VII.3 Przez twą, Naświętsza Panno Maria, pięć boleści

przed w. 1 — „Boleści Najświętszej Panny Marii”.

po w. 2 — „Pierwsza boleść”.

w. 4 z twym Naświefszym Synem wywodziła — z twym najświętszym Synem składałaś przepisaną przez Prawo Mojżeszowe ofiarę po urodzeniu dziecka (tzw. wywód); ubodzy składali z tej okazji na ofiarę w świątyni jerozolimskiej parę gołębi, co miało miejsce przy wywodzie Marii.

w. 5 światy Symeon przepowiedał — świątobliwy starzec Symeon prorokował; Symeon obecny był przy ofiarowaniu (wywodzie) Marii i wygłosił przytoczoną w Ewangelii św. Łukasza

w, 25–35) proroczą pieśń, w której jest m. in. mowa o miecza Boleści, który miał przebić serce Marii. Słowa Symeona były Biblijnym punktem wyjścia dla powstałych w średniowieczu na bożeństw do Marii Bolesnej; ilość „boleści” (lub „mieczów boleści”) była różnie wymieniana przez poszczególne szkoły dewocyjne; najczęściej wymieniano pięć boleści (o czym świadczy niniejsza modlitwa), a z czasem ustaliła się (w XVII w.) liczba „siedmiu boleści”.

w. 7 nie przepamietaó — nie zapomnieć.

w. 8 rozczytaó — rozpamiętywać, rozmyślać.

w. 10 wiarowanie — pilnowanie.

w. 12 śmierternego — tak w rkps., tj. śmiertelnego^

w. 13 — „Ojcze nasz, Zdrowaś Mario”.

po w. 13 — „Druga boleść”.

w. 18 — mowa o zgubieniu, a następnie odnalezieniu, dwunastoletniego Jezusa w świątyni jerozolimskiej, opisanym w Ewangelii &w. Łukasza II, 41–50.

po w. 21 — „Trzecia boleść”.

w. 25 apostołum — apostołom..

w. 31 opak — w tył; ścierhać — ściekać.

w. 32 — biegli przez potok Cedron (pod Górą Oliwną).

w. 34 Annasz — arcykapłan, żydowski.

w. 35 Kajfasz — arcykapłan, zięć Annasza.

w. 37 uszpacono — oszpecone.

w. 39 nagrano — naigrawano.

w. 44 wrzesiąde — łańcuch.

w. 51 piąci smyslow — pięciu zmysłów.

w. 52 sromoeić — lżyć, łajać, okrywać hańbą.

w. 53 świackiej ——”światowej, doczesnej.

po w. 55 — „Czwarta boleść”.

po w. 84 — „Piąta boleść”.

w. 86 syjmowała — zdejmowała.

po. w. 93 — „Zakończenie”.

w. 95 któreś miała kolwie — którekolwiek miałaś.

w. 99 abych to dziełał — abym to czynił,

w. 100 wiórować — strzec, unikać,

w. 111 pdówierdei — utwierdź, utrzymaj; stadło — stan

w. 117 opatrać — opatrzyć, zaopiekować się. A

w. 121 na pomocy — ku pomocy,

w. 124 — „Wierzą, w Boga itd.”, „Witaj królowo” (jedna z głównych antyfon maryjnych w liturgii kościelnej).

VII.4 Maryja, Matko Boża, Panno miłościwa

Modlitwa maryjna z początku XVI w. znajdująca się w rękopiśmiennych notatkach H. Łopacińskiego, odpisana z rękopiśmiennego graduału maryjnego pisanego przez Jakuba Lubomierskiego, przechowywanego obecnie w Muzeum Miejskim w Cieszynie (por. IV. 21).

Tekst wydał w transliteracji J. Łoś, Przegląd językowych zabyfków staropolskich do r. 1543, s. 531.

IN VULGARI PREDICTA CANTILENA MARIA

Maryja, Matko Boża, Panno miłościwa,

smutnych ucieszycielko,

ubogich wspomożycielko,

zatraconych nawrocicielko,

upadłych miła wspomożycielko,

niemocnych uzdrowicielko,

naszego zdrowia miłośniczko,

o przenasłodsza.

Zdrowaś, Panno Maria,

ty jeś Boski przybytek,

miedzy wszemi dziewicami naświętsza,

ciebie prosiemy, racz zgładzić nasze winy

o <na>dostojniejsza.

Ty jeś niebios nawyzsza,

niźli ziemia naszyrsza,

nad gwiazdy jaśniejsza,

niźli morze nagłębsza,

o Maria, wszytkich świętych jeś naświętsza, o namiłościwsza, o wesoła,

M ty jeś rozdka Aaronowa kwitnąca,

któraś nam owoc Pana Krysta przyniosła.

O napokorniejsza, wszytkich mocy wszego karnie:

ty, Panno, w sobie masz i wszytkich ziół moc ty, Panno, w sobie trzymasz.

O przanaczystszo Dziewico,

sławniejsza gwiazdo, słońce nosząca,

światłością swą gwiazdy oświecająca,

wiesiełąc zakonne, rozbijając piekielne.

O przenaświętsza, zgładź nasze zgrzeszenie,

oddal uszkodzenie,

smysły nasze raczy nawiedzić ninie;

daj otrzymać nam wieczne w niebie wesele.

O najaśniejsza, duszne daj wesele,

wieczne ucieszenie

i w niebiesiech z anjoły królowanie

racz nam tam daci przez swoje smiłowanie,

gdy się dusza s ciałem roz<s>tanie.

O Maria.