IV.3 Mocne boskie tajemności

w. 1 tajemności — tajemnice.

w. 2 wielebność — wspaniałość, wielkość.

w. 4 smierny — pokorny.

w. 6 — teologowie szukali (sprawdzali) w Piśmie sw.

w. 8 figura — symbol.

w. 9 — tzn. poznali ją za pomocą Ducha Sw.

w. 11 w radzie — tu: w rozumie Bożym; przejrzana — przewidziana.

w. 12 przeżegnać — błogosławić.

w. 13 Synu — Syna.

w. 16 zyskanie — pozyskanie.

w. 19 Anna — matka Matki Boskiej.

w. 20 na Bodze — od Boga.

w. 23 Joachim — mąż sw. Anny (według apokryfów).

w. 26 bądziesz wrychle — będziesz prędko.

w. 33 krasa — piękno.

W. 36 ku obrzędu — tu: do godności Matki Bożej.

w. 40 co by — żeby.

w. 45 Anjoł Gabryjel — anioła Gabriela,

w. 47 s tajemnice — z tajemnicy.

w. 48–49 — tzn. by przez poselstwo anioła zostały wyzwolone z otchłani dusze świętych, i błogosławionych Starego Testamentu.

w. 50 <śmierny> — pokorny; uzupełnienie wydawcy (rękopis tym miejscu nieczytelny),

w. 52 lęjda się — zlękła się.

w. 53 mieć poznanie — poznać.

w. 54 plemienia męskiego — tj. mężczyzny.

w. 61 obrządzona — sprawiona,

w. 65 przez zachodu — bez zachodu,

w. 66 przez zapada — bez zajścia.

w. 70 kor — chór.

w. 72 krasnośó — piękność, uroda.

w. 73 nardus (łac.) — nard, nazwa pachnideł roślinnych u starożytnych, szczególnie olejku aromatycznego.

w. 82 cność — cnota.

w. 93 takie — także; pismo — Biblia.

w. 106 Mistrz Maciej — niezidentyfikowany średniowieczny pisarz kościelny.

w: 110 rzecznica — obrończyni,

w. 111 stróża — opiekunka.

IV.4 Posłuchajcie, bracia miła

Pieśń znana jest również pt. Żale Matki Boskiej pod krzyżem; Lament świętokrzyski; Planctus. Niektórzy badacze wysuwają opinię, że pieśń stanowi fragment liturgicznego dramatu pasyjnego (Stanisław Windakiewicz, Julian Lewański). Według Jerzego Woronczaka (Tropy i sekwencje, s. 41–42) utwór ma formę sekwencji.

Tekst należał do zbioru tzw. Pieśni łysogórskich (zob. IV.2).

Poprzednie wydanie: Polskie pieśni pasyjne, s. 124–127.

Posłuchajcie, bracia miła,

Kcęć wam skorżyć krwawą głowę;

Usłyszycie moj zamętek,

Jen mi się <z>stał w Wielki Piątek.

Pożałuj mię, stary, młody,

Boć mi przyszły krwawe gody.

Jednego ciem Syna miała

I tegociem ożalała.

Zamęt ciężki dostał się mie, ubogiej żenię,

Widzęć rozkrwawione me miłe narodzenie;

Ciężka moja chwila, krwawa godzina,

Widzęć niewiernego Żydowina,

Iż on bije, męczy mego miłego Syna.

Synku miły i wybrany,

Bozdziel z matką swoją rany.

A wszakom cię, Synku miły, w swem sercu nosiła,

A takież tobie wiernie służyła.

Przemów k matce, bych się ucieszyła,

Bo już jidziesz ode mnie, moja nadzieja miła.

Synku, byeh cię nisko miała,

Mecoć bych ci wspomagała.

Twoja główka krzywo wisa, tęć bych ja podparła,

Krew po tobie płynie, tęć bych ja utarła,

Picia wołasz, picia—ć bych ci dała,

Ale nie Iza dosiąc twego świętego, ciała.

O anjele Gabryjele,

wdzie jest ono twe wesele,

Cożeś mi go obiecował tak barzo wiele

A rzekący: „Panno, pełna jeś miłości!”

A ja pełna smutku i żałości.

Spróchniało we mnie ciało i moje wszytki kości.

Proścież Boga, wy miła i żądne maciory,

By wam nad dziatkami nie były takie to pozory,

Jele ja, nieboga, mnie dziś zeźrzała

Nad swym, nad miłym Synem krasnym,

Iż on cirpi męki nie będąc w żadnej winie.

Nie mam ani będę mieć jinego,

Jedno ciebie, Synu, na krzyżu rozbitego.