1. Мәтінді мәнерлеп оқыңыз

2. Мәтінді мазмұндаңыз

3. Мәтін бойынша 5 сұрақ құрастырыңыз

4. Берілген сөйлемге синтаксистік талдау жасаңыз: Соғыс алдында және соғыстан кейінгі жылдары Қазақстанда кіші су электр стансаларды салу айтарлықтай қарқынды жүргізілді.

5. Берілген сөздерге морфологиялық талдау жасаңыз: соғыс алдында, су

№19-билетке қосымша

Мұхит толқындарының энергиясы

Мұхит айдындары ұдайы қозғалыста болады. Кейбір мұхиттарда тулаған толқындардың биіктігі 15-20 метрге дейін жетеді. Олардың бойында орасан мол энергия шоғырланған. Мысалы, биіктігі үш метр толқын жағалауға соққанда 90 киловатт энергия бөледі екен.

Мұхиттың немесе теңіз толқындарының орасан мол энергиясын игеру бағытында көптеген елдерде ғылыми жұмыстар жүргізілуде, әсіресе Англия мен Жапония сияқты жағалауларында теңіз толқындары тулаған елдерде осындай табиғи тегін энергияны тиімді пайдаланудың көптеген жолдары жан-жақты қарастырылуда. Мысалы, Англия мұхит айдынында үйрекше қалқып жүріп толқын энергиясын электр энергиясына өзгертетін "Солтер үйрегі" деп аталатын қондырғының болашағын мамандар жоғары бағалап отыр. Ағылшын докторы Ст. Солтердің бұл қондырғысының құрылысы өте қарапайым, ол негізінен ұзын оське орнатылған бірнеше қалақтардан тұрады. Дамылсыз қозғалыстағы теңіз тоқындары қалақтарды айналдырады, оның көмегімен су айдайтын насостар іске қосылып, электр тогін өндіретін тубиналарды қозғалысқа келтіреді. Мамандардың есептеулеріне қарағанда, болашақта Британия жағалауларында осындай қондырғылардың он екісі теңіз айдынында бір-бірінен жалғастырылып, іске қосылатын болса, онда Англияның энергия мұқтаждығынан толық құтылуға мүмкіндігі болады.

Жалпы жұмыс істеу схемасы осыған ұқсас алғашқы толқын электр станциясы 1978 жылдан бері Жапонияда жұмыс істей бастады. Олар электр станциясын ұзындығы 80 метр, көлденеңі 12 метр арнайы жасалған кемеге орнатқан. Бұл толқын электр станциясы болашақта аса қуаты толқын электр станцияларын салуға тәжірибелік негіз жасап отыр.

Мәтінмен жұмыс:

1. Мәтінді мәнерлеп оқыңыз

2. Мәтінді мазмұндаңыз

3. Мәтін бойынша 5 сұрақ құрастырыңыз

4. Берілген сөйлемге синтаксистік талдау жасаңыз: Жалпы жұмыс істеу схемасы осыған ұқсас алғашқы толқын электр станциясы 1978 жылдан бері Жапонияда жұмыс істей бастады.

5. Берілген сөздерге морфологиялық талдау жасаңыз: электр станциясы

№20-билетке қосымша

Энергияның бейдәстүрлi көздерi және оларды Қазақстан мен дүниеде пайдалану мүмкiншiлiгi

Бейдәстүрлi энергетикаға жел, күн, биомасса, жер асты ыстық энергиясын пайдаланатын қондырғыларды және мүмкiндiгi төмен жылуды пайдаланатын жылулық сорғыларды (насостарды), кiшi су энергетикасын және энергия алудың басқа бейдәстүрлi тәсiлдерiн жатқызуға болады.

Күн электр стансасын салу әзiрше әдеттегi жылу электр стансасынан қымбатқа түсiп отыр. Қазiр күн энергиясын пайдаланудың басқа бiр жолы тиiмдiлеу, ол: үй жылыту және су қыздыру. Тәжiрибе ретiнде салынған үйлерде жылу және ыстық су қажеттiлiгiнiң 70 процентi күн энергиясы арқылы өтеледi.

Күн қазандығы арзан және оны icтey оңай. Күн сәулесiн қабылдағыш дегенiмiз жай шынымен жабылған панель. Бұл қарапайым түзri (элемент) күн энергиясының жартысына жуығын судың жылулық энергиясына айналдыруға мүмкіндік бередi. Беттiң әрбiр квадраттық мeтpiнe 300 Вт (жазда едеәуiр көп) келетiнiн ескерсек, күн қазандығының ic жүзiндегi құндылығын бағалау оңай.

Қазақстанның барлық аумағында күн сәулесi ағынының мүмкiн деңгейi 1 млн.млрд.кВт сағаттай. Экология жағдайы бойынша энергия ағынының пайдалануға мүмкiн деңгейi 1 мың млрд.кВт.сағ (егер түрлендiру ПӘЕ 100% болса) құрайды.

Күн энергетикасын фототүрлендiргiштер негiзiнде дaмытyғa болады, онда күн электр стансаларының жалпы мүмкiн қуаты 2500 МВт электр энергиясын өндipy мүмкiншiлiгi 2,5 млрд.кВт.сағ./жыл болады.

Күн электр стансаларын орналастыруға ең жақсы келетiн Арал маңы, Қызылорда, Шымкент облыстарында күн қуаты аса мол. Күн қондырғыларын ауылды жерде орталықты емес үй жылыту және ыстық сумен қамдау үшiн пайдалану тиiмдi.

Мәтінмен жұмыс: