- •Аналитикалық, физикалық және коллоидтық химия пәні бойынша
- •Астана 2010 мазмұны
- •1 Бөлім. Физикалық химия
- •2 Бөлім. Аналитикалық химия
- •3 Бөлім. Коллоидтық химия
- •Аналитикалық, физикалық және коллоидтық химия пәнін оқытудың әдістемелік нұсқаулары
- •Глоссарий
- •Зертханалық жұмыстарды орындаудың әдістемелік нұсқаулары
- •Химиялық зертханада жұмыс істегенде қолданатын сақтық шаралары
- •Реактивтерді пайдалану ережелері
- •Таразы және таразыда өлшеу
- •Химиялық ыдыстардың түрлерімен танысу
- •1. Оқытушы туралы мәлімет:
- •6.1 Дәрістік сабақтардың тізбесі
- •6.2 Зертханалық сабақтардың тізбесі
- •7. «Аналитикалық, физикалық және коллоидтық химия» пәні бойынша сөж орындау және тапсыру кестесі
- •8. Әдебиеттер тізімі
- •8.1. Негізгі әдебиет
- •8.2. Қосымша әдебиет
- •9. Курс саясаты
- •10. Білімді бағалау ақпараты
- •11. Бағалау саясаты Емтиханда білімін бағалау сызба нұсқасы
- •Студенттердің білімін бағалау шкаласы
- •Әдістемелік қамтамасыз етілу картасы
- •1 Бөлім. Физикалық химия Химиялық термодинамика және кинетика
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Калий гидроксидінің сумен әрекеттесу реакциясының жылу эффектісі
- •3 Тәжірибе. Бейтараптану реакциясының жылу эффектісін анықтау
- •4 Тәжірибе. Химиялық реакция жылдамдығының әрекеттесуші заттардың концентрациясына тәуелділігі
- •5 Тәжірибе. Химиялық реакция жылдамдығының температураға тәуелділігі
- •6 Тәжірибе. Сутегі пероксидінің каталитикалық айырылуы
- •7 Тәжірибе. Қайтымды реакцияның химиялық тепе-теңдігінің ығысуы
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Сыну көрсеткіші арқылы ерітіндінің концентрациясын анықтау.
- •Электролит ерітінділері
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Криоскопиялық әдіс (Раульдің 3-ші заңы)
- •2 Тәжірибе. Эбулиоскопиялық әдіс (Раульдің 2-ші заңы)
- •3 Тәжірибе. Электролиттің диссоциациялануына еріткіштің әсері
- •4 Тәжірибе. Диссоциациялану процесінің тепе-теңдігінің ығысуы
- •5 Тәжірибе. Бейэлектролиттердің және электролиттердің электроөткізгіштіктері.
- •Судың иондық көбейтіндісі. Буферлік ерітінділер
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •4 Тәжірибе. Буферлік жүйелер
- •Электрохимиялық процестер
- •Салыстырмалы электродтар
- •Индикаторлық электродтар
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Тотығу-тотықсыздану реакциялары
- •2 Тәжірибе. Даниэльдің электрохимиялық элементі
- •3 Тәжірибе. Концентрлі гальваникалық элементтер
- •Фотохимиялық реакциялар
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтар
- •1 Тәжірибе. Фотореакцияның жылдамдығына жарықтың әсері
- •2 Тәжірибе. Тионинның фотохимиялық тотықсыздануы
- •Беттік құбылыстар. Сорбция процестері
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •Хроматографиялық анализ
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Топырақтың адсорбциялық және ионалмастырғыш қасиеттері
- •3 Тәжірибе. Темір, мыс және кобальт иондарын бағаналық хроматография және қағаздағы хроматография арқылы ажырату
- •5 Тәжірибе. Ав-17 анионитпен суды Сl- -ионынан тазарту
- •2 Бөлім. Аналитикалық химия Аналитикалық химия. Талдау әдістері
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •Сапалық анализ негіздері
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Маңызды катиондарға арналған сапалық реакциялары
- •2 Тәжірибе. Маңызды аниондарға арналған сапалық реакциялары
- •1. Карбонат анионын анықтау
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1,5368 Г құрамында 0,2262гбар
- •100Г құрамында х г бар
- •Титриметриялық анализ
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1 Тәжірибе. Қышқылдық-негіздік титрлеу әдісі
- •2 Тәжірибесі. Комплекcонометриялық титрлеу
- •3 Тәжірибе. Редоксиметрия титрлеу әдісі
- •3 Бөлім. Коллоидтық химия Коллоидтық жүйелер
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1. Тәжірибе. Коллоидтық жүйелерді алу
- •2. Тәжірибе. Коллоидтық бөлшектерінің заряд таңбасын анықтау
- •3. Тәжірибе. Пептизация құбылысы
- •4. Тәжірибе. Диализ құбылысы
- •5. Тәжірибе. Коллоидтық жүйелердің электр қасиеттері
- •Коллоидтық жүйелердің тұрақтылығы
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1. Тәжірибе. Коллоидтық ерітінділердің коагуляция құбылысы
- •2. Тәжірибе. Ақуыз ерітіндісінің коагуляциясы
- •3. Тәжірибе. Өзара коагуляция құбылысы
- •Жоғары молекулалық қосылыстары, олардың ерітінділері
- •Тақырып бойынша бақылау сұрақтары
- •1. Тәжірибе. Жмқ алу жолдары
- •2 Тәжірибе. Жоғары молекулалық қосылыстардың ісінуі
- •3. Тәжірибе. Жоғары молекулалық қосылыстардың ерітінділерін алу
- •4. Тәжірибе. Тұзсыздану процесі
- •Студенттердің өзіндік жұмысына арналған есептер мен тапсырмалар
- •Берілген реакция теңдеуі бойынша келесі тапсырмаларды орындаңыз:
- •1 Аралық бақылауға дайындық сұрақтары
- •1 Аралық бақылаудың нұсқасы
- •2 Аралық бақылауға дайындық сұрақтары
- •2 Аралық бақылаудың нұсқасы
- •Емтиханға дайындық сұрақтары
- •Қорытынды бақылаудың тест сұрақтарының жиынтығы
- •Реферат дайындау әдістемелік нұсқасы
- •Реферат такырыптары
Реферат дайындау әдістемелік нұсқасы
Реферат (латынша “reffer” – баяндау, хабарлау) біршама әдебиет көзіне шолу жасау түрінде ғылыми мәселе немесе сұрақтың мән-мағынасын жазбаша түрде жеткізу.
Рефератты құрастыру оның тақырыбына байланысты ең соңғы шыққан әдебиетпен танысуға тырысудан басталады. Барлық көздерден мұқабасы, мазмұны, иллюстрациялар, соңында берілетін әдебиеттер тізімі қарастырылып, шығарылады. Нәтижесінде таңдап алынған тақырып бойынша мағлұматтары бар кітаптар мен жинақтар алынып, солармен жұмыс істеуге кірісуге болады.
Реферативтік зеттеудің жалпы жүргізу схемасы:
тақырыптың көкейкестілігін негіздеу;
мақсатын қою;
зерттеу объектісін анықтау;
әдіс таңдау:
қорытынды тұжырымдау;
зерттеу нәтижесін талдау.
2. Жұмыс құрылымы:
мұқаба (бірінші беті)
мазмұны (жоспар)
кіріспе
негізгі бөлім
қорытынды
әдебиет тізімі
қосымша
3. Мұқабасын рәсімдеу: реферат тақырыбын көрсету, студенттің аты-жөні, факультеті, курсы, оқу тобы көрсетіледі.
4. Мазмұнының болуы – яғни рефераттың жоспары құрастырылады (екінші бет)
5. Реферат көлемі: баспа бет 9-10 бет (14 шифр, 1,5 аралықта).
6. Соңғы бетте әріп қатары бойынша жалпылай түрде қолданылған әдебиеттер тізімі, автордың аты-жөні, кітаптың аты, шығарылу орны, баспасы, жылы көрсетіледі.
7. Аяқталған рефератты танысу үшін өздік жұмыс бойынша сабаққа 7 күндей қалғанда оқытушыға тексеруге беріледі және баяндаманың тезисі тапсырылады.
8. Баяндау тезисі – баяндама мағлұматын қысқышы түрде ауызша хабарлау (көлемі 1-2 бет).
9. Сабақта реферат мазмұны қысқа және нұсқа түрде, басынан аяғына дейін оқылмай, тезисті қолдану арқылы баяндалуы тиіс.
Реферат такырыптары
Сорбция құбылыстары.
Хроматография әдісі.
Ионалмасу адсорбциясы.
Қоршаған ортаның ластануының табиғи және жасанды жолдары.
Су, оның ерекше қасиеттері. Ауыз, ағынды және ауыр сулар.
Д.И.Менделеев жасаған ерітінділердің гидраттану теориясы.
Қышқылдар мен негіздердің қазіргі заманғы теориялары.
Ерітінділердің коллигативті қасиеттері.
Осмос құбылысы. Осмос қысымының түрлері. Биологиялық маңызы.
Гидролиз процесі және оның биологиялық маңызы.
Табиғи және биологиялық коллоидтық жүйелер.
Буферлік ерітінділер. Биологиялық маңызы.
Жоғарғы молекулалық қосылыстары.
Жоғарғы молекулалық қосылыстардың ерітінділері.
Табиғи және биополимерлер.
Даниэль-Якобидің гальваникалық элементі. Аккумуляторлар мен батареялардың жұмысы.
Салыстыру және индикаторлық электродтардың түрлері.
Тірі ағзада жүретін тотығу-тотықсыздану реакциялары.
Фотохимиялық реакциялар.
Термодинамиканың негізгі заңдары.
Термодинамиканы биология мен ветеринарияда қолдану.
Катализ және каталитикалық процестер.
Ағзалардағы гидролиттік процестер.
Гельдер. Сірнемелер. Жартылай коллоидтар.
Суспензиялар.
Эмульсиялар.
Көбіктер.
Ұнтақтар.
Қоршаған ортаны ластауында аэрозольдердің ролі.
Ультрадисперстік жүйелер. Наножүйелер.
Гидрофобтық зольдердің тұрақтылық теориялары.
Аналитикалық химияның талдау әдістері.
Титриметриялық анализдің ветеринарияда қолданылуы
Гравиметриялық талдау әдістері
Бейтараптану әдісі
Редоксиметрия әдістері
Комплексонометриялық титрлеу
Тұндырып титрлеу әдістері
Талдаудың электрохимиялық әдістері – потенциометрия, кондуктометрия, кулонометрия, полярография.
Қосымша
Кесте-2. Маңызды катиондарға арналған сапалық реакциялары
|
|
I-ші
топ катиондары:
| ||||
|
Катион |
Катионды ашуға арналған реактив |
Тәжірибені орындау ережелері |
Реакция теңдеуі |
Байқалатын өзгеріс |
Кедергі келтіре-тін иондар |
|
|
калий дигидроантимонаты |
5-6 тамшы NaCl + 5-6 т. KH2SbO4. Пробирканы шыны таяқшамен ысқылаңыз. Ортасы бейтарап, сілтілік болсын |
NaCl + KH2SbO4 NaH2SbO4 + KCl
|
Ақ кристалды тұнба |
-
|
|
|
|
K+ тұзының 1-2 тамшысына 4-5 тамшы Na3Co(NO2)6 |
2KCl + Na3Co(NO2)6 K2NaCo(NO2)6 + 2NaCl
|
Cары түсті кристалды тұнба |
|
|
натрий гидротартраты |
|
KCl + NaHC4H4O6 KHC4H4O6 + NaCl
|
Ақ түсті кристалды тұнба |
| |
|
натрий-қорғасын гексанитрокупраты (ІІ) |
Шыныға 1-2 т. калий тұзының ерітіндісін тамызып, оны кептіріп, үстіне 1-2 тамшы Na2PbCu(NO2)6 қосыңыз |
2К+ + Na2PbCu(NO2)6 К2PbCu(NO2)6 + 2Na+ |
Қара түсті кристалл |
| |
|
|
NaOH |
NH4+ тұзына 1-2 тамшы конц. NaOH қосып, қыздырыңыз |
NH4NO3 + NaOH NaNO3 + NH3 + H2O
|
NH3 өткір иісі сезіледі және лакмус қағазы көк түске боялады |
- |
|
K2HgI4 + KOH Несслер реактиві |
1 т. аммиак ерітіндісіне 1-2 т. K2HgI4 + KOH
|
NH4Cl + 2K2HgI4 + 2 KOH KCl + 5KI + 2H2O + Hg2I2NH2I
|
Қызыл-қоңыр түсті тұнба |
| |
|
|
II-ші
топ катиондары:
| ||||
|
Катион |
Катионды ашуға арналған реактив |
Тәжірибені орындау ережелері |
Реакция теңдеуі |
Байқалатын өзгеріс |
Катион ашылуына кедергі келтіретін иондар |
|
|
HCl |
1) 3-4 там. AgNO3 + 3-4 там. HCl. 2) Тұнған тұнбаны NH4OH-та ерітеміз. 3) Ерітіндіні 2-ге бөлеміз: 1 бөлікке + NH4OH + HNO3 2 бөлікке + NH4OH + KI |
1) AgNO3 + HCl AgCl + HNO3 2) AgCl + 2NH4OH Ag(NH3)2Cl + 2H2O 3) Ag(NH3)2Cl + HNO3 AgCl + NH4NO3 4) Ag(NH3)2Cl + KI AgI + KCl + 2NH3 |
Ақ тұнба
Тұнба ериді
Ақ тұнба
Сары тұнба |
- |
|
NaOH |
2-3 там. AgNO3+ 4-5 там. NaOH |
2AgNO3 + 2NaOH 2NaNO3 + Ag2O + H2O |
Қоңыр тұнба |
Hg22+ | |
|
K2CrO4 |
3-4 там. AgNO3 + 3-4 там. K2CrO4 |
AgNO3 + K2CrO4 Ag2CrO4 + 2KNO3 |
Қызғылт-қоңыр тұнба |
Hg22+ | |
|
KI KBr |
3-4 там. AgNO3 + 3-4 тамшы KI немесе KBr |
AgNO3 + KI AgI + KNO3
AgNO3 + KBr AgBr + KNO3 |
Сары тұнба Ашық сары тұнба |
Pb2+ | |
|
|
HCl |
2-3 т. Hg2(NO3)2 + 3-4 т. HCl |
Hg2(NO3)2 + 2HCl Hg2Cl2 + 2HNO3 Hg2Cl2 HgCl2 + Hg |
Ақ тұнба, ауада тез қараяды |
|
|
K2CrO4 |
3-4 т. Hg2(NO3)2 + 3-4 т. K2CrO4 |
Hg2(NO3)2 + K2CrO4 Hg2CrO4 + + 2KNO3 |
Қызыл тұнба |
Ag+ Pb2+ | |
|
KI |
3-4 т. Hg2(NO3)2 + 2-3 т. KI. KI артық болмау керек. |
Hg2(NO3)2 + 2 KI Hg2I2 + 2KNO3 Hg2I2 + 2KI K2HgI4 + Hg |
Күлгін жасыл тұнба еріп кетеді |
| |
|
NaOH |
3-4 т. Hg2(NO3)2 + 4-6 т. NaOH |
Hg2(NO3)2 + 2NaOH Hg2O + 2NaNO3 + H2O |
Қоңыр тұнба |
Ag+ | |
|
Тотықсыздандырғыштар: Cu, SnCl2 |
Мыс пластинкасына 1-2 т. Hg2(NO3)2 тамызып үйкелейді |
Hg2(NO3)2 + Cu Cu(NO3)2 + Hg
|
Мыс пласт. беті жылтыр, күміс түсті
|
| |
|
|
HCl |
3-4 там. Pb(NO3)2 + 4-6 там. HCl |
Pb(NO3)2 + 2HCl PbCl2 + 2HNO3 |
Ақ тұнба ыстық суда ериді |
|
|
NaOH |
3-4 там. Pb(NO3)2 + 2-3 там. NaOH |
Pb(NO3)2 + 2NaOH Pb(OH)2 + 2NaNO3 Pb(OH)2 +2NaOH Na2PbO2 + 2H2O
|
Ақ тұнба сілтінің артық мөлшерінде ериді |
| |
|
KI |
5-8 там. Pb(NO3)2 + KI + 2-3 там. СН3СООН Тұнбаны қыздырып алып суытамыз. KI артық мөлшерін алуға болмайды, себебі түзілген тұнба еріп кетеді. |
Pb(NO3)2 + 2KI PbI2 + 2KNO3 PbI2 +2KI K2PbI4 |
Сары тұнба қыздырғанда ериді, ал салқындағанда алтын түсті кристалдар түзіледі |
| |
|
|
4-5 там. Pb(NO3)2 + 3-4 там. K2CrO4 немесе K2Cr2O7 + 2-3там. СН3СООН |
Pb(NO3)2 + K2CrO4 PbCrO4 + 2 KNO3
Pb(NO3)2 + K2Cr2O7 + H2O 2PbCrO4 + 2 KNO3 + 2H NO3 |
Сары тұнба сірке қышқылында ерімейді |
| |
|
H2SO4, сульфаттар |
3-4 там. Pb(NO3)2 + 2-3 там. H2SO4 |
Pb(NO3)2 + H2SO4 PbSO4 + 2HNO3
|
Ақ тұнба, сілтімен қыздырғанда ериді, CH3COONH4-да және қышқылдарда ериді |
| |
|
|
III-ші
топ катиондары:
| ||||
|
Катион |
Катионды ашуға арналған реактив |
Тәжірибені орындау ережелері |
Реакция теңдеуі |
Байқалатын өзгеріс |
Катион ашылуына кедергі келтіре-тін иондар |
|
|
H2SO4 |
Арнайы шыныға 1 там. Са2+ тұзын тамызып, оған 1 там. H2SO4 қосамыз |
CaCl2 + H2SO4 CaSO4 + 2HCl Ca2++ SO42- CaSO4 |
Микроскоп- пен ине тәріздес гипс кристалдары көрінеді |
Ba2+ Sr2+ |
|
Аммоний оксалаты (NH4)2C2O4 |
1-2 там. Са2+ ерітіндісіне 1-2 там. (NH4)2C2O4 тамызады |
CaCl2 + (NH4)2C2O4 CaС2O4 + 2NH4Cl
|
Қышқылдарда ерімейтін ақ тұнба пайда болады |
Ba2+
| |
|
K4Fe(CN)6 калий гексациано-ферраты (ІІ) |
Са2+ тұзының 1-2 т.-на 1 т. NH4OH + 1 т. NH4Cl қосып қыздырыңыз, оған 3-4 т. қаныққан K4Fe(CN)6 ерітіндісін қосады |
CaCl2 + K4Fe(CN)6 + NH4Cl 3KCl + CaKNH4Fe(CN)6 |
Сірке қышқылында ерімейтін ақ тұнба пайда болады |
| |
|
|
Қаныққан гипс суы CaSO4*2H2O |
5-7 т. гипс суына 3-4 т. Sr2+ тұзы ерітіндісін қосып, 5-7 мин. қызд. одан кейін салқындату керек |
SrCl2 + CaSO4*2H2O SrSO4 + CaCl2 + 2H2O
Sr2++ SO42- SrSO4 |
Біраз тұрғаннан кейін ақ түсті тұнба пайда болады |
|
|
(NH4)2C2O4 |
Sr2+ тұздың 1-2 т.-на оксалаттың 1-2 т. қосады |
SrCl2 + (NH4)2C2O4 SrС2O4 + 2NH4Cl
Sr2++ C2O42- SrС2O4 |
Қышқылда еритін ақ тұнба пайда болады |
Са2+ | |
|
|
H2SO4 және оның тұздары (сульфаттар) |
Ва2+ тұздың 2-3 т.-на H2SO4 немесе оның тұзын 2-3 т. қосады |
BaCl2 + Н2SO4 BaSO4 + 2HCl
Ва2++ SO42- ВаSO4 |
Қышқылдарда ерімейтін ақ тұнба |
|
|
K2CrO4 немесе K2Cr2O7 |
Ва2+ тұздың 2-3 т.-на 1-2 т. CH3COONa, 2-3 там. K2CrO4 немесе K2Cr2O7 қосамыз |
Ва2+ + CrO42- BaCrO4
2BaCl2 + K2Cr2O7 + H2O 2BaCrO4 + 2KCl + 2HCl |
Сірке қышқылында ерімейтін сары тұнба |
| |
|
|
IV-ші
топ катиондары:
| ||||
|
Катион |
Катионды ашуға арналған реактив |
Тәжірибені орындау ережелері |
Реакция теңдеулері |
Байқалатын өзгеріс |
Кедергі келтіретін иондар |
|
|
NaOH |
3-4 там. Al3+ тұзына + 3-4 там. NaOH |
AlCl3 + 3NaOH Al(OH)3 + 3NaCl
Al(OH)3 + NaOH NaAlO2 + H2O Al(OH)3 + 3HCl AlCl3 + 3H2O |
Ақ тұнба сілтілердің және қышқылдардың артық мөлшерінде ериді |
|
|
Co(NO3)2 |
Фильтр қағазға 1 там. Al3+ тұзын + 2-3 там. Co(NO3)2 + 1 там. HNO3 қосып, кептіріп жағады |
2Al2(SO4)3 + 2 Co(NO3)2 Co(AlO2)2 + 4NO2 + 6SO3 + O2 |
Көк түсті күл қалады (тенар көгі деп аталады) |
- | |
|
Ализарин (C14H6O2OH) |
Фильтр қағазға 1 там. Al3+ тұзын тамызып, оны конц. NH4OH буында ұстаңыз. Тамшының шетіне 1-2 там. ализарин + 1-2 там. CH3COOH тамызады |
AlCl3 + 3NH4OH Al(OH)3 + 3NH4Cl Al(OH)3 + C14H6O2OH
C14H6O2
Al(OH)2
+ H2O
|
Алюминий лайының қызғылт түсті сақинасы пайда болады |
| |
|
|
NaOH |
3-4 там. Zn2+ тұзына + 3-4 там. NaOH |
ZnCl2 + 2NaOH Zn(OH)2 + 2NaCl
ZnOH)2 + 2NaOH Na2ZnO2 + 2H2O Zn(OH)2 + 2HCl ZnCl2 + 2H2O |
Ақ тұнба сілтілердің және қышқылдардың артық мөлшерінде ериді |
|
|
K4[Fe(CN)6] |
3-4 там. Zn2+ тұзына + 3-4 там. K4[Fe(CN)6] |
ZnCl2 + K4[Fe(CN)6] K2Zn[Fe(CN)6] + 2KCl |
Ақ тұнба |
| |
|
K3[Fe(CN)6] |
3-4 там. Zn2+ тұзына + 3-4 там. K3[Fe(CN)6] |
ZnCl2 + K3[Fe(CN)6] KZn[Fe(CN)6] + 2KCl |
Сары тұнба |
| |
|
Dtz |
2-3 там. Zn2+ тұзына + 10 там. Ацетон буфері + 4-5 там. Na2S2O3 + 1 мл дитизон |
ZnCl2 + 2Dtz Zn(Dtz)2 + 2H+ |
Өте күрделі ішкі комплексті қызыл түстес ерітінді пайда болады |
- | |
|
|
NaOH немесе KOH |
2-3там. Cr3+ тұзына + 3-4там. NaOH қосады, пайда болған тұнбаны қыздырады, тұнба ериді. Салқындатқанда тұнба қайтадан түседі |
CrCl3 + 3NaOH Cr(OH)3 + 3NaCl
Cr(OH)3 + NaOH Na[Cr(OH)4] |
Сұр жасыл тұнба сілтілерде және қышқылдарда ериді |
- |
|
Тотықтырғыштар Br2 суы |
2-3там. Cr3+ тұзына NaOH тұнба толық ерігенше қосады, + 3-4там. Br2 суын қосып қыздырады |
Cr(OH)3 + NaOH NaCrO2 + H2O 2NaCrO2 + 3Br2 + 8NaOH 2Na2CrO4 + 6NaBr + 4H2O |
Ерітіндінің жасыл түсі сарыға айналады |
- | |
|
KMnO4 |
2-3там. Cr3+ тұзына + 5-6 там. H2SO4 + 2-3 там. KMnO4 |
5Cr2(SO4)3 + 6KMnO4 + 11H2SO4 5H2Cr2O7 + 6MnSO4 + K2SO4 + 6H2O |
Қызғылт-сары түсті ерітінді |
- | |
|
Трилон Б |
3-4там. Cr3+ тұзына + 3-5 там. СН3СООН + аздап Трилон Б кристалдарын қосып қыздырады |
|
Сия түстес ерітінді пайда болады |
- | |
|
|
H2S, Bi3+, Hg2+ тұздары |
3-4 там. Sn2+ тұзына тұнба түзілгенше және ол ерігенше NaOH қосады да, осы ерітіндіге 1-2 там. Bi3+ немесе Hg2+ тұздарын қосады |
SnCl2 + 2NaOH Sn(OH)2 + 2NaCl
Sn(OH)2 + 2NaOH Na2SnO2 + 2H2O
Na2SnO2 + HgCl2 + 2NaOH Hg + Na2SnO3 + 2NaCl + H2O |
Қара түсті тұнба пайда болады |
- |
|
|
V-ші
топ катиондары:
| ||||
|
Катион |
Катионды ашуға арналған реактив |
Тәжірибені орындау ережелері |
Реакция теңдеулері |
Байқалатын өзгеріс |
Кедергі келтіретін иондар |
|
|
NaOH |
3-4 т. Fe2+ тұзына+ 3-4 т. NaOH. Тұнбаны сүзеді де фильтрді тұнбамен ауада қалдырады |
FeSO4 + 2NaOH = Fe(OH)2 + Na2SO4 4Fe(OH)2 + O2 + 2H2O = 4Fe(OH)3 |
Жасыл тұнба ауада тез тотығады да қоңыр түске өзгереді |
- |
|
K3Fe(CN)6 |
3-4 т. Fe2+ + 1-2 т. K3Fe(CN)6 реакция өте сезімтал |
3FeSO4 + 2 K3Fe(CN)6 Fe3Fe(CN)62 + 3K2SO4 |
Көк тұнба – турнбул көгілдірі |
Тотықсыздан-дырғыштар | |
|
(C4H8N2O2) |
1-2 т. Fe2+ 1-2 т. NH4OH + 2-3 т. Чугаев реактиві |
FeSO4 + 2 C4H8N2O2 + NH4OH = Fe(C4H8N2O2) + (NH4)2SO4 + 2H2O |
Ерітінді қызғылт түске боялады |
Ni2+ | |
|
|
NaOH |
3-4 там. Fe3+ + 6-8 там. NaOH |
FeCl3 + 3NaOH Fe(OH)3 + 3NaCl |
Аморфты қызыл-қоңыр тұнба |
- |
|
KCNS немесе NH4CNS |
3-4 там. Fe3+ + 2-3 там. роданид KCNS немесе NH4CNS |
FeCl3 + 3KCNS Fe(CNS)3 + 3KCl Fe3+ + 3CNS- Fe(CNS)3 |
Қан түстес ерітінді |
Тотықсызд., тотықтыр. | |
|
K4Fe(CN)6 |
2-3 т. Fe3+ + 3-5 т. K4Fe(CN)6 |
4FeCl3 + 3K4Fe(CN)6 Fe4Fe(CN)63 + 12KCl |
Қара-көк тұнба «берлин көгілдірі» |
- | |
|
|
H2O |
2-3 т. Bi3+ + 10-20 т. Н2О. Bисмут тұздары оңай гидролизденеді. |
1 сатыда: Bi(NO3)3 + H2O BiOH(NO3)2 + HNO3 2 сатыда: BiOH(NO3)2 + H2O Bi(OH)2NO3 + HNO3 3 сатыда: Bi(OH)2NO3 + H2O Bi(OH)3 + HNO3 |
Ақ тұнба |
- |
|
NaOH немесе КОН
|
3-4 т. Bi3+ + 3-4 т. NaOH |
Bi(NO3)3 + 3NaOH Bi(OH)3+ 3NaNO3 |
Ақ тұнба |
| |
|
KI |
5-7 там. Bi3+ тұзына + 3-4 там. KI. KI артық алуға болмайды. |
Bi(NO3)3 + KI BiI3 + KNO3
BiI3 + KI KBiI4 |
Күлгін-қара тұнба, KI-нің артық мөлшерінде тұнба ериді |
| |
|
|
NaOH |
3-4 т. Mn2+ тұзына + 3-4 там. NaOH. Фильтрді тұнбамен ауада қалдырады.
|
MnSO4 + 2NaOH Mn(OH)2 + Na2SO4
Mn(OH)2 + O + H2O Mn(OH)4 |
Ақ тұнба ауада қоңыр болады |
- |
|
PbO2 |
5-6 т. Mn2+ тұзына + 4-6 т. HNO3 + 2-3 PbO2-нің түйірін қосып, қыздырады |
2MnSO4 + 5PbO2 + 6HNO3 2HMnO4 + 2PbSO4 + 3Pb(NO3)2 + 3H2O |
Ерітінді ақшыл-қызыл түске өзгереді |
- | |
|
|
NaOH |
5-6 т. Mg2+ тұзына + 5-6 т. NaOH Пайда болған тұнбаға NH4Cl қосады |
MgCl2 + 2NaOH Mg(OH)2 + 2NaCl Mg(OH)2 + 2NH4Cl MgCl2 + 2NH3 + 2H2O |
Ақ тұнба NH4Cl-де ериді |
- |
|
К2НРО4 |
3-4 т. Mg2+ тұзына + 1-2 т. NH4OH + 5-6 т. K2HPO4 |
MgCl2 + K2HPO4 + NH4OH MgNH4PO4 + 2KCl + H2O |
Ақ тұнба |
- | |
|
|
VI-топ
катиондары:
| ||||
|
Катион |
Катионды ашуға арналған реактив |
Тәжірибені орындау ережелері |
Реакция теңдеуі |
Байқалатын өзгеріс |
Кедергі келтіретін иондар |
|
|
NH4OH |
2-3 т. Cu2+ тұзына + 1-2 т. NH4OH Түзілген тұнбаға артық мөлшерде 4-5 там. NH4OH қосады, тұнба ериді |
CuSO4 + 2NH4OH Cu(OH)2 + (NH4)2SO4 Cu(OH)2 + 4NH4OH Cu(NH3)4(OH)2 + 4H2O |
Көкшіл сия түстес комплексті мыс аммиакаты пайда болады |
- |
|
K4Fe(CN)6 |
3-5 т. Cu2+ + 3-5 т. K4Fe(CN)6 |
CuSO4 + K4Fe(CN)6 Cu2Fe(CN)6 + K2SO4 |
Қызыл-қоңыр түсті комплекс |
| |
|
|
NH4OH |
3-4 т. Со2+ тұзына + 3-4 т. NH4OH пайда болған тұнбаға NH4OH-нің артық мөлшерін қосады |
CoCl2 + NH4OH Co(OH)Cl + NH4Cl Co(OH)Cl + 4NH4OH [Co(NH3)4]OHCl + 4H2O CoCl2 + NH3 Co(NH3)4Cl2 |
Көк түсті комплекс |
- |
|
NH4CNS |
Сүзгіш қағазға Со2+ 3-4 т. NH4CNS + 1 т. спирт |
CoSO4 + 4NH4CNS (NH4)2Co(CNS)4 + + (NH4)2SO4 |
Көк түсті комплекс |
- | |
|
|
Диметил-глиоксим, Чугаев реактиві (C4H8N2O2) |
3-4 т. Ni2+ тұзына + 7-8 т. Чугаев реактиві (C4H8N2O2) |
NiSO4 + 2C4H8N2O2 + 2NH4OH Ni(C4H7N2O2) + (NH4)2SO4 + 2H2O |
Қызыл тұнба |
- |
|
|
NH4OH |
3-4 т. Hg2+ тұзына + 3-4 т. NH4OH |
Hg(NO3)2 + NH4OH HgO + NH4NO3 + + 2H2O |
Сары тұнба |
- |
|
KI |
3-4 т. Hg2+ тұзына + 1-2 там. KI. KI артық болмау керек. |
Hg(NO3)2 + 2KI HgI2+ 2KNO3 HgI2 + 2KI(артық ) K2HgI4 |
Қызыл тұнба; KI-нің артық мөлшерінде ериді |
- | |
|
Cu тотықсызд-ш |
Мыс пластинкасына сынап тұзын тамызып, оны үйкелейді |
Hg(NO3)2 + Cu Cu(NO3)2 + Hg |
Мыс пластинкасында сынап металл күйіндебөлінеді |
- | |
|
|
NH4OH |
3-4 т. Cd2+ тұзына + 2-3 т. NH4OH. Тұнбаға NH4OH-нің артық мөлшерін қосады |
CdSO4 + NH4OH Cd(OH)2 + (NH4)2SO4 Cd(OH)2 + NH4OH Cd(NH3)4(OH)2 + 4H2O |
Ақ жылтыр тұнба реактивтің артық мөлшерінде ериді |
- |
|
Na2S немесе Na2S2O3 |
3-4 т. Cd2+ тұзына + 6 т. H2SO4 + Na2S2O3-тің 2-3 түйір кристалын қосып, қыздырады |
Na2S2O3 + H2SO4 Na2SO4 + SO2 + S + H2O Cd2+ + S2- CdS |
Сары тұнба |
- | |
|
KBiI4 |
Фильтр қағазына 2 т. KBiI4 + 1-2 т. Cd2+ тұзын тамызыңыз |
CdCl2 + 2KBiI4 CdI2 + 2BiI3 + 2KCl |
Қара тұнба |
- | |
Қолданған әдебиеттер тізімі
А.И. Болдырев Демонстрационные опыты по физической и коллоидной химии. Москва «Высшая школа» 1976г
Ж.Г. Василенко, Л.И. Черктова, Г.М. Шуваева Методические указания и задания для лабораторных работ по физической и коллоидной химии. Москва, 1986г
С.В. Горбунцова, Э.А. Суллоярова, Е.С.Оробейко, Е.В. Федоренко Учебное пособие: Физическая и коллоидная химия в общественном питании. М.: Альфа-М; Инфра-М, 2008г
Б.А.Ермакова, Ю.А.Скопин, Р.П.Некрасова. Руководство к лабораторным работам по физической и коллоидной химии. Алма-Ата, Изд-во «Кайнар», 1973г
Ә. Қоқанбаев Физикалық химияның қысқаша курсы. Алматы, «Білім» 1996ж
Ә.Қ. Патсаев, С.А. Шитыбаев Бейорганикалық және физколлоидтық химияның тәжірибелік-зертханалық сабақтарына қолданба. Шымкент, 2006ж
Х.М. Рубина, М.А. Добринская, Л.А. Романчук Практикум по физической и коллоидной химии. Москва «Высшая школа» 1972г.
Т.С. Сейтембетов Химия. Алматы, «Білім» 1994ж
А.И.Кононский. Физическая и коллоидная химия. Методические разработки к лабораторно-практическим занятиям. Белая церковь – 1983г.
Н.А. Муханбетова Физикалық және коллоидтық химия пәні бойынша практикалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар. Астана, ҚАТУ 2008ж.
Н.А. Муханбетова Физикалық және коллоидтық химия пәні бойынша зертханалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар. Астана, ҚАТУ 2009ж.
А. Құлажанов. Аналитикалық химия. Алматы, 1994ж
Ж.Шоқыбаев Анорганикалық және аналитикалық химия. Оқу құралы. Алматы. Қайнар. 1992ж.
В.П. Васильев Аналитическая химия. Ч.1. Гравиметрические и титриметрические методы анализа. Москва: ВШ, 1989г.
Муханбетова Назира Аманғазықызы
Теруге тапсырылды________________ Басып шығаруға қол қойылды
Тапсырыс №___ Таралымы 25 дана
Шартты баспа табағы______________
___________________________________________________________
(С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің баспаханасы, 2010ж. 010011, Астана қаласы, Жеңіс даңғылы 62а)



