңнің даму жағдайлары мен заңдылықтары

Төрттік мезгілде жердің дамуының бас фокторлары:

1) климат өзгеруі

2) неотектоникалық және қазіргі қозғалыстардың қарқындылығы (интенсивность) .

Төрттік кезеңдегі маңызды уақиғалар

1) мұзбасу (оледенение)

2) вулканизм

3) сейсмикалық қозғалыстар

4) трансгрессиялар, регрессиялар

5) жылы және суық теңіздердің ингрессиялары

Даму заңдылықтары

1) Климаттың бағытты өзгерісі (салқындау, мұздық жағдай)

2) Бедердің неотектоникалық қайта жаратылуы (тау көтерілімі, құрлықтың, теңізбен мұхит түбінің көтерілуі және түсуі, жаға сызығының өзгеруі)

3) Неоген мен плейстоцен шекарасындағы мұзбасу-тектоникалық көтерілімнің нәтижесі, әрі мұзбасу мен мұздық аралықтар заманындағы алмасуы-полеогеографиялық жағдайдың ритмалық өзгерісінің нәтижесі.

4) Жылдам (әрекеттік) процестермен бірге пайда болған жай эвалюциялық процестерінің билеуі(господство)

5) Теңіз деңгейін төмендеткен және ұсақ сулы қайраңдарды құрғатқан мұзбасу

6) Флора мен фауналар өзгерген, ескі түрлері өліп, полеогеографиялық жағдайға үйренген жаңа түрлері пайда болған.

84. Адам дамуы.

85. Төрттік дәуірді геологиялық әдіспен зерттеу.

86. Төрттік дәуірді геоморфологиялық әдіспен зерттеу.

87. Төрттік дәуірді геофизикалық әдіспен зерттеу.

88. Төрттік дәуірді стратиграфиялық және палеогеографиялық әдіспен зерттеу. 1) Литостратиграфиялық және литофациялық - әр жасты қабаттарды айыру, олардың корреляциясын және стратиграфиялық бөлшектеу жүргізу.

2) Биостратиграфиялық-түзілімдерді органикалық қалдықтары бойынша бөлшектеу

3) Палеоклиматтық-шөгінділерді зерттеу нәтижесінде бұрынғы геологиялық заманындағы климаттық ерекшеліктерін қалыпына келтіру (көмілген топырақ-жылы климат, кемелдік тон шұғыл салқындау )

89. Төрттік дәуірді геохронометриялық әдіспен зерттеу. 1) Литостратиграфиялық және литофациялық - әр жасты қабаттарды айыру, олардың корреляциясын және стратиграфиялық бөлшектеу жүргізу.

2) Биостратиграфиялық-түзілімдерді органикалық қалдықтары бойынша бөлшектеу

3) Палеоклиматтық-шөгінділерді зерттеу нәтижесінде бұрынғы геологиялық заманындағы климаттық ерекшеліктерін қалыпына келтіру (көмілген топырақ-жылы климат, кемелдік тон шұғыл салқындау )

90. Геологиялық карталау әдісі.

91. Әуефотосуреттерді бажайлау әдісі.

92. Төрттік дәуірдің геохронологиясы. Төрттік кезеңнің геохронологиясы

Ұзақтығы-2-3 млн. жас

Бұрын неміс ғалымдары төрттік кезеңдері аллювий және дилювийге бөлген.

Алювий-қазіргі түзілімдер (генезисі бойынша ).

Дилювий-әлемдік су басу уақыты

Соңынан француз геологы: постплиоценге, плейстоценге және голоценге бөлген.

1932 ж. Ассоциоцияның халықаралық конфиренциясында Европа бойынша төрттік 4 бөлінген.

Эоплейстоцен (ерте)-Q_І

Мезоплейстоцен (орта)-Q_ІІ

Неоплейстоцен (кеш)-Q_ІІІ

Голоцен (қазіргі)-Q _Іv

Aл 1981 ж. төменгі шекара 1,8 млн жылға дейін төмендеген.

Төрттік жүйе бөлімдерге бөлінеді.

Эоплейстоцен

Плейстоцен

Голоцен

белдемге: төменгі, ортаңғы және жоғарғы плейстоценге

93. Төрттік түзілімдердің жасын анықтау әдістері. Жасын анықтау әдістері:

Негізгі геологиялық әдістер:

а) стратиграфиялық

б) палеонтологиялық

Қосымша әдістер

1) Таспа саздар арқылы

2) Дендрохронология-жылдық шығыршық арқылы

3) Жануарлардың сүйектеріндегі «F» мөлшері бойынша

Қазба сүйектерде Ғ мөлшері жоғары қазіргі жағдайға қарағанда

4) Қыздыру әдіс (метод прокаливания)

5) Сүйектердегі бас заттар мен минералдық заттар арасындағы ара қатынасы.

6) Сүйектегі радиоактивтік элементтерінің ара қатынасы.

7) Радиокөміртекті әдіс С=С¹⁴-5700ж

94. Төрттік түзілімдерді карталау принциптері.

95. Төрттік түзілімдердің генетикалық типтерін картаға көрсету белгілер түрлері.

96. Масштабына байланысты төрттік түзілімдер карталарының түрлері.