111.17 Z Bożego Naeodzenia

w. 9 kwapienie — pośpiech.

w. 14 niepokalona — niepokalana.

w. 36 obrzazać — obrzezać.

w. 92 Ejbpt — Egipt.

w. 102 domieścić — doprowadzić.

III.18 Dziecię sie nam narodziło

Anonimowa kolęda z druku: Wokabularz rozmaitych i potrzebnych sentencji. Kraków 1539. k. Z₃, równolegle z tekstem niemieleckim: Das Kindleyn ist uns geboren.

Poprzednie wydanie: Kolędy polskie, s. 33–34.

Dziecię sie nam narodziło,

Wszystek świat zwiesieliło,

Z Panny czystej, pokornej,

Nam na pocieszenie.

Aby nie jego narodzenie,

Byłoby nasze zatracenie,

Ale jest nasze wszystkich zbawienie.

Przez twe słodkie narodzenie,

Człowieczeństwem ogarnione,

Smiłuj sie dziś nad nami.

III.19 Kolęda się z alleluja zwadziła

Nie dokończona kolęda życzeniowa na Nowy Rok wykonywana w klasztorach bernardyńskich prawdopodobnie podczas rekreacji. Pełny tekst innej redakcji kolędy zachował się w rękopisie z pierwszej połowy XVII w. Przechowywanym w Biblitece Jagiellońskiej, sygn. Przyb. 227/53.

Utwór znajduje się w luźnym zapisie rekopiśmiennym z pierwszej połowy XVI w. Na ostatniej karcie i wewnętrznej stronie tylnej okładki inkunabułu: Nicolaua de Hanapis, Biblia pauperum [Strasburg, Oo. Prüss] 1490, przechowywanego w Bibliotece Prowincji OO. Bernardynów w Krakowie, sygn. 12.

Wydanie: W. Wydra, Teksty kolędowe z pierwszej połowy w. XVI zapisane w inkunabule bernardynów krakowskich, «Pamiętnik Literacki) R. LXIX: 1978, z. 3, s. 166–170.

SEQUITUR STRENA VERNACULAE LOQUCIONIS

Kolęda się z Alleluja zwadziła,

Jedna drugiej ku czci przymowiła.

Lelujać Kolędzie zdradę zadała,

Iż się cały rok Kolęda wagowała,

A dzisia się do nas nawróciła,

Aby chłopy chodząc powadziła.

Kolędać Lelujej odpowiedź dała:

„Żeś się, Leluja, cały post wagowała.

Czyliś beła co złego zbroiła,

Żeś się kościoła siedm niedziel chroni<ł>?

Do szkoły cię skarcić beło niesiono,

Aby cię już więcej nie śpiewano.

Tamoś beła z kościoła wywleczo<na>,

Jako która z miasta zbytnia żona.

Żacy z tobą dziwy pobroili,

Na ścienie zasię obiesili,

A kto by cię jeno chciał beł odwiązać,

Musiał ci Iły o to wójta i też pytać”.

Lelujać Kolędzie odpowiedź dała:

„Żem to wszytko z prawa udziałać musiała.

Bierzą sobie ludzie za dwie niedzieli,

Abyeh sobie słuszniej odpowiedzieli.

Ty Kolędo z wieczora łazuczesz,

Popoiwszy chłopy, szpatnie je potłuczesz.

Pamiętam ci łońskie twoje wesele:

Żeś goliła przez brzytwy chłopy śmiele.

Chodząc po nocy na ludzie fukasz,

Opalonej gromnice dębowej szukasz,

A jać ludzie we dnie uweselam,

A stądże też nawiętszą poczesność mam.

Spytaj chcesz li naszego kantora,

Żeć przeze mnie nie trafi żadnego tenora”. […]

III.19 Kolęda się z alleluja zwadziła

Przed w 1 — Następuje kolęda noworoczna w języku ojczystym” (w przeciwieństwie do innych kolęd łacińskich zapisanych w inkunabule).

w. 3 lelujać — popularna wymowa polska wyrazu Alleluja; zdradę, zadała — zarzuciła zdradę. Alegoria „Kolędy i „Allelui” w tym utworze użyta jest przez anonimowego autora na zasadzie popularnych w literaturze późnego średniowiecza „poswarek” (sporów) alegorycznych postaci.

w. 4 cały rok Kolęda wagowała — przez cały rok (kościelny) „Kolęda się wałęsała”, tzn. poza okresem Bożego Narodzenia nie występowała w tekstach liturgicznych.

w. 6 chłopy chodząc — inwersja: chodząc, chłopy.

w. 10 siedm niedziel chroni<łay — aluzja do Przedposcia (trzy niedziele) i okresu Wielkiego Postu (sześć niedziel), kiedy w liturgii milknie śpiew „Alleluja” (w tekście mylnie liczba siedem zamiast dziewięć).

w. 11–13 Mowa o tzw. pogrzebie „Allelui”, urządzanym w średniowiecznych szkołach po odśpiewaniu tzw. Pierwszych nieszporów w Niedzielę Siedemdziesiątnioy (Starozapustną). Żacy wynosili wówczas w uroczysty sposób z chóru kościelnego do schola cantorum (przykościelnej szkoły śpiewu) księgę zwaną graduałem, zawierającą nuty do śpiewu „Alleluja”.

w. 14 zbytnia żona — rozpustna niewiasta.

w. 16 obiesili — powiesili, tj. przymooowali do specjalnego łańcucha używanego dla zabezpieczenia drogich ksiąg.

w. 20 z prawa udziałać — postąpić według prawa (kościelnego).

w. 21 bierzą — biorą, sposobią; za dwie niedzieli — za dwa tygodnie.

w. 22 słuszniej odpowiedzieli — należycie powtórzyć; mowa o przygotowaniach w czasie Wielkiego Postu śpiewu „Alleluja”.

w. 23 łazuczesz — włóczysz się.

w. 26 łońskie — zeszłoroczne.

w. 28 opalona gromnica dębowa — zahartowany w ogniu kij dębowy (tzw. opaleniec).

w. 30 poczesność — poszanowanie.

w. 31 kantor —+ nauczyciel— śpiewu.

w. 32 nie trafi żadnego tenora — tzn. nie znajdzie dobrego głosu tenorowego do wykonywania trudnej melodii „Alleluja”, śpiewanej, od Wielkiej Soboty.