2.Қияр аурулары. Ашық & жабық жайлардағы қиярды ау­рулардан жүйелі қорғау шаралары.

Қиярдың тамыр шірігі. Аурудың қоздырғыштары Fusarium solani, F. culmorum, Rhizoctonia solani, Рythium debaryanum & тағы басқа саңырауқұлақтар. Негізінен әлсіз өс-рді зақымдайды.

Ауру өсіп дамудың барлық кезеңдерінде зиян келтіреді. Бастапқыда сабақтың төменгі бөлігінде, тамырда шамалы дақтар п.б, кейін олар ұлғайып, тұтасып кетеді. Сабақ пен тамырдың зақымданған ұлпалары шіріп кетеді. Су & қоректік заттар жетіспегендіктен өсімдіктің жапырақтары сарғайып солып қалады. Саңырауқұлақтар топырақта немесе өсімдік қалдықтарында қыстайды.

Күресу шаралары: топырақты дезинфекциялау, жылы сумен суару, ауру өс-р мен өсімдік қалдықтарын жою, «Тізім...» бойынша фунгицидтер пайдалану керек.

Қиярдың ақ ұнтағы. Ауруды Erysiphe cichoracearum D., Erysiphe communis Fr., Sphaerotheca fuliginea Poll. (Ascomycetes класы, Erysiphales қатары) саңырауқұлақтары тудырады. Өсімдіктің жер үстіндегі барлық мүшелері, әсіресе жапырақтары мен ол-ң сағақтары қатты зақымданады. Ақ өңез алғашқыда жапырақтардың үстіңгі бетінде, ал кейін астында да п.б. Зақымданған жапырақтардың түстері ағарып, қурайды, өсімдік өліп қалады.

Ауруға өс-р төмен температурада & суық сумен суарғанда шалдығады. Ауру өсімдік қалдықтары мен арамшөптерде дамитын конидийлер мен аскоспоралар арқылы тарайды.

Күресу шаралары: ауыспалы егістікті пайдалану, зақымданған жапырақтарды, өсімдік қалдықтары мен арамшөптерді жою, жылыжайларда 20-25С температура мен тиісті ылғалдылықты сақтау, жылыжайлар мен көшетжайларда топырақтың жоғарғы қабатын (5-7см) ауыстыру, өсіп даму кезеңінде аурудың алғашқы белгілері байқалғанда «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

Қиярдың антракнозы. Қоздырғышы: Colletotrichum lagenarium E. (Deuteromycetes класы, Melanconiales қатары). Жапырақ сағағын, сабақты, тамырды & жемістерді зақымдайды. Жапырақтарда дөңгелек пішінді, шашырап орналасқан, ашық қоңыр немесе сары түсті дақтар п.б. Ауруға шалдыққан ұлпалар үгітіліп, тесіктер п.б. Қатты зақымданған жапырақтар өліп қалады. Сабақтарда, жапырақ сағақтарында, жемістері мен тамырда кейін жараға айналатын, суланған дақтар дамиды. Ылғалды ауа-райында зақымданған мүшелерде ақшыл-қызғылт түсті өңез түзіледі. Ауру жемістердің дәмі ащы болады, кейін шіріп кетеді. Саңырауқұлақ өсімдік қалдықтарында, сондай-ақ тұқымда конидийлер & микросклероцийлер түрінде 5 жылға дейін сақталады. Аурудың жылдам дамуына жоғары ылғалдылық пен температура қолайлы.

Күресу шаралары: өсімдік қалдықтарын жою, ауыспалы егістікті сақтау, ауруға төзімді сорттарды өсіру, өсіп даму кезеңінде аурудың алғашқы белгілері байқалғанда «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

Қиярдың аскохитозы. Қоздырғышы: Ascochita cucumis Fautr et Roum. (Deuteromycetes класы, Sphaeropsidales қатары). Ауру өсімдіктің барлық мүшелерін залалдайды. Алғашқыда сабақта сопақша немесе дөңгелек пішінді дақтар п.б. Басында олар ашық сары түсті болады, сосын біртіндеп қоңырланады. Кейін оларда пикнидтер түзіледі & кебуіне қарай дақтар ағарады. Аурудың қоздырғыштары өсімдік қалдықтарында, топырақта & ауру жемістерден алынған тұқымда сақталады. Жаңбыр тамшылары, бунақденелілер & топырақ арқылы тарайды.

Күресу шаралары: ауыспалы егістікті сақтау, жылыжайларды өсімдік қалдықтарынан тазарту, тұқымды тек сау жемістерден алу, жылыжайда суару ережесін сақтау, төзімді сорттарды өсіру, өсіп даму кезеңінде аурудың алғашқы белгілері байқалғанда «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

Қиярдың зәйтүн дағы (кладоспориоз). Қоздырғышы Cladosporium cucumerinum Ell et Arth,. (Deuteromycetes класы, Hyphomycetales қатары). Қиярдың жемістерін залалдайды. Аурудың алғашқы белгілері кішігірім суланған дақтар түрінде байқалады. Дақтар біртіндеп ақшыл-жасыл түсті өңезбен қапталған жараларға айналады. Ауруға шалдыққан жемістердің тауарлық сапасы болмайды, пішіні өзгереді & өспей қалады. Жоғары ылғалдылықта ауру тез дамиды, дақтардың көлемі үлкейіп сұйықтық шығатын жарықшалар п.б. Саңырауқұлақтың конидийлері жаңбыр тамшысымен, желмен & топырақ арқылы тарайды. Аурудың қоздырғыштары өсімдік қалдықтарында, топырақта, құрал-жабдықтарда сақталады.

Күресу шаралары: ауыспалы егістікті қолдану, жылыжайларды дезинфекциялау, жылыжайларда қолайлы температураны (17-18С-тан жоғары) ұстау, төзімді сорттарды өсіру, аурудың алғашқы белгілері байқалғанда жылыжайларды желдету, өсіп даму кезеңінде аурудың алғашқы белгілері байқалғанда «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

Қиярдың жалған ақ ұнтағы. Қоздырғышы Pseudoperonospora cubensis Rostov., Oomycetes класы, Peronosporales қатары. Өсімдіктің жапырақтарын

зақымдайды, ол-ң үстіңгі бетінде кішігірім, майлы, ақшыл-жасыл түсті дақтар п.б. Біртіндеп дақтар үлкейіп, түсі қоңырланады, ауруға шалдыққан жапырақ қурап қалады. Жапырақтардың астыңғы бетінде зақымданған ұлпа өңезденеді, өңез сұр-күлгін түсті болады. Ауру көбінесе қиярдың жаппай гүлденуі мен жемістенуі кезінде байқалады. Ауру топырақта бес жылға дейін өнгіштігін сақтайтын ооспоралармен тарайды.

Күресу шаралары: ауыспалы егістікті пайдалану, көшетжайлар мен жылыжайларды өсімдік қалдықтарынан тазарту, керекті мөлшерде ғана суару, көшетжайларды жиі желдетіп отыру, өсіп даму кезеңінде аурудың алғашқы белгілері байқалғанда «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

Қиярдың сұр шірігі. А.қ - Botrytis cinerea Pers. (Deuteromycetes класы, Hyphomycetales қатары). Алғашқыда өсімдіктің сабақтарында сұр түсті өңезбен қапталған ірі дақтар байқалады. Зақымданған жер тез шіриді де өсімдіктің одан жоғары орналасқан бөлігі өліп қалады. Ауру түнде салқын болғанда, суық сумен суарғанда, өте тығыз отырғызылғанда & нашар желдетілген жағдайда тарайды. Сұр шіріктің қоздырғыштары өсімдік қалдықтарында сақталады.

Күресу шаралары: өсімдік қалдықтарын жою, тыңайтқыштарды қолдану, ауру басталған кезде жапырақтарды 1 пайызды бордосс сұйығы мен өңдеу немесе «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

Қиярдың бактериозы (бұрышты дақ). Қоздырғышы – Pseudomonas syringae Yong et al. Өсімдіктің жер бетіндегі мүшелерінің залалдануынан жемістер нашар қалыптасады & ол-ң тауарлық сапасы төмендейді.

Жапырақтарда кейін түсі қоңыр болатын, бұрышты, қара-жасыл түсті, майлы дақтар п.б. Зақымданған ұлпа үгітіліп, жапырақ тесіліп, қурап қалады. Дақтардан сұйықтық (шырыш) жиі ағады. Олар кепкенде қабыршақ п.б. Жемістер мен сабақтарда жаралар дамиды.

Аурудың дамуына жоғары ылғалдылық пен температура & су тамшыларының болуы қолайлы. Аурудың қоздырғыштары өсімдік қалдықтарында, тұқымда сақталады.

Күресу шаралары: өсімдік қалдықтарын жою, жылыжай топырағын дезинфекциялау, ауыспалы егісті пайдалану, өс-рді қоректендіру, аурудың алғашқы белгілері білінгенде «Тізім...» бойынша фунгицидтерді пайдалану қажет.

3.Пестицидтердің препаративтік формалары. Пест-ң тиімділіктері прпараттың қолдану формасына ж\е жағдайына бай-ты.Пест-ң ж\е зиян-ң алуан түрлілігі көптеген препараттық формалардың жасалуын талап етеді.Дүние жүзі б\ша пест-ң 100000-нан аса препараттық формалары бар.белгілі жағдайда өте тиімді препараттар ол-ң әсер етуші зат-ң физ-хим.қасиеттеріне,қарсы қолд-н нысаны & қолдану әдісіне бай-ты іріктеп алынады.Көптеген жағдайда препараттың таңдамалық қасиеті препараттық формасына бай-ты.Мұндай қасиет көбінесе гербицидтереге тән.Мысалы,жоңышқа егістіктерінде арамшөптерге қарсы қолд-н 2М-4Х н\се калий тұздары өте тиімді,алайда препаратқа суландырғыш қосқан жағдайда оның жоңышқаға кері әсері байқалады.Пести-ң бірнеше негізгі топтары:ұнтақтар,түйіршіктер,микрокапсуладағы препараттар,сулы ерітінділер,ерігіш ұнтақтар,концентрат эмульсиялар,пасталар,сулы суспензиялар,аэрозольдар мен фумиганттар,т.

в.г. водорастворимые гранулы,в.г.р. водно-гликолевый раствор,в.д.г. водно-диспергируемые гранулы,в.к. водный концентрат,в.р. водный раствор,в.р.к. водорастворимый концентрат,в.р.п. водорастворимый порошок,в.р.с водорастворимая суспензия,в.с. водная суспензия,в.с.к. водно-суспензионный концентрат,в.с.р. водно-спиртовый раствор,в.э. водная эмульсия,д.в. действующее вещество,ж. жидкий,к.с. концентрат суспензии,к.к.р. концентрат коллоидного раствора,к.н.э. концентрат наноэмульсии,к.э. концентрат эмульсии,м.д. масляная дисперсия,,м.к. масляный концентрат,м.к.с. микрокапсулированная суспензия,м.к.э. микрокапсулированная эмульсия,м.с. масляная суспензия,м.в.с.к. масляно-водный суспензионный концентрат,м.э. микроэмульсия,мас.к.э. масляный концентрат эмульсии,мас.э. масляная эмульсия,мас.экстр. масляный экстракт,ПДК предельно-допустимая концентрация,р.п. растворимый порошок,с.к. суспензионный концентрат,с.п. смачивающийся порошок,с.т.с. сухая текучая суспензия,сух.п. сухой порошок,с.э. суспензионная эмульсия,таб. Таблетка,т.к.с. текучий концентрат суспензии,т.пс. текучая паста,УМО ультрамалообъемное опрыскивание,э.м.в. эмульсия масляно-водная,э.к. эмульгируемый концентрат,