IV.17 Już się anjeli wiesielą

w. 3 jidzie — idzie.

w. 6 jen — który.

w. 7 posługował — usługiwał.

w. 8 — tj. młodzieniec (Jan) uważał Pannę za Matkę.

w. 9 święte mieścea — święte miejsca.

w. 11 tążyó — tęsknić.

w. 19 pirzwej — wpierw.

w. 25 n. Pisarz omyłkowo przestawił kolejność zwrotek, co zniekształca drugi wyraz akrostychu (Cristus) i zmienia sens apokryficznej opowieści w tym fragmencie utworu.

w. 29 działał — okazał.

w. 31 kazać — głosić (kazania).

w. 33 — tj. przepowiedziała swój zgon.

w. 34 świętymi — tj. apostołami.

w. 35 są gorzały — paliły się.

w. 37 przez — bez.

w. 40 pienie jest zaczął — zaczął pieśń.

w. 47 w padoł Jozefat — do doliny Jozafata; według podania żydowskiego i chrześcijańskiego ma to być dolina potoku Cedron (odcinek rozdzielający Jerozolimę od Góry Oliwnej), gdzie rzekomo znajdował się grobowiec króla, judzkiego Jozafata (914–889 p.n.e.); tam ma się odbyć Sąd Ostateczny.

w. 55 Jan — Jan Ewangelista.

w. 66 Piotr — Piotr apostoł.

w. 57 uznać — tu: dowiedzieć się o czymś.

w. 59 biskup — tu: arcykapłan.

w. 63 <js~)sehnęly — uschnęły.

w. 64 — a do mar (żałobnych) tulili się (wiadomość z ewangelii apokryficznych).

w. 76 tako świętego — tak świętego.

w. 82 wielmi mocnie — bardzo mocno,

w. 90 powyższył — wywyższył.

IV. 18 Cesarzowno wszech naświętsza

Jest to przekład łacińskiej pieśni ułożonej w Czechach, zaczynającej się od słów: Imperatrix gloriosa, plena laudum titulis. Pieśń polska w rękopiśmiennym dodatku do inkunabułu: Praecordiale devotorum, Strasburg 1489, znajdującego się w Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, sygn. XV 2. Według pierwszego wydawcy zabytku, H. Kowalewicza, dukt pisma i jego cechy graficzne wskazują na początek XVI w.

Wydanie: H. Kowalewicz, Pieśń „Gesarzowno wszech naświętsza” i łaciński pierwowzór pieśni „Maryjo, panno szlachetna”, s. 463–474.

Cesarzowno wszech naświętsza,

Bożej łaski jesteś pełna,

Mocna i przykazująca,

Wad anjelskie pienie Słodsza.

Sprawnie jeś wezwana

Matka i królowa.

Synem płodu twego

Uchowaj nas wrogu złego,

Panno Boga wszechmocnego.

Ty jeś gr<z>esznych ucieszenie,

Pokornych jeś ty zbawienie,

Boża prawdy bez chytrości,

Tyś lilija czystości,

Wejźrzy, Matko Boża,

Twój cię sługa żąda,

Z grzechów sie wyznawa,

S nich sie winien dawa,

Spomoże<nia> twego żąda.

O namilsza, wszech naświętsza,

Racz dać pomoc nędznemu,

Wszytkę łaskę doskonałą

Racz dać żądającemu,

Racz nawieść nędznego

Na drogę prawdziwości i wołającego

K tobie, perło czystości,

Schowanie szwej świątości.

IV. 18 Cesarzowno wszech naświętsza

w. 1 — władczyni wszystkich najświętsza.

w. 3 przykazująca — rozkazująca.

w. 6 sprawnie — tu: słusznie, właściwie.

w. 8 wrogu — od wroga.

w. 15 żąda — prosi.

w. 17 — uznaje się winnym grzechów.

w. 23 nawieść — naprowadzić.

w. 27 szwej — swej.

IV.19 Bądź wiesioła, panno czysta

Jest to przekład łacińskiej pieśni: Gaude virgo, mater Christi, przeznaczonej na święto siedmiu radości N. M. Panny. Tekst w rękopisie przechowywanym w Bibliotece im. Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1361 (Teki Erzepkiego). Kodeks pochodzi z klasztoru bernardyńskiego w Kobylinie w Wielkopolsce i zawiera Koronkę Panny Maryi brata Seweryna, składającą się z łacińskich modlitw i pieśni (w tym jedna w jęz. polskim), przeplatanych opowiadaniami zachęcającymi do odmawiania Koronki.

Pieśń polską wydała W. Żurowska–Górecka, Nieznana pieśń staropolska, «Język Polsłri» E. XLVIII: 1958, a. 369–376. Całość zabytku opublikował H. Kowalewicz, Z opowiadań średniowiecznych, Warszawa 1974, s. 27–84.

„POLONICO GAUDIA”

Bądź wiesioła, Panno czysta,

Gdyś poczęła Jezu Chrysta

Anjołem pozdrowiona.

Bądź wiesioła, porodziłaś,

A panieństwa nie straciłaś

Duchem Świętym napełniona.

Bądź wiesioła, gdyć przyjali

Trzej Krolewie, dary dali,

Synkowi sie modlili.

Bądź wiesioła, gdyś nalazła

Synka twego w Jeruzalem,

A on siedział z doktory.

Bądź wiesioła, gdyś uźrzała

Synka twego, a on z martwy wstał,

Jegoś barzo płakała.

Bądź wiesioła, gdy Syn w niebo

Wskłonić się raczył do swego

Królestwa niebieskiego.

Bądź wiesioła, za nim wzięta,

Gdzie są świętych wielka święta

Anjelskiego śpiewania.

Przez twą, Panno, siedm radości

Zbaw nas smutku i żałości,

Domieść wiecznej radości.

Racz prosić Synaczka twego,

Za nam ześle uciesznego

Dziś dar Ducha Świętego.

Przez twój, Panno, biały kamień

By nas nie żegł pkielny ogień,

Rzeknimy wszytcy: amen.