VII.1 Panie miły, Boże mocny

w. 11 koło — zgromadzenie.

w. 28 dla poczęcia wesołego — ze względu na radosne Zwiastowanie.

w. 32 świeci — świeci.

VII.2 o Święty Krzyżu, bądź pozdrowion

Modlitwa pasyjna z drugiej połowy XV w. w kodeksie rękopiśmiennym: Oonsiderationes swper Passione Iesu Ghristi latine (Rozważania o męce Jezusa Chrystusa w języku łacińskim), zapisanym ok. 1430–1440; rękopis Biblioteki Kapituły Przemyskiej (obecnie Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. I 8028, k. tytułowa verso); por. I. 1

Tekst wydał w transliteracji E. Kałużniacki, Kleinere altpolnische Texte…, Sitzungsberichte der Phil.–Hist. Classe der Ka|is. Akademie der Wissenschaften, Bd LI, Wien 1882, s. 25.

O święty krzyżu, bądź pozdrowion,

jedyna nasza nadziejo

tego czasu naszego Pana umączenia.

Pomnóż dobrym sprawiedliwość,

a grzesznym daj Bożą miłość.

Tobie, Boże, zwirchnia Trójca,

wszelki duch chwałą dawa;

zbaw a rządzi wszytki ony,

którzy są przez krzyż odkupieni. Amen.

VII.2 o Święty Krzyżu, bądź pozdrowion

w. 6 zwirchnia— dosłownie: zewnętrzna, tj., w przenośni, znajdująca się na górze.

w. 7 chwałą dawa — oddaje cześć.

w. 8 rządzi wszytki ony — kieruj tymi wszystkimi.

VII.3 Przez twą, Naświętsza Panno Maria, pięć boleści

Modlitwa do pięciu boleści Najświętszej Marii Panny związana z późnośredniowiecznym kultem pasyjnym (zob. Wstąp, s. LVII). Tekst w klocku inkunabułowo–rękopiśmiennym w zbiorach Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie oznaczony trzema sygnaturami.

Utwór opublikował A. Litwornia i F. Nieckuła, Modlitwa do pięciu boleści NMP z rękopisu gnieźnieńskiego, «Pamiętnik Literacki», R. LX: 1969, z. 4, s. 183–197.

DOLORES SANCTISSJMAE V<IRGINIS> MARIAE

Przez twą, Naświętsza Panno Maria, pięć boleści

uchowaj mię wszelkiej szkody i żałości.

Primus dolor

Przez pierwą boleść twoje, którąś miała,

gdyś się z twym Naświętszym Synem wywodziła,

gdyć święty Symeon przepowiedał,

iż miecz boleści serce twe przeniknąć miał —

dajże mi jego męki i twej boleści nigdy nie przepamiętać

ale ją czysto rozczytać,

a przez twe do Ejiptu uciekanie

i Heroda wiarowanie

daj mi się wiarować grzechu pysznego, nieczystego

i kożdego inego śmierternego.

Am<en>. P<ate>r noster, Ave Maria.

Przez twą, naświętsza Panno Maria,

wtorą Boleść, którąś miała,

gdyś twego miłego Syna straciła;

trzy dniś go szukała

i miedzy doktory w kościele go nalazła —

dajże mi go wiernie naleźć \

a na wieki nie ątració.

Am<en>. P<ate>r n<oste>r, Ave Maria.

Tertius dolor

Przez twą NMP trzecią boleść, którąś miała,

gdyś twego Syna smętnego przed męką widziała

i od Ducha Świętego wiedziała;

gdy apostołum nogi umywał i pocałował —

gdy w ogrodzie krwawym się potem pocił,

gdy Judasz za trzydzieści pieniędzy go przedał

i pocałowaniem wydał;

go Żydowie jęli,

na głowie i na brodzie włosy oberwali,

opak ręce tęgo aż krew ścierkała związali,.

pędem rychłym bieżali przez wodę,

o kamienie jego święte oblicze do krwie rozbili;

gdy u Annasza wielki mu policzek w rękawicy żelaznej dano,

a u Kajfasza uplwano —

o, niewymowna żałość była twoja,

gdy ono najaśniejsze oblicze było uszpacono,

którego się anjeli napatrzyć nie mogą;

gdy się s niego u Heroda naśmiewano i nagrano,

<w> wzgardzone białe odzienie obleczonego

do Piłata prowadzonego;

gdy go tam u słupa powrozy przywiązanego,

sie z tę stronę, sie z ową okrutnie bito miotłami,

biczami i wrzesiądzami —

o moj miły Panie Jezu Kryste, zrani moje serce,

a daj mi się napłakać męki twojej,

a złości swojej.

O Panno czysta, przez twój smętek, któryś miała,

gdy twego Syna cirzniową koroną koro<no>wano,

aż do mózgu przebito —

raczże być stróżem moich piąci smysłow;

gdy go w łańcuchu wodzono i sromocono —

uchowaj mię hańby świackiej

i sromoty wiecznej.

Am<en>. P<ate>r n<oste>r, Ave Maria.

Quartus dolor

O NMP, przez twą czwartą boleść polecam się twa miłości.

Przez onę boleść, którąś miała,

gdyś twego miłego Syna krzyżem ciężkim uciążonego widziała,

gdy pięć kroć pod krzyżem padał i oddychał,

gdy go z odzienia zwłoczono,

jego rany przez żadnego miłosierdzia poruszono,

koronę cirzniową przez lutości z jego głowy serwano

i zasię wtłoczono,

gdy go na krzyżu nagiego rozciągano,

gwoździami okrutnymi ręce, nogi bez miłosierdzia przybijano,

z krzyżem podniesiono

i miedzy łotry postawiono —

o, niewymowna twoja boleść była,

gdyś pod krzyżem stała, a na jego świętą miłość,

żywo na krzyżu za ręce i za nogi wiszącego, poglądl

Wejrzyż na mię, Naświętsza Panno,

a dajże mi stałość w wierze świętej,

a nie przebaczyć boleści żadnej twej.

O Panie Jezu Kryste, przez twą mękę wszelką,

a nawięcej krzyżową, gdy cię bolało ciało,

żyły, kości i mózg w kościach —

dajże mi nabożnie mękę twoje zawżdy rozmyślać

a w niej się kochać.

Przez twe gorzkie picie daj mi wiernie pokutowaó.

Przez onę niewymowną gorzkość męki twojej wszelkiej,

a nawięcej, gdy naświętsza dusza twoja wychodziła z twego ciała,

smiłuj się nad moją grzeszną duszą czasu jej wyjścia,

a daj jej żywot wieczny.

Amen. P<ate>r n<oste>r, Ave Maria.

Quintus dolor

Prze twą, Naświętsza Panno Maria, boleść piątą, którąś miała,

gdyś umarłego Syna twego ciało z przyjacioły z krzyża syjmowała,

gdyś goździe z ręku i z nog wyjmowała,

bok włócznią jego barzo <z> sercem otworzony gdyś widziała

o, niewymowna boleść była twoja,

gdyś z jego głowy cierniową koronę wybierała,

a mózg ze krwią na, mej widziała —

gdyś go do grobu prowadziła, pochowała i odchodziła.

P<ate>r noster, Ave Maria.

Conclusio

O najmiłosierniejsza Panno Maria,

przez twe wszystki, któreś miała Jkolwie smutki

przed męką, przy męce i po męce twego miłego Syna,

raczże mi u jego świętej miłości

uprosić łaskę jego,

abych to dziełał, co on kazał,

a tego się wiarował, co zakazał.

Uprosiż mi wierne uznanie

jego świętej miłości i samego siebie.

Zachowajze mię szkody dusznej i cielesnej

i wszelkiego mnie przyrodzonego

dobrodzieja, przyjaciela i poleconego,

i też nieprzyjaciela kożdego,

jeśliby był który z ludu chrześcijańskiego.

Wspomożyż mię nabożeństwem,

pokorą, umiejętnością i wymową

na wszelką bożą służbę,

a poćwierdzi mię w tem stadle, w którym stoję,

i kożdego człowieka chrześcijańskiego

w swym stadle dobrze stojącego,

a racz naprawić źle stojącego

i przywrócić błądzącego

na drogę do dobrego stadła swego.

Raczże mi, NMP, opatrać duszę ojca mego,

matki, brata etc. i kożdego inego przyrodzonego

dobrodzieja i przyjaciela i też poleconego

i nie poleconego kożdego człowieka ochrzczonego;

a po tym onym duszam racz być na pomocy,

ktoreć ni mają żadnego wspomożenia,

jeno czekają twego Syna zmiłowania.

Amen. Credo in deum etc. Salve Regina.